FAKULTET ZA SAOBRAĆAJ, KOMUNIKACIJE
I LOGISTIKU
SEMINARSKI RAD
Predmet
: Vazdušni saobraćaj
Tema
: Stepen i karakteristike razvoja vazdušnog sobraćaja u svetu
Profesor Studenti
Berane, februar. 2016.
Kitty Hawk
Boeing 707
2. RAZVOJ VAZDUŠNOG SAOBRAĆAJA
Začeci razvoja modernog vazdušnog
saobraćaja vezuju se za 1903. godinu i braću
Rajt (Wright), koji su sa svojim avionom ‚‚Kitty
hawk‚‚ ostvarili let teži od vazduha. Prave
početke razvoja komercijalnog saobraćaja, ipak,
treba tražiti u 1919. godini. Kada se u razmaku
od par meseci otvara redovan vazdušni
saobraćaj na više linija u Evropi. Putovanje
avionom je u tom periodu predstavljalo
privilegiju izuzetno bogatih, jer su troškovi leta
bili izuzetno visoki, a kapacitet aviona veoma
mali.
Vazdušni saobraćaj proteklih decenija ostvaruje najdinamičniji razvoj od svih
vidova transporta. Brzi razvoj ove grane zasnovan je prevashodno na snažnom zamahu
naučno-tehničkog progresa i primeni njegovih rezultata za unapredjenje vazdušnih
prevoznih kapaciteta. Brzi razvoj naučno-tehničkog progresa počivao je, u ukupnom
dosadašnjem periodu, na ogromnim ulaganjima sredstava u unapredjenje vazdušne vojno-
ratne tehnike, a dostignuća u tom domenu su brzo i jednostavno naišle na primenu i u
civilnoj avijaciji. Završetak Prvog svetskog rata doveo je do nastajanja i uvodjenja ovog
novog vida transporta, a nakon Drugog svetskog rata stvorili su se uslovi za veoma brz
razvoj civilnog vazduhoplovstva.
Prvi avion koji je bio dovoljno velik da
bi putnički avionski saobraćaj učinio
ekonomski isplativim bio je Douglas DC-3 sa
mestima za 21-og putnika. Brz ritam
tehničkog progresa i primena njegovih
rezultata u drugoj polovini 20-og veka
omogućili su usavršavanje svih performansi
aviona, a posebno brzine, dužine i tovarne
sposobnosti (kapaciteta). U ne tako dugom
periodu došlo je do uvodjenja više tehničko-
tehnoloških generacija aviona. Do 1960-ih
godina koriste se stalno unapredjivani tipovi
aviona sa brzinama od 250-450 km/h,
nosivosti do 50 putnika i maksimalnim
dometom od 3000 km. Tih godina otpočinje
era mlazne avijacije, koja označava najveću
tehnološku revoluciju u razvoju civilnog
vazdušnog saobraćaja. Prva generacija aviona
na mlazni pogon, medju koje spadaju Boeing
707 i DC-8, ostvaruje brzine od 800-900
km/h, sa mogućnošću jednovremenog prevoza
4
Douglas DC-3
Boeing 747
Concorde
Airbus A380
70 do 200 putnika. Krajem 60-ih godina dolazi do uvodjenja druge generacije ‚‚Džambo
džet‚‚ širokotrupnih aviona sa maksimalnim kapacitetom od oko 500 sedišta, prosečnom
brzinom od oko 900 km/h i produktivnošću od 360.000 pkm/h, medju kojima je sigurno
najpoznatiji Boeing 747. Dužina dometa ovih aviona dozvoljava dostizanje bilo koje tačke
u interkontinentalnim prevozima. Operativni troškovi prevoza smanjeni su za oko 1/3 u
odnosu na prethodnu generaciju aviona. Supersonični avion tipa Concorde sa prosečnom
brzinom od 2000 km/h, ali sa znatno manjim kapacitetom i znatno višim troškovima
prevoza, se uvodi 1976. godine. Concorde se povlači iz upotrebe 10. aprila 2003. godine
zbog velikog opadanja broj putnika. Aprila 2005. godine počinje da se koristi Airbus A380,
najveći putnički avion na svetu, sa prosečnom brzinom od 900 km/h i mogućnošću
jednovremenog prevoza do 853 putnika.
Brz razvoj vazdušnog saobraćaja, osim sa brzom primenom tehničkih dostignuća,
može se objasniti i relativno manje potrebnim ulaganjima u infrastrukturu posebno u
odnosu na drumski saobraćaj. Naravno, to ne znači da su ulaganja u aerodromsku mrežu
mala. Naprotiv, aerodromi predstavljaju kapitalno intenzivne objekte, ali se zato koristi
prirodni prevozni put koji ne traži veća ulaganja za njegovo opremanje.
Koristeći svoju osnovnu eksploatacionu prednost, izraženu u velikim brzinama
prevoza i mogućnosti savladjivanja velikih udaljenosti za kratko vreme, vazdušni saobraćaj
je svoju punu afirmaciju postigao kod prevoza na veće udaljenosti (preko 1000 km),
odnosno u medjunarodnom putničkom saobraćaju. U interkontinentalnim prevozima
putnika ova grana je u potpunosti sa tržišta istisnula pomorski saobraćaj. Obim prevoza
posebno se brzo uvećao nakon 1960-ih godina, sa nastupanjem tzv. ‚‚mlazne
ere‚‚ vazdušnog saobraćaja.
Najveći obim prevoza u redovnom medjunarodnom saobraćaju realizuje se u
Evropi, a zatim u Aziji i Severnoj Americi. Najveći obim transportnog rada u domaćem
saobraćaju realizuje se u SAD, a u medjunarodnom saobraćaju najznačajniji segmenti
tržišta su Severna Amerika – Zapadna Evropa, Severna Amerika – Južna Amerika, a u
novijem periodu posebno se dinamično razvija tržište u regionu Pacifika (Jugoistične
Azije). Od ukupnog transportnog rada u svetskim okvirima Američki avio prevoznici
realizuju preko 40 %.
Razvoj vazdušnog saobraćaja odvija se u uslovima snažno prisutne
institucionalizacije i državne regulative. Institucionalizacija i državna regulativa realizuju
se preko medjunarodnih organizacija i udruženja od kojih su svakako najznačajnije IATA i
ICAO.
5
