UNIVERZITET CRNE GORE

PRAVNI FAKULTET

SEMINARSKI RAD

PREDMET:AKCIONARSKO DRUŠTVO

Tema: Sistemi korporativnog

upravljanja (Akcionarsko društvo)

Student: Mentor:

XXXXX

XXXX

Podgorica, novembar 2013.god.

Žana Batrićević

Akcionarsko društvo

Broj indeksa: 177/13

S A D R Ž A J

APSTRAKT…………………………………………………………………………………………………..

UVOD…………………………………………………………………………………………………………

I OSNIVANJE PRVIH AKCIONARSKIH DRUŠTAVA, ZAČECI

I RAZVOJ KORPORATIVNOG UPRAVLJANJA U EVROPI…………………………………………

II POJAM I OSNOVNE KARAKTERISTIKE

AKCIONARSKOG DRUŠTVA...................................................................................................................

2.1.

Vrste akcionarskih društava........................................................................................................

2.2.

Osnivači i akcionari....................................................................................................................

2.3.

Statut društva…………………………………………………………………………………...

III POZITIVNO-PRAVNI ASPEKT FUNKCIONISANJA
AKCIONARSKOG DRUŠTVA……………………………………………………………………………

IV OSNIVANJE, RESTRUKTURIRANJE I LIKVIDACIJA DRUŠTVA…………………………….

4.1.

Način osnivanja akcionarskog društva…………………………………................................

4.1.1.

Sukcesivno osnivanje društva………………………………………………………………..

4.1.2.

Simultano osnivanje društva…………………………………………....................................

4.1.3.

Restrukturiranje društva..........................................................................................................

4.1.4.

Spajanje društava....................................................................................................................

4.1.5.

Podjela akcionarskog društva.................................................................................................

4.1.6

. Dobrovoljna likvidacija..........................................................................................................

4.1.7.

Poništavanje osnivanja društva..............................................................................................

V PRAVA I OBAVEZE DRUŠTVA I AKCIONARA…………………………………………………..

5.1.

Prava akcionara.........................................................................................................................

5.2.

Obaveza dostavljanja podataka i obavještavanja javnosti……………………………………

VI UPRAVLJANJE AKCIONARSKIM DRUŠTVOM, ORGANI AKCIONARSKOG
DRUŠTVA

6.1.

Modeli upravljanja akcionarskim društvom………………………………………………….

6.2.

Organi društva………………………………………………………………………………..

6.2.1.

Skupština akcionara..............................................................................................................

VII KAPITAL DRUŠTVA I RASPODJELA DOBITI I AKTUELNO STANJE U UPRAVLJANJU

7.1.

Osnovni kapital društva………………………………………………………………………

7.2.

Struktura osnovnog kapitala....................................................................................................

7.3.

Povećanje i smanjenje osnovnog kapitala akcionarskog društva...........................................

7.4.

Ocjena stanja sistema korporativnog upravljanja u Crnoj Gori.............................................

ZAKLJUČAK

............................................................................................................................................

LITERATURA

Žana Batrićević

Akcionarsko društvo

Broj indeksa: 177/13

UVOD

Korporativno upravljanje predstavlja sistem za upravljanje i kontrolu privrednih društava koji se
bavi   problemima   između   različitih   nosilaca   interesa   u   odnosu   na   kontrolu   kompanija.   Prije
svega, korporativno upravljanje bavi se odnosima između vlasnika kompanije – akcionara, i onih
koji   upravljaju   poslovanjem   kompanije   –   administracijom   i   menadžerima   koje   su   akcionari
angažovali u vođenju kompanije.
Istraživanja koja su vođena u svijetu po pitanju problema korporativnog upravljanja dokazala su
da   ne   postoje   konačna   rješenja   niti   konačan   model   korporativnog   upravljanja   kojim   bi
bilizadovoljeni   interesi   svih   lica   u   akcionarskom   društvu.Važno   je   istaći   da   se   model
korporativnog upravljanja   razvijao uporedo sa sprovođenjem procesa privatizacije i u teškim
uslovima   u   kojima   se   nalazila   crnogorska   privreda.   Ipak,   od   samog   početka   samostalnog
regulisanja   kompanijskog   prava   i   rješavanja   problema   korporativnog   upravljanja   postoji
očigledna namjera usklađivanja modela korporativnog upravljanja u Crnoj Gori sa dostignutim
standardima razvijenih zemalja i sa pravom Evropske unije. U radu će biti predstavljen istorijski
osvrt   na   razvoj   ovog   instituta,   njegove   karakteristike   i   osnovni   problemi   u   razvoju,   kao   i
najznačajniji nedostaci u njegovom funkcionisanju.
Sa druge strane, akcionarsko društvo  kao jedno od najstarijih  društava kapitala i najznačajnih
oblika trgovačkog društva, od nastanka do danas, promijenilo je svoj pravni položaj i ekonomsku
ulogu. Tokom svog razvoja, prošlo je put od prvobitnog prikupljanja novca pojedinaca u cilju
finansiranja poslovnih poduhvata, do osnivanja akcionarskih društava prikupljanjem kapitala bez
javnog   poziva.Može   se   reći   da   se   akcionarska   društva   danas   sve   više   osnivaju   iz   već
akumuliranog kapitala. U odnosu na ostale oblike trgovačkih društava, ovo društvo odlikuju
određene prednosti koje se, između ostalog, sastoje u: mogućnosti za brzo akumuliranje kapitala
radi stavljanja u poslovnu funkciju, zatim u mogućnosti vraćanja uloženih sredstava prodajom
akcija, unošenju u društvo slobodnog kapitala, snošenju poslovnog rizika od strane većeg broja
subjekata i dr.

Akcionarsko   društvo   je   tipično   društvo   kapitala,   imajući   u   vidu   da   u   njegovom   osnivanju,
funkcionisanju i prestanku ne dominira lični element, već kapital. Ovo društvo ima  svoje organe
i to: skupštinu akcionara, upravni odbor, nadzorni odbor i direktora. Takođe, u ovom društvu ne
pridaje se apsolutno nikakav značaj pitanju ko su imaoci akcija, pa sa nastupanjem činjenice
smrti imaoca (ukoliko se radi o fizičkom licu) ili o prestanku njegovog postojanja (ukoliko je
riječ o pravnom licu) ono ili prodaje, odnosno prenose se akcije, te se u tom pogledu vrši samo
zamjena   akcionara.U  Crnoj   Gori   akcionarska   društva   imaju   značajnu   ulogu   i   iz   razloga   što
predstavljaju   instrument   za   privatizaciju   i   organizacionu   transformaciju,   kao   i   kod   ostalih
tranzicionih zemalja. Takođe, ova društva značajna su i sa aspekta privlačenja stranih investicija
u   našu   privredu.   U   ovom   radu   biće   predstavljeno   akcionarsko   društvo,   kroz   sagledavanje
zakonodavne regulative u Crnoj Gori u ovoj oblasti, a naročito sa aspekta organizacije privrednih

Žana Batrićević

Akcionarsko društvo

Broj indeksa: 177/13

subjekata i njegovog značaja koje ima u ekonomskom poslovanju, u kontekstu činjenice da su
akcionarska društva veoma značajan, rasprostranjen i ekonomski vrlo bitan oblik organizacije
privrednih subjekata.

Rad će biti podijeljen u nekoliko poglavlja: I dio-osnivanje akcionarskog društva i začeci i
korporativnog upravljanja; II dio-pojam i osnovne karakteristike akcionarskog društva; IIIdio-
pozitivno-pravni aspekt funkcionisanja akcionarskog društva;IVdio-funkcionisanje
akcionarskog društva (osnivanje,restrukturiranje i likvidacija društva); V–prava i obaveze
akcionara, VI dio - upravljanje akcionarskog društva i organi akcionarskog društva i VII- kapital
društva i raspodjela dobiti

I OSNIVANJE PRVIH AKCIONARSKIH DRUŠTAVA, ZAČECI I RAZVOJ
KORPORATIVNOG UPRAVLJANJA U EVROPI

Prva akcionarska društva osnivaju se u XV i XVI vijeku u Đenovi (Italija) i bila su

organizovana kao banke,

čija je svrha bila obezbjeđenjr finansiranja istraživanja novog

kontinenta. Budući da pojedinci nijesu imali veća finansijska sredstva, novi poslovni poduhvati
tada su zahtijevali veliko ulaganje, pa je postepeno organizovano javno prikupljanje sredstava.
Pojedinac bi dobio akcije za novac koji je uložio,kao dokaz o udjelu u vlasništvu kompanije. U
suprotnom, gubio je novac, ukoliko poslovni poduhvat ne uspije. Dakle, ulagač je snosio rizik
cijele operacije, s obzirom da mu nije bilo zagarantovano vraćanje uloženog novca. Ubrzo je bio
prihvaćen takav princip poslovanja, jer je omogućavao učešće velikog broja ljudi u privrednim
aktivnostima, te veliku mobililnost kapitala.

Prva akcionarska društva u Crnoj Gori nastaju u drugoj polovini XIX vijeka, tačnije

1863.godine na Cetinju. Osnivanjem ovog društva nije došlo do pojave problema korporativnog
upravljanja u onom obliku koji danas postoji, s obzirom da je država imala značajan uticaj na
upravljanje društvom. Prema istorijskim izvorima, najveći broj akcija tada su kupovali pojedini
crnogorski   glavari.   Iznos   od   10   hiljada   forinti   bio   je   u   to   vrijeme   dovoljan   za   izgradnju
gostionice, međutim, ,država je morala da ulaže sopstvena sredstva, pošto navedeni iznos nije
mogao da bude uplaćen. Nakon toga, došlo je da pada cijena akcija, te su se iste počele prodavati
ispod   nominalne   vrijednosti.   Na   taj   način,   država   je   iskoristila   navedenu   situaciju   i   postala
najveći   akcionar   društva.   Sve   navedene   akivnosti   poput,   načina   osnivanja   društva,   te
nepostojanja svih elemenata korporativnog upravljanja (upravljanje je bilo  pod uticajem države,
a ne akcionara) dovelo je do relativno brzog gašenja ovog društva. Ipak, njegovo osnivanje i
funkcionisanje imalo je značaj za nastanak drugih akcionarskih društava u budućem periodu.

Čović Š ,,

Poslovno pravo , statusno pravo i pravo privrednih društava" ,

Sarajevo,2003,str.233.

Žana Batrićević

Akcionarsko društvo

Broj indeksa: 177/13

postojali u crnogorskom pozitivnom pravu. Posebno je bila izražena pojava novih instituta u
oblasti korporativnog upravljanja. Primjena novog zakonodavstva u praksi potvrdila je mišljenja
određenih kritičara da je značajan broj pitanja u ovoj oblasti ostao neusaglašen sa međunarodnim
standardima, ali i sa postojećim zakonodavstvom, te da postoji veliki broj nejasnih odredaba i
nedorečenosti koje je bilo

neophodno u što kraćem vremenskom periodu promijeniti. Takođe su

iznošeni stavovi da nedovoljno znanje o korporativnom upravljanju u akcionarskim društvima i
neodgovarajuća tumačenja odredaba ZOPD data od strane privrednih sudova, kao i nedovoljna
edukacija opšte javnosti o konceptu ovog zakona, predstavljaju jedan od najvećih problema u
stvaranju konkurentnog poslovnog okruženja.

Poseban problem u funkcionisanju sistema

korporativnog upravljanja predstavljalo je i nepostojanje odgovarajuće sudske i poslovne prakse
u ovoj oblasti.

Među najvažnijim nedostacima postojanja i primjene pravnog okvira korporativnog

upravljanja   u   Crnoj   Gori   u   proteklom   periodu   izdvajaju   se   sljedeće   oblasti:   nepostojanje
posebnog kodeksa korporativnog upravljanja, nedovršen proces privatizacije i brojni problemi u
realizaciji   privatiza   cionih   ugovora,   nizak   nivo   zaštite   akcionarskih   prava,   posebno   prava
manjinskih akcionara, nedo voljno afirmisanje značaja uloge skupštine akcionarskog društva,
nepotpuna regulativa u oblasti odbora direktora (posebno u oblasti strukture članova odbora
direktora koja se odnosi na postojanje instituta nezavisnih članova, postojanje posebnih komisija
odbora   direktora,   preciznije   regulisanje   odgovornosti   članova   odbora   direktora,   regulisanje
odgovornosti nesaglasnog člana i sl.), neprimjena mehanizama internog nadzora u akcionarskom
društvu,nedovoljno pravno uređenje transparentnosti rada akcionararskih društava (nepostojanje
jasno   izražene   obaveze   akcionarskog   društva   da   periodično   obavještava   najširu   javnost   o
rezultatima poslovanja), nedovoljno razumijevanje značaja korporativnog upravljanja i koristi
koje efikasan sistem korporativnog upravljanja donosi državi i kompanijama,sporo raegovanje na
tendencije razvoja korporativnog upravljanja na globalnom planu, a posebno na nivou Evropske
unije,   nedovoljno   stimulisanje   empirijskih   istraživanja   u   oblasti   korporativnog   upravljanja,
nepostojanje jasne strategije na nivou države za unapređenjem korporativnog upravljanja.

U posljednjoj fazi u razvoju korporativnog upravljanja dolazi do promjena u razvoju

korporativnog upravljanja na svim nivoima i ista se poklapa sa promjenama kompanijskog prava.
Promjene   kompanijskog   zakonodavstva   posvetile   su   značajnu   pažnju   reformi   korporativnog
upravljanja.Drugo,značajno je sazrela svijest među ključnim subjektima korporativnog upravlja-
nja o njegovom značaju. Treće, počela je da se razvija akcionarska kultura koja je preduslov za
razvoj   dobrog   korporativnog   upravljanja.   Četvrto,   razvoj   tržišta   kapitala   bitno   je   uticao   na
unapređenje   sistema   korporativnog   upravljanja.   Peto,   u   privatizacionim   društvima   dolazi   do
primjene elemenata korporativnog upravljanja koji postoje u tržišno razvijenim zemljama. Šesto,

„Agenda ekonomskih reformi u Crnoj Gori 2002 – 2007“, Podgorica,2007.