I DEO

1. Definisanje dogadjaja

Definisanje događaja polazi od svakog oblika sportskog takmičenja i pruža mogućnostza
ostvarivanje velikih zarada organizatorima i učesnicima. Događaj se posmatra kao
veoma uzbudljiv i najbrže rastući oblik fenomena proizašlih iz dokolice, poslovanja I
turizma. Događaj je prolazan i originalno uskluđuje trajanje, postavljanje, menadžment i
ljude. Događaj je deo uslužne eknomije, ali se istovremeno razlikuje od klasične uslužne
ponude. Predstavlja vrednost i korist u ponudi potrošačima, koji su spremni da je za
uzvrat u odgovarajućem obliku plate. Privlačnost i atraktivnost događaja proizilazi iz
specifičnosti i originalnosti ponude,neponovljivosti i ograničenog vremenskog trajanja,
što događaj razlikuje od proizvoda ili usluge. Heterogenost i raznovrsnost velikog broja
događaja prepoznatljiva je karakteristika savrenih tržišnih ekonomija. Doživljaj je uži
pojam od događaja i zadovoljava potrebe potrošača, ostvaruje uticaj na njihova čula,
može imati unapred pripremljen scenario realizacije.

2. Klasifikacija dogadjaja

Osnovna podela događaja

je podela na planirane i neplanirane događaje. Planirani su

predmet izučavanja menadžmenta događaja i oni zahtevaju postavljanje, menadžment,
izvršioce i određeno vremensko trajanje. Neplanirani (nezgode, prirodne
katastrofe).Podela događaja po veličini i obimu:

Mega događaj

– javan i svojim obimom i veličinom utiče na ukupnu privrednu aktivnost zemlje
domaćina, a medijski je globalno pokriven. U ekonomskom smislu se reflektuje na
turizam i privrednu infratstrukuru

zemlje domaćina, a omogućuje i izgrađivanje imidža i

medijskog prestiža organizatorima. Mega događaj privlači najmanje milion posetilaca,
kapitalni troškovi prevazilaze 500 mil. $, a interes javnosti i masovnih medija mora
obezbediti viđenost mega događaja.

Hallmark događaj
–

događaj sa prepoznatljivim kvalitetom programa. On označava destinaciju događaja,

objekte ili organizaciju događaja. Hallmark događaji poistovećeni su sa dušom i etosom
mesta održavanja, kao i užeg, odnosno šireg okruženja. Ovi događaji imaju za učesnike i
posetioce poseban značaj I atraktivnost, privlače veliku pažnju javnosti, doprinose
izgrađivanju imidža,održavanju i revitalizuju tradiciju, a organizatoru omogućuju
ostvarivanjekonkurentske prednosti. Uspešni organizatori događaja izgrađuju
preporznatljivosti reputaciju zahvaljujući ponudi hallmark događaja.

Glavni događaji
–

velikog su obima, sa izraženim interesom javnosti i medijskom pokrivenosti. Privlače

veliki broj posetilaca, a organizatoru

omogućuju ostvarenje dobrih ekonomskih

rezultata. Često su sportski orjentisani.Prema ponovljivosti i specifičnosti događaji se

dele na:

specijalne i uobičajene

Specijalni –

planirani i ostvaruje se ekonomskim, socijalnim i kulturnim ciljevima(nacionalni praznici,
sportske utakmice, sportski

događaji). Definiše se sa dva aspekta:- održava se jednom ili

sa retkim ponavljanjima, njegov program prevazilazi uobičajne ponude događaja u
određenom okruženju, a privlači pažnju javnosti, medija i spozora.-posetiocima pruža
mogućnost za prevazilaženje efekata dokolice, nudi društvene I kulturne sadržaje koji
nisu uobičajeni u svakodnevnom životu posetilaca.
Prema nameri i karakteristikama, događaji se dele na: kulturne, umetničke i
zabavne,poslovni i trgovinski, sportska takmičenja, obrazovne i naučne, rekreativne,
političke,privatne i sl.Klasifikaciju događaja unutar jedne vrste događaja - poznata je
podela npr. sportskih događaja prema kriterijumu mesta i načina organizovanja: u
zatvorenim ili na otvorenomprostoru, na zemlji ili u vazduhu, sa redovnim ili periodičnim
rasporedom održavanja,javni i privatni, profesionalni ili amaterski i sl

3. Tipologija dogadjaja

Tipologija događaja prema kriterijumu obima i veličine događaja deli se na
mega,hallmark i

glavne događaje.Mega događaji su najzahtevniji u smislu postavljanja i

izvršenja događaja. Tipovi megadogađaja odnose se na:

- mega sportske događaje (Olimpijske igre, svetsko i evropsko prvenstvo ufudbalu

...)

- mega poslovni događaji kao što su velike i prestižne međunarodne izložbe.Hallmark
događaji imaju nešto veći broj tipova događaja

- sportski hallmark događaji (Vimbldonski teniski turni

- poslovni hallmark događaji (poznati međunarodni sajmovi i izložbe kao
npr.Međunarodni sajam automobila u Ženevi

)

- kulturni hallmark

događaji (poznati afirmisani svetski festivali i karnevali

)

- umetnički, zabavni hallmark događaji, tipa koncerata uglednih umetnika, umetničkih
predstava, odnosno prestižnih izložbi. Glavni događaji odnose se na glavne sportske,
kulturne, umetničke i

zabavne,poslovne, obrazovne i naučne i glavne političke događaje

Tipologija događaja izvedena je iz klasifikacije događaja prema kriterijumu namere

karakteristike događaja jeste najobuhvatnija tipologija u teoriji menadžmenta
događaja.Svaka vrsta događaja obuhvata nekoliko osnovnih tipova: sportski događaja
tipa profesionalnih takmičenja obuhvataju turnire i šampionate. Festivali jesu
reprezentativni tip kuluturnih

događaja. U programu mogu da se nalaze I odgovarajuće

parade, imaju naglašenu društvenu ulogu, a oslanjaju se na kulturne specifičnosti i
vrednosti. Savremeni festivali se dele na tri kategorije

vizuelni festivali, festivali u vidu

predstava i participativni festivali u čijem izvođenju zajedno učestvuju iizvršioci i
posetioci. Poslovni događaji, kao što su sajmovi, izložbe i konferencije predstavljaju
česte poslovne događaje u dinamičnom razvoju i afirmaciji sa dužom ili kraćom
tradicijom. Predstavljaju reprezentativne primere tržišta, a omogućuju fizičku

cene. Nivo tržišne cene pozitivno utiče na volumen ponude događaja. Različiti nivoi
tržišnih cena događaja se u numeričkom smislu mogu predstavti u vidu skale ponude, a
grafički prikaz različitih nivoa cena jeste linija, odnosno funkcija ponude događaja.
Ponuda događaja može da bude pojedinačna i celokupna. Pojedinačna ponuda odgovara
ponudi odgovarajućeg događaja određenog organizatora, na datom tržištu,
uodređenom vremenskom periodu. Celokupna ponuda događaja odgovara ponudi svih
organizatora određene vrste događaja, na datom tržištu, a u određenom vremenskom
periodu.Pored cene na ponudu utiču i sledeći faktori: troškovi postavljanja i izvršenja
događaja, neophodna tehnologija za postavljanje i izvršenje događaja, cene angažovanih
resursa,cene raspoloživih supstituta, karakteristike tržišta događaja, porezi. Postoje i
psihološki faktori koji utiču na ponudu događaja. Organizatori događaja suskloni
povećanju ponude događaja, ukoliko očekuju povećanje cena neophodnihresursa u
postavljanju i izvršenju događaja i obrnuto. Cena događaja je funkcija celokupne ponude
i tražnje događaja. Tržišna cena i ponuda događaja mogu da se razilaze u većoj ili manjoj
meri u odnosu na ravnotežnu cenu i ravnotežnu ponudu događaja, usled čega dolazi do
oscilacija cena i ponude događaja.

II DEO

1. Tržište događaja

Tržište događaja označava odnose između ponude i tražnje za događajima. Ono je
najčešće i mesto na kojem se susreću ponuda i tražnja za događajima. Tržište događaja
omogućuje uspostavljanje i održavanje kontakata između organizatora I posetilaca
događaja, sa ciljem razmene ponude, odnosno programa događaja. Delovanje tržišnog
mehanizma odvija se pod uticajem vidljivih i nevdiljivih faktora, uz postojanje subjekata
na strani ponude i subjekata na strani tražnje. Analiza tržišta događaja se odnosi na
sledeće aktivnosti:
- sagledavanje opštih karakteristika tržišta događaja i njegove veličine,
- podela tržišta događaja na odgovarajuće delove, tj. tržišne segmente,
- identifikacija strukturnih potreba na tržištu događaja,
- utvrđivanje karakteristika i trendova na tržištima pojedinih vrsta i tipova događaja,
- analiza konkurencije,
- procena potencijala,
- analiza strukture ulaznica pojedinih događaja,
- analiza tržišne pozicije organizatora događaja. Analiza tržišta događaja sprovodi se da
bi se identifikovali i procenili osnovni faktori koji utiču na prihvatanje programa
određenog događaja na tržištu. Modeli tržišta događaja su:
- tržište perfektne konkurencije,
- monopol i monopson događaja,
- oligopolska tržišta događaja,
- monopolska konkurencija. Tržište događaja može se shvatiti i kao skup organizacija i
pojedinaca. Tržište događaja je automatski regulator i koordinator između organizatora i
posetilaca događaja, jer ono ostvaruje tri bitne funkcije:
- selektivnu funkciju,

- alokativnu funkciju,
- distributivnu funkciju. Konkurencija u postavljanju i izvršenju događaja predstavlja
glavnu pokretačku snagu tržišta događaja.

2. Potencijal tržišta događaja i potencijal prodaje dogadjaja

Potencijal tržišta događaja odnosi se na moguću prodaju programa svih vrsta i tipova
događaja na tom tržištu. Potencijal tržišta događaja predstavlja ukupnost moguće
prodaje programa svih vrsta i tipova događaja na određenom tržišnom prostoru
uodređenom vremenu. Potencijal tržišta događaja naziva se i apsorpcionom
sposobnošću tržišta događaja, jer označava ukupnu moguću prodaju različitih programa
događaja, koja je određena opštim tendencijama na tržištu

događaja. Potencijal tržišta

događaja je najveći mogući iznos prodaje različitih programa svih organizatora događaja,
u određenom vremenom periodu, sa određenim aktivnostima, u konkurentnim uslovima
poslovnog marketinga okruženja događaja. Potencijal prodaje događaja je učešće u
tržišnom potencijalu događaja koje jedan organizator događaja može da postigne.
Potencijal tržišta i potencijal prodaje događaja izvršavaju se najčešće u relativnim
brojevima. Menadžeri događaja mogu da utiču na potencijal tržišta, a naročito na
potencijal prodaje događaja, ali u dužem vremenom periodu, i to na dva načina:
-potencijal postojećih posetilaca događaja,
-penetracijom novih posetilaca događaja. Razlika između potencijala i stvarno
dostignutog nivoa naziva se zasićenost tržišta događaja. Zasićenost tržišta događaja
pokazuje stvarnu prodaju, odnosno posećenost događaja određenog organizatora.

3. Dimenzije i nivoi trzista dogadjaja

Osnovne dimendzije trzista dogadjaja su: posetioci dogadjaja, platezna sposobnost
posetilaca, spremnost posetilaca da plate ulaznice, organizatori dogadjaja, program
dogadjaja, prostor, vreme. Tri osnovna nivoa trzista dogadjaja su: Potencijalno,
raspolozivo, i kvalifikovano raspolozivo trziste dogadjaja. Potencijalno trz. dogadjaja cine
potencijalni posetioci dogadjaja koji imaju interes za odredjeni program dogadjaja.
Raspolozivo trziste dogadjaja cine posetioci koji imaju interes za odredjenim programom
dogadjaja i trazenu plateznu moc, i sa druge strane ponuda interesantnog programa
dogadjaja na odredjenom trzisnom prostoru. Kvalifikovano trziste dogadjaja
predstavljaju posetioci koji imaju interes, plateznu sposobnost, mogucnost izbora
ponude, ali i kvalifikovanost za pracenje programa odredjenog dogadjaja.

4. Analiza trzista dogadjaja

Analizom trzista menadzeri dogadjaja nastoje da precizno identifikuju potrebe zahteve,
ocekivanja i motive posetilaca dogadjaja kako bi mogla da odredi velicinu i karakteristike
trzista odredjenog dogadjaja. Kvalitativna analiza trz. dogadjaja usmerena je na analizu
prihvatljivosti programa odredjenog dogadjaja potencijalnim posetiocima. Kvantitativna
analiza bavi se utvrdjivanjem broja posetioca odredjenog dogadjaja. Na osnovu rezultata
kvantitativne analize olaksava se menadzerima dogadjaja: odredjivanje broja posetilaca,
razvoj trzista dogadjaja, planiranje programa dogadjaja, geografsko lociranje trzista