Obligaciono pravo – I kolokvijum

Obligaciono pravo je skup pravnih normi kojima su regulisani pravni odnosi. Deo je građanskog
prava, u najširem smislu reči spada u oblast privatnog prava.

Odnos obligacionog i stvarnog prava:

SLIČNOSTI

radi o imovinskim pravima i

što povreda ovih prava može da se otkloni putem naknade štete.

RAZLIKE

se ogledaju u sledećem

1. PO DELOVANJU:

Obligaciona prava su relativna i deluju samo između ugovornih strana (inter partes), a
stvarna deluju prema svima (erga omnes). Kod povrede stvarnog prava titular može podići
tužbu prema svakom licu koje je povredilo njegovo pravo svojine, a u obligacionom samo
od prodavca. Izuzetci:
- Kod ugovora u korist trećeg lica – treće lice na osnovu ugovora stiče pravo da zahteva
ispunjenje obaveze u svoju korist iako nije učestvovalo u sklapanju ugovora.
- Kod kolektivnog ugovora koji proizvode dejstvo za sva lica koja pripadaju toj grupaciji.
- Kod ugovora o zakupu nepokretnosti koji je upisan u zemljišne knjige proizvodi dejstvo i
prema trećim licima
- Kod paulijanske tužbe – poverilac podiže tužbu protiv trećeg lica na kojeg je dužnik
preneo stvar, a ne protiv dužnika

2. PO PREDMETU:

Predmet stvarnih prava su stvari, a predmet obligacionih ponašanje dužnika.

3. PO NAČINU STICANJA:

Stvarna se stiču predajom stvari i upisom u zemljišne knjige, a obligaciona na osnovu
ugovora.

4. PO ZAŠTITI:

Za zaštitu stvarnih prava tipična je reivindikaciona tužba, a za obligaciona akvilijanska
(tužba za naknadu štete).

5. PO BROJU:

Za stvarna prava važi princip “numerus clausus” – nabrojana su u zakonu, a obligaciona
prava nisu zakonom ograničena i njihov broj se stalno menja.

6. PO TRAJANJU:

Stvarna prava ne zastarevaju, a obligaciona zastarevaju.

IZVORI OBLIGACIONOG PRAVA
Izvori obligacionog prava u formalnom smislu su propisi kojima su regulisani obligacioni odnosi. U
formalne izvore prava spadaju: Ustav i ZOO (1978 godine) i drugi zakoni i podzakonski akti,
međunarodne konvencije i opšti akti.

IZVORI OBLIGACIJA
Pod pojmom izvori obligacija podrazumevamo pravne činjenice koje stvaraju obligacije.
Naš zakon u izvore obligacija ubraja:

ugovore,

prouzrokovanje štete,

sticanje bez osnova

poslovodstvo bez naloga

jednostranu izjavu volje.

U ostale izvore možemo svrstati: brak, srodstvo, suvlasništvo i sl.

STRUKTURA OBLIGACIONOG PRAVA
Struktura obligacionog prava se deli na dva dela:

1. opšti (obuhvata norme koje imaju opšti značaj i važe za obligacione odnose u celini) i
2. posebni deo koji obuhvata pravila za pojedine vrste obligacionih ugovora.

PREDMET OBLIGACIONOG PRAVA
Su prava i obaveze koje proizilaze iz odnosa poverioca i dužnika.

NAČELA OBLIGACIONOG PRAVA

1. autonomija volje,
2. dispozitivnost zakonskih rešenja,
3. ravnopravnost,
4. savesnosti i poštenja
5. zabrana zloupotrebe prava
6. jednaka vrednost davanja
7. zabrana stvaranja i iskorišćavanja monopolskog položaja
8. zabrana prouzrokovanja štete
9. dužnost ispunjavanja obaveze
10. ponašanje u izvršenju obaveza i ostvarivanju prava (pažnja dobrog privrednika, domaćina

i stručnjaka)

11. mirnog rešavanja sporova (prigovori, medijacija, koncilijacija)
12. postupanje u skladu sa opštim aktima.

KARAKTERISTIKE OBLIGACIJA
Obligacija je pravni odnos između poverioca i dužnika.

pravni odnos (zaštićen sankcijom)

između određenih lica (najmanje dva lica: jednostrani i dvostrani)

sa određenom sadržinom (stvaraju se prava i obaveze za strane: davanje, činjenje,
nečinjenje, trpljenje)

ima imovinsku vrednost (po pravilu se može izraziti u novcu)

i relativnog je karaktera (po pravilu nastaje odnos između tačno određenih lica).

Da bi obligacija bila punovažna mora biti: moguća, određena ili odrediva i dopuštena.

KLASIFIKACIJA OBLIGACIJA

1. PREMA SADRŽINI RADNJE

A. pozitivne
B. negativne

2. PREMA VREMENU TRAJANJA

A. TRENUTNE
B. TRAJNE
C. SUKCESIVNE

3. PREMA PREDMETU OBLIGACIJE

A. deljive i nedeljive
B. novčane i nenovčane
C. individualne i generične

Forma ugovora o cesiji zavisi od predviđene forme ugovora koja služi za osnov cesije.

ZOO predviđa da ugovor o cesiji nije punovažan ukoliko su poverilac i dužnik sporazumeli da se
prenos potraživanja ne može realizovati bez pristanka dužnika. Ukoliko to nije ugovoreno nije
potreban pristanak dužnika, već samo da bude obavešten. Ako nije obavešten dužnik svoju
obavezu može ispuniti svoju obavezu starom poveriocu i time je oslobođen od duga.
Kod solidarnih obligacija potrebno je obavestiti sve solidarne dužnike o cesiji. Sa glavnim
potraživanjem, prenose se i sporedna potraživanja (na pr. hipoteka).

Potraživanja koja se mogu preneti cesijom su:

1. novčana potraživanja
2. potraživanja koja se sastoje u činjenju.

Potraživanja koja se ne mogu preneti:

1. potraživanje za koje je

dogovoreno da se ne može preneti cesijom

2. potraživanje koje je

vezano za ličnost poverioca

(alimentacija...)

Prilikom zaključenja ugovora o cesiji nastaje trostrani odnos:

1. odnos cedenta i cesusa
2. odnos cesionara i cesusa
3. odnos cedenta i cesionara.

Posebni slučajevi cesije:
Nastaju kada stranke svojom voljom ugovore drugačija dejstva cesije od predviđenih po zakonu,
u sledećim slučajevima:

1. Ustupanje potraživanja

bez obaveštavanja dužnika

2. Ustupanje potraživanja

umesto ispunjenja i radi naplaćivanja

(dužnik umesto plaćanja ustupa svoje potraživanje)

3. Ustupanje

radi obezbeđenja

4. Ustupanje

HOV na donosioca

ZAKONSKA I SUDSKA CESIJA
U teoriji postoji mišljenje da se u posebne slučajeve ubrajaju i zakonska i sudska cesija.
Sudska nastaje na osnovu odluke suda (na pr. deoba imovine).
Zakonska postoji kada ustupanje potraživanja dolazi ex lege

ali je pravilnije reći da se u ovom

slučaju radi o subrogaciji.

RAZLIKA IZMEĐU CESIJE I SUBROGACIJE

Osnovna suštinska razlika je što

nemaju isti cilj.

Kod cesije cilj je da se prenese potraživanje, a kod subrogacije cilj je da se naplati potraživanje.

1. Cesija nastaje samo na osnovu saglasne izjave cedenta i cesionara,

subrogacija nastaje bez saglasnosti poverioca, može čak i protiv njegove volje.

2. Kod cesije cedent garatuje za postojanje potraživanja kada je cesija izvršena na osnovu

teretnog posla,

kod subrogacije nema nikakve garancije.

3. Kod cesije novi poverilac dobija ista prava koja je imao stari poverilac,

kod subrogacije lice koje je isplatilo umesto poverioca ima ne samo prava nego i pravo da
od dužnika traži da izmiri njegov dug i po osnovu punomoćstva i po osnovu poslovodstva
bez naloga.

Kod stečaja na imovini dužnika cedent i cesionar konkurišu istovremeno i naplaćuju se
proporcionalno,

kod subrogacije poverilac ima prvenstvo i on se naplaćuje pre subrogiran

og lica.

PREUZIMANJE (PRIJEM) DUGA

Kod preuzimanja duga imamo promenu ličnosti dužnika.
Promena se realizuje na osnovu izjavljene saglasne volje starog i novog dužnika, ali je potreban i
pristanak poverioca. Poziva se da u određenom roku da pristanak,

ako se ne izjasni

smatra se da

nije dao pristanak.

Zakonom nije propisana forma ovog ugovora, ali važi pravilo da mora biti u formi koja je
propisana za ugovor koji je poslužio kao osnov preuzimanja duga.
Mogu se preuzeti novčani dugovi i dugovi koji se sastoje u predaji stvari ili nekom činjenju, a ne
mogu se preuzeti dugovi koji su vezani za ličnost dužnika (na pr. plaćanje alimentacije).

DEJSTVA PREUZIMANJA DUGA
Novi dužnik stupa na mesto starog, pređašnji se oslobađa obaveze.
Ako poverilac nije dao saglasnost, za novog dužnika ugovor ima dejstvo o pristupanju dugu, on
stupa u obavezu pored starog dužnika.
Ukoliko su postojala i sporedna prava, ona ostaju i dalje, ali ako su treća lica dala jemstvo, ona
mogu da se saglase da i dalje jemče jer ukoliko se ne saglase da odgovaraju za novog dužnika
jemstvo i zaloga prestaju.
Preuzimalac ne odgovara za nenaplaćene kamate koje su dospele do preuzimanja, osim ako nije
drugačije dogovooreno.

Preuzimalac može istaći sve prigovore koji proističu iz:

1. pravnog odnosa između pređašnjeg dužnika i poverioca iz koga potiče preuzeti dug i
2. prigovore koje preuzimalac ima prema poveriocu.

Ne može isticati prigovore koji potiču iz njegovog odnosa sa pređašnjim dužnikom.

Kada je dug obezbeđen hipotekom smatra se da je hipotekarni poverilac dao saglasnost na
ugovor o preuzimanju duga ako u roku od 3 meseca od prijema poziva nije odbio da da
saglasnost na preuzimanje duga. U tom slučaju pribavilac (novi dužnik) preuzima dug prema
hipotekarnom poveriocu.
Ako poverilac nije bio upozoren na svoju dužnost, smatraće se da poziv nije ni upućen.

PRISTUPANJE DUGU

Ugovor o pristupanju duga se zaključuje između poverioca i trećeg lica kojim se treće lice
obavezuje poveriocu da će ispuniti njegovo potraživanje od dužnika. Treće lice stupa u obavezu
pored dužnika.

PREUZIMANJE ISPUNJENJA

Preuzimanje ispunjenja se vrši kada se zaključi ugovor između dužnika i nekog trećeg lica kojim
se treće lice obavezuje dužniku da će ispuniti obavezu prema poveriocu.
Treće lice odgovara dužniku ako blagovremeno ne ispuni obavezu prema poveriocu.

Poverilac

nema nikakvo pravo prema trećem licu

, već samo prema dužniku, jer poverilac nije u pravnom

odnosu sa trećim licem. Treće lice nije preuzelo dug niti pristupilo dugu.