procesa od kojeg otpad potiče. Dnevna, a time i godišnja masa čvrstog komunalnog
otpada, po stanovniku, razlikuje se od jedne do druge zemlje, pri čemu je u razvijenim
zemljama viša (1,4 kg/st./danu), u odnosu na srednje razvijene ili nerazvijene zemlje
(0,2-0,7 kg/st./danu). U zemljama OECD godišnji porast nastalog otpada iznosi 1,7%, a
u zemljama EU 1%. U zemljama Zapadne Evrope nastajalo je 1992. godine približno
390 kg kućnog (komunalnog) otpada po stanovniku. Međutim, tokom poslednje
decenije količina otpada značajno je porasla u cijelom svijetu. Situacija u Republici
Srpskoj je veoma slična onoj u kojoj su se nalazile zemlje OECD osamdesetih godina
prošlog veka, kada je odlaganje otpada na deponijama bila glavna tehnika uklanjanja.
Tada je samo beznačajno mali deo otpada recikliran ili sagorjevan u cilju iskorišćenja
materijala ili energije.
Strateški ciljevi u oblasti upravljanja otpadom bi bili:
podrška konceptu održivog korišćenja primarnih sirovina,
prevencija u generisanju otpada,
stimulacija reciklaže,
smanjenje zagađenja životne sredine usled smanjenja generisanja otpada i
promene načina upravljanja,
smanjenje korišćenja površina zagađenih otpadnim materijalima i unapređenje
cjelokupnog sistema upravljanja otpadom.
Poboljšanje upravljanja otpadom ostvaruje se kroz: ustanovljavanje integralnog
sistema postrojenja za tretman otpada i kreiranje mehanizama za sistem odvojenog
sakupljanja, reciklaže i ponovne upotrebe otpada.
4
1. OPŠTI PODACI O OTPADU
Intenzivnim razvojem tehnoloških dostignuća, naglim porastom broja
stanovnika na planeti Zemlji i migracijom stanovništva iz sela u gradove, savremena
civilizacija se po prvi put u drugoj polovini 20. vijeka susrela s problemom otpada. Svi
ovi faktori uslovili su intenzivni razvoj društveno - ekonomskih odnosa, što je dovelo
do nevjerovatnog povećanja potrošnje svih vrsta roba i proizvoda, a samim tim i do
povećanja produkcije svih vrsta otpada.
Količina i sastav čvrstog otpada u direktnoj je zavisnosti od veličine oblasti
sakupljanja, godišnjeg doba, socijalne strukture stanovništva te vrste privredne
djelatnosti i niza drugih uticajnih faktora. Prosječna produkcija čvrstog otpada u Bosni i
Hercegovini iznosi oko 0,7 do 0,9 kg/stanovniku na dan, odnosno oko 270 do 300
kg/stanovniku u godini. U razvijenijm zemljama produkcija čvrstog otpada iznosi i
preko 3,0 kg/stanovniku na dan.
Problem čvrstog otpada je posebno prisutan u gradovima, gdje direktno utiče na
zdravlje ljudi i životnu sredinu, odnosno direktno utiče na zagađenje vazduha, zemljišta
i vode. Čovjek u gradu često "gubi" direktnu vezu s prirodom i najradije bi želio da
otpad nije u njegovom vidnom polju, te je zbog toga sklon da svoj otpad baci u potok,
rijeku, šumu ili na neko drugo mjesto. Pri ovome zaboravlja da će mu se isti otpad, ali u
drugom obliku negativno vratiti kroz lanac ishrane.
Čvrsti otpad koji se produkuje u domaćinstvima predstavlja heterogenu smjesu
različitih vrsta otpadnih materijala, kao što su: papir, karton, staklo, keramika,
magnetični i nemagnetični metali, plastika, koža, kosti, tekstil, biomasa, razne vrste
inertnih materijala, posebno opasne vrste otpada i sl. Opasne vrste otpada u
domaćinstvima nazivaju se problematični otpad, u koji spadaju: baterije, stari lijekovi,
insekticidi, pesticidi, fungicidi, motorna ulja, razređivači, boje, lakovi, sredstva za
skidanje hrđe, sredstva za zaštitu drveta, akumulatori, uljni filteri, termometri sa živom,
antifriz, filmovi raznih vrsta, fluoroscentne rasvjetne cijevi, ljepila, kozmetika,
fotohemikalije, hemikalije za čišćenje, rastvarači i sl.
Bosna i Hercegovina se opredijelila za integracione procese vezano za ulazak u
porodicu Evropske unije. Za ostvarenje ovih ciljeva svi moramo prije svega da
obezbijedimo održivi razvoj, odnosno da osiguramo kvalitet života svakog pojedinca i
društva u cjelini. Održivi razvoj podrazumijeva prije svega očuvanje životne sredine.
Za ostvarenje ovih ciljeva na prvom mjestu potrebno je u svim sredinama
uspostaviti integralni sistem upravljanja otpadom, što podrazumijeva sljedeće radnje:
nadzor u životnom ciklusu otpada, odnosno od njegovog nastanka do konačnog
zbrinjavanja na ekološki prihvatljiv način,
izbjegavanje i smanjenje otpada na mjestu njegovog nastanka,
razdvojeno skupljanje korisnih komponenti otpada i nekorisnog ostatka ,
iskorištavanje i obrada otpada i
strogo kontrolisano odlaganje nekorisnog ostatka otpada.
5
dužna da savjetima i drugim aktivnostima pomognu građanima u savremenom
zbrinjavanju komunalnog otpada.
Industrijski (tehnološki) otpad je otpad koji nastaje u proizvodnim procesima u
industriji, uslužnim djelatnostima i drugim oblastima, a po količini, sastavu i osobinama
se razlikuje od komunalnog. Za zbrinjavanje ovog otpada propisane su posebne
procedure, kojih se moraju pridržavati svaki proizvođač, odnosno vlasnik industrijskog
(tehnološkog) otpada.
Pored ove dvije vrste otpada, Zakonom o upravljanju otpadom definisane su još
dvije vrste, i to:
Inertni otpad
je otpad koji nije podložan značajnim fizičkim, hemijskim ili
biološkim promjenama. Inertni otpad se neće rastvarati, spaljivati, ili na drugi način
fizički ili hemijski obrađivati, biološki razgrađivati ili nepovoljno uticati na druge
supstance sa kojima dolazi u kontakt, na način da prouzrokuje zagađenje životne sredine
ili ugrožavanje zdravlja ljudi. Ukupna vlažnost, sadržaj polutanata u otpadu i
ekotoksičnost filtrata mora biti neznatna da ne bi došlo do ugrožavanja kvaliteta
površinskih i podzemnih voda.
Neopasni otpad
je otpad koji nije definisan kao "opasni otpad".
U određenim granama privrede i u drugim djelatnostima dolazi do produkcije
opasnog otpada - koji predstavlja svaki otpad koji je utvrđen posebnim propisom i koji
ima jednu ili više karakteristika koje prouzrokuju opasnost po zdravlje ljudi i okolinu po
svom porijeklu, sastavu ili koncentraciji, kao i onaj otpad koji je naveden u listi otpada
kao opasni i regulisan posebnim popisom.
1.2.Kuda s otpadom?
Od nekih građana može se čuti, da je najvažnije otpad negdje odvesti i baciti.
Međutim, ovaj način razmišljanja nije primjeren prije svega iz sanitarno-higijenskih
razloga. Radi izbjegavanja štetnog uticaja na zdravlje ljudi i životnu sredinu, potrebno
je organizovano sakupljnje i sanitarno odlaganje nekorisnog ostatka otpada.
Odlaganjem otpada na neuređene deponije otpada, ili bolje rečeno smetljišta dolazi do
veoma dugotrajnog i velikog zagađenja životne sredine, što štetno utiče na zdravlje
ljudi. Sanacija ovih smetljišta često je veoma skupa.
Proces razgradnje nekih vrsta otpada je veoma dugotrajan, npr.:
Plastične boce: 100 - 1000 godina
Aluminijske limenke: 10 - 100 godina
Žvakaće gume: 5 godina
Filter od cigarete: 1 - 2 godine
Novinski papir: 3 - 12 mjeseci
Otpad od voća i povrća: 3 - 6 mjeseci
7
