UVOD
Često pominjan termin, globalizacija nema svoju jasnu i preciznu definiciju. Istina, postoje
definicije koje su manje ili više opšte, apstraktne ili konkretne, uticajne ili manje uticajne, ali
nekog jedinstvenog odgovora na pitanje šta je globalizacija nema. Prema definiciji
Međunarodnog globalizacijskog foruma (International Formum on Globalization),
globalizacija je proces denacionalizacije tržišta, politike i pravnog sistema na najvišem
političkom i ekonomskom nivou. Globalizacija kao nezaustavljiva integracija tržišta,
nacionalnih država i tehnologija u do sada nezabilježenom stepenu, što je omogućilo
pojedincima, korporacijama i nacionalnim državama da svoje aktivnosti prošire kroz svijet
brže, dublje i jeftinije nego ikada do sada. Prema Belu (Stephen Bell), globalizacija je
povezana sa krizom teritorijalne nacionalne države, zato što je nacionalna država suviše mala
da bi riješila velike životne probleme i suviše velika da bi riješila male životne problem.
Globalizacijom je svijet postao globalni supermarket u kome su ideje i proizvodi postali
dostupni svuda i u isto vrijeme. Globalizacija se uglavnom razumije kao „konsekvenca
modernosti“, „zapadni projekat modernizacije“, kao „globalno ljudsko stanje“
Jaki su učinci vladavine i širenja globalizacijskih procesa na svakodnevicu, a posebno u
razvijenim zemljama; globalizacija je istovremeno stvaranje novih transnacionalnih sistema
moći i preoblikovanja ustanova društva u kome živimo. Također u okviru ovog rada smo
3
obradili i uticaj globalizacije na diplomatiju malih zemalja, gdje smo posebnu pažnju posvetili
zemljama malim zemljama na Balkanu.
Globaalizacijom se naziva treća faza procesa internacionalizacije u svijetskoj privredi. U
prvoj fazi od Drugog svetskog rata do kraja šezdesetih godina, glavnu ulogu je odigrala
svijetska trgovina, a stepen internacionalizacije se mjerio udjelom u svijetskom izvozu.
U drugoj fazi internacionalizacije, tokom sedamdesetih godina, dominantna je uloga stranih
investicija. Najdinamičnija je konkurencija izmedju multinacionalnih korporacija, a mjera
internacionalizacije neke privrede ili kompanije određena je učescem njenih proizvodnih u
inostranstvu u ostvarenoj prodaji na svijetskom tržistu. Treća faza internacionalizacije tokom
osamdesetih godina odvijao se pod uticajem tehnologije. Obuhvata trgovinu, investicije,i
uspostavljanje globalnih industrijskih mreža. Sposobnost da se inoviraju, adaptiraju i primene
raspoložive tehnologije postaje ključni element industrijske konkurentnosti.
Danas kompanije posmatraju čitav svijet kao prodručje mogućih operacija
u domenu proizvodnje, marketinga, istraživanja.
1. POJAM GLOBALIZACIJE
Ako se fokusira samo na ekonomski aspekt, postoje različita tumačenja kad je globalizacija
počela. Neki je datiraju u 16. stoljeće, sa početkom kolonijalizma. Za neke ipak proces
globalizacije počinje s ukidanjem čvrstih deviznih tečajeva i s raspadom Istočnog bloka nakon
prvog svijetskog rata
1
. Globalizacija dovodi do stvaranja trgovačkih blokova, globalnih tvrtki
i globalne ekonomije. Svijet na taj način postaje jedinstveni sistem, a svjetsko tržište dostupno
svima. Ekonomska globalizacija nudi zemljama širom svijeta mnoge mogućnosti. Upravo
zahvaljujući tim mogućnostima mnoge su zemlje napredovale od svjetske periferije do vrlo
razvijenih jezgara te mogu poslužiti kao dobar primjer drugim zemljama koje tek kreću u
osvajanje tržišta. Globalizacija oblikuje nove uvijete kojim se moraju prilagotit svi koji žele
uspjeti. Globalizacija se odnosi na činjenicu da svi sve vise živimo u „jednom svetu“, tako da
pojedinci, grupe i nacije postaju sve vise međusobno zavisni. Globalizacija se često
predstavlja isključivo kao ekonomski fenomen. Neki stalno spominju TNK, Transnacionalne
korporacije (multinacionalne kompanije), drugi ukazuju na elektronsku integraciju globalnih
finansijskih tržista kao i na dosad neviđeni obim međunarodne trgovine. Mada ekonomske
sile predstavljaju integralni dio globalizacije, bilo bi pogresno reci da su samo one njen uzrok.
1
Vladimir Veselica: "Globalizacija i nova ekonomija", Zagreb, 2007
5
Kulturna
Ekološka
Ekonomska dimenzija odnosi se na ogroman porast trgovine, investiranja, povećane
financijske tokove, stvaranje globalno jedinstvenog svijetskog tržišta, transnacionalno
integrisanu prozvodnju, kraj nacionalnih ekonomija, prostorno i vremenski neograničene
puteve biznisa, pojačane ekonomske i trgovinske aktivnosti.
Društvena dimenzija globalizacije odnosi se na svijetu globalu, koji sve više postaje, kako je
McLuhan predvideo, 'globalno selo'. Tehnološki napredak, promenjeni ekonomski poredak i
ostale dimezije, utiču takođe na društvenu sliku svijeta i omogućavaju formiranje novog,
drugačijeg, globalnog društva. Nova vrsta komunikacije omogućuje stvaranje društva na
daljinu što je u potpunosti različito od tradicionalnog društva i druženja kakvo poznajemo.
No, to ne znači i nestajanje tih tradicionalnih oblika. Društvena globalizacija su i povećane
migracije ljudi preko granica, nove društvene veze i smijernice.
Politika je i dalje organizovana teritorijalno, nije nestalo državno uređenje i razgraničenje
sveta, međutim međudržavni i politički odnosi promenjeni su u proteklih dvadeset i pet
godina. Politika je sve više globalna, ona nije stvar isključivo jedne države, a njene posledice
imaju globalno značenje. Politička pitanja više nisu stvar isključivo jedne države, nego su one
stvar globalnog značenja i zahtevaju takav pristup. Države više nisu u mmogućnosti postupati
samo u odnosu na sebe i svoje interese, nego globalno, planetarno, u odnosu prema čitavom
svijetu. Zahvaljujući internetu kao tehnološkom sredstvu ubrzanog poslovanja i transakcija,
državne granice i zakoni imaju smanjen, promenjen značaj, jer sada poslovi i komunikacije
nisu toliko ograničeni njima.
Razvijena, unapređena tehnologija takođe znači olakšan pristup i komunikaciju s drugim
kulturama. Pojačana trgovina i trgovinski tokovi takođe idu u prilog tome. Svijet globalizovan
u jednu zajednicu znači i ispreplitanje različitih svijetskih kultura. Međutim, nisu retke kritike
na račun globalizacije u području kulture – zbog dominantnog svetskog položaja SAD-a, da je
ona zapravo put ka uniformisanosti sveta, zahvaljujući istoj takvoj dominaciji američke
kulture i jezika u odnosu na druge kulture. Mnogi se pribojavaju da je globalizacija zapravo
'amerikanizacija' ili pozapadnjenje svijeta.
S jedne strane ekološka globalizacija upućuje na povećane ekološke probleme, uzrokovane
između ostalog i pojačanom modernizacijom i industrijalizacijom. Razmjera ekološke
globalizacije, tačnije ekoloških problema, povećali su se usporedno s povećanjem opsega i
intenziteta ostalih globalizacijskih dimenzija. S druge strane, ova dimenzija upućuje na
globalno osveštećenje, ili barem njenu nužnost, globalnu odgovornost prema problemima kao
što su globalno zagađenje, ozonske rupe, toksični otpad i izumiranje pojedinih životinjskih i
biljnih vrsta. To su problemi koje ni države ni pojedinci ne mogu rjeešavati sami, nego su oni
globalno pitanje
6
2. FAKTORI KOJI DOPRINOSE GLOBALIZACIJI
Neki globalizaciju posmatraju isključivo kao ekonomski fenomen: vodeću ulogu ovde imaju
TNK Transnacionalne korporacije (multinacionalne kompanije) Globalizacija nastaje
spajanjem političkih, društvenih, kulturnih i ekonomskih faktora. Neki od faktora koji
doprinose globalizaciji su:
Internet kao sredstvo komunikacije koje se najbrže razvijalo u istoriji
Umrežavanje domaćinstava i poslovnih prostorija (telefoni, faks-aparati, digitalna i
kablovska televizija, elektronska pošta i internet)
“Kompresija” vremena i prostora: komunikacija u “realnom vremenu” (uz razmenu
različitih tipova dokumenata pomoću satelitskih komunikacija)
Razlike u razvoju telekomunikacione infrastrukture (Prvi, Drugi i Treći svijet) ili
centar, poluperiferija, periferija
