Vodič za organsku proizvodnju soje

Vodič za Organsku Proizvodnju

Priručnik 8

Soje

U saradnji sa:

VODIČ ZA ORGANSKU PROIZVODNJU SOJE

CIP - Каталогизација у публикацији
Народна библиотека Србије, Београд

633.34-114.7(035)
631.147(035)

МИЛАДИНОВИЋ, Јегор, 1968-

Vodič za organsku proizvodnju soje /

[autor Jegor Miladinović]. - Beograd :
GIZ-Nemačka organizacija za internacionalnu saradnju GmbH ;
Novi Sad : Institut za ratarstvo i povrtarstvo, 2012 (Zemun : Dunav).
- 24 str. : ilustr. ; 22 cm. -
(Priručnik / [GIZ-Nemačka organizacija za internacionalnu
saradnju GmbH] ; 8)

Kor. nasl. - Podatak o autoru preuzet iz kolofona. - Tekst štampan
dvostubačno. -
Tiraž 750. - Bibliografija: str. 23.

ISBN 978-86-87737-56-3 (GIZ)

a) Соја - Гајење - Приручници b)
Еколошка пољопривреда - Приручници
COBISS.SR-ID 195035404

VODIČ ZA ORGANSKU PROIZVODNJU SOJE

Najvažniji izvori biljnih ulja u svetu

Soja je kao glavni izvor biljnih proteina i ulja najraši-

renija industrijska biljka u svetskim razmerama.

Prema površinama na kojima se gaji nalazi se odmah

iza žitarica koje služe za osnovnu ishranu stanovništva:

U 2010. godini, 5 najvećih svetskih proizvođača pro-

izvelo je 240 miliona tona soje, što čini 90% ukupne
svetske proizvodnje. Srbija je sa proizvedenih 540.000
tona jedan od značajnijih proizvođača u evropskim
razmerama:

Najveći svetski i evropski proizvođači soje

1. Uvod

Značaj soje proizilazi iz izuzetno povoljnog hemij-

skog sastava zrna. Sadržaj proteina u zrnu od oko 40%
i oko 20% ulja, čine soju ne samo izuzetno korisnom, već
i veoma ekonomičnom biljnom vrstom. U našoj zemlji
soja se prvenstveno koristi u industriji stočne hrane, gde
se postupkom prerade dobija sojina sačma, kvalitetno,
visokoproteinsko stočno hranivo.

U ishrani ljudi soja se kod nas još uvek ne koristi do-

voljno, uglavnom zbog toga što je prilikom uvođenja u
proizvodnju i ishranu reklamirana kao zamena za meso,
što je potpuno pogrešno. Zrno soje ima visoku nutritivnu
vrednost i svoje važno mesto u pravilnoj ishrani. Najpre,
proteini soje su bogati esencijalnim aminokiselinama,
kojih nema u belančevinama životinjskog porekla. Za-
tim, soja sadrži vitamine B kompleksa, beta karoten,
bogata je mineralima, najviše kalcijumom, gvožđem i
kalijumom. Zbog toga se u razvijenim zemljama pove-
ćava upotreba proteinskih proizvoda od soje u ljudskoj
hrani, kako direktno kod individualnih proizvođača, tako
i indirektno putem upotrebe industrijskih proizvoda.

Najvažniji izvori biljnih proteina u svetu

Soja proizvedena metodama organske proizvodnje

bila bi namenjena pre svega za ishranu ljudi. Proizvodi
od soje sastavna su komponenta mnogih prehrambenih
artikala namenjenih prvenstveno deci (čokolade, keks,
paštete, viršle), pa je i na proizvođaču i na prerađivaču
velika odgovornost da ovi proizvodi budu kvalitetni.

Soja
Pamuk
Uljana repica
Suncokret
Kikiriki
Palma

66%

13%

4% 2%

Soja
Palma
Uljana repica
Suncokret
Kikiriki
Pamuk
Kokos
Masline

24%

30%

15%

12%

SAD

BRAZIL

ARGENTINA

INDIJA

OSTALI

KINA

EVROPA

Italija

Srbija

Rusija

Ukrajina

Ostali

Pšenica

Kukuruz

Pirinač

Soja

Suncokret

Šećerna repa

100

150

mil. ha

200

250

Površine pod važnijim biljnim vrstama u svetu

2.3 Klimatski uslovi

Soja ima veoma širok areal rasprostranjenosti. Uspe-

va u različitim klimatskim uslovima, od kontinentalnih
do tropskih i gaji se od pedesetog stepena geografske
širine, pa sve do ekvatora. Biljka soje je fotoperiodski
veoma osetljiva, što znači da je prelazak iz vegetativ-
nog u reproduktivni stadijum u direktnoj zavisnosti od
dužine dana. Ova zavisnost uslovila je podelu sorti soje
u 13 grupa zrenja. Oznake za grupe zrenja su 000, 00,
0 i rimski brojevi od I do X. Sorte soje označene sa 000
adaptirane su na uslove dužeg dana, imaju dug kritični
fotoperiod ili su fotoperiodski neosetljive i uspevaju
na većim geografskim širinama, dok su sorte označene
brojem X adaptirane na uslove kraćeg dana i uspeva-
ju na manjim geografskim širinama. Razlike između
grupa zrenja uslovljene su fotoperiodskim zahtevima
sorti i ukoliko se gaje na istoj geografskoj širini, razlike
u sazrevanju kreću se u proseku od 10 do 18 dana. Kri-
tični fotoperiod progresivno opada od većih ka manjim
geografskim širinama. Zahtevi prema fotoperiodu, tako,
ograničavaju rasprostranjenost sorti na uzak pojas ge-
ografske širine za koju je određena sorta adaptirana.
Gajena na većoj geografskoj širini u odnosu na područje
gde je adaptirana, ona će cvetati i sazrevati kasnije ili
čak neće dostići punu zrelost do pojave
prvog mraza. Gajena na manjoj geo-
grafskoj širini u odnosu na to područje
cvetaće ranije, imati manju vegetativnu
masu, sazreti ranije, a samim tim doći će
i do smanjenja prinosa.

Za svako područje gajenja soje postoji

jedna “optimalna” grupa zrenja; sorte iz
prethodne grupe su rane, a iz naredne
grupe kasne za dato područje. U našim
uslovima sorte I grupe zrenja predstav-
ljaju osnovu sortimenta, sorte iz grupe
zrenja 0 su rane, a iz II grupe zrenja su
kasne:

Pri agroekološkim uslovima uobičajenim za naše

područje i pri optimalnom roku setve (u prvoj polovini
aprila meseca), dužina vegetacije (nicanje - zrenje) za
sorte I grupe iznosi 120 do 135 dana. Sorte iz grupe
zrenja 0 svoju vegetaciju završe za 110 do 120 dok je
sortama iz II grupe zrenja za punu vegetaciju potrebno
135 do 145 dana. Zbog stresnih uslova (neuobičajeno
visoke ili niske temperature, dug period suše i sl.), period
vegetacije može biti kraći ili duži od navedenog.

U pogledu temperature, soja se obično smatra to-

ploljubivom biljkom sa bioklimatskim minimumom na
10°C. Optimalne temperature za klijanje i nicanje kreću
se od 20-22°C, za formiranje reproduktivnih organa od
22-25°C, a za formiranje i nalivanje zrna od 21-23°C.
Međutim, temperature iznad 40°C deluju veoma ne-
povoljno na rast i razvoj soje.

Potrebne količine vode za soju tokom vegetacio-

nog perioda u našim uslovima kreću se od 450mm do
480mm. Međutim, biljkama soje voda nije potrebna
stalno u istim količinama. Zahtevi soje za vodom va-
riraju tokom vegetacije u zavisnosti od faze razvoja i
od srednjih dnevnih temperatura tokom vegetacionog
perioda. U vreme klijanja i nicanja soji je neophodna
dovoljna količina vode da bi seme moglo da nabubri i

Grupe zrenja u Evropi