Slika br.2: Sadnice sa privremenim grančicama (knip sadnice)
Sadnice sa prijevremenim grančicama obično se uzgajaju u rasadniku kao ''knip'' sadnice,
odnosno dvogodišnje sadnice kod kojih je vođica prikraćena posle prve godine u rasadniku čime
je dobijena nova brzo rastuća vođica koja formira sileptične (istogodišnje) bočne izdanke.
Zahvaljujući činjenici da su sadnice sa prijevremenim grančicama godinu dana starije a time i
skuplje, formiranje strukture krune i plodonošenje su brži. Međutim, bočni izdanci moraju biti
dobro raspoređeni oko vođice i moraju se nalaziti na visini koja odgovara prvom spratu
plodonosnih grana. Sadnice bez prijevremenih grančica moraju se njegovati da bi se dobili brojni
novi bočni izdanci koji su dobro raspoređeni i podređeni vođici. Prikraćivanje ovih standardnih
sadnica obično dovodi do stvaranja nove vođice sa prejakim bočnim izdancima neposredno ispod
nove vođice. Kako bi se dobile bočne grane manje bujnosti i odgovarajućeg rasporeda duž
vođice, sve ćešće se koriste alternativne tehnike (koje ne uključuju prikraćivanje osnovnog stabla
na sadnici) o kojima će se u daljem tekstu nešto više govoriti. Do visoko efikasnih voćnjaka
takođe se može doći zbijenijom, gušćom sadnjom, pošto veća blizina korjenovih sistema stabala
može smanjiti njihovu veličinu za razliku od neograničene korjenove zone. Međutim, gušća
sadnja obavezno podrazumjeva i intenzivniju njegu kojom treba održati dobru osvjetljenost i
distribuciju svjetlosti i svesti zasjenu na najmanju moguću mjeru. Kada je razvoj korjenovog
sistema ograničen bilo zbog patuljastih, odnosno slabo bujnih podloga (gdje je širenje
korjenovog sistema uglavnom srazmjerno širenju krošnje), bilo zbog veće konkurencije između
korjenovih sistema ili zbog periodične rezidbe korjena (gdje se koristi „tanjir“ na traktoru za
sječu korjena na dubini do 1 m), povećava se i potreba za intenzivnijom njegom,
navodnjavanjem i đubrenjem.
Poznavanje prirodnog načina plodonošenja trešnje kao i razumjevanje formiranja plodova i
listova na stablu takođe je važno za ocjenjivanje i sprovođenje odluka o rezidbi i formiranju
uzgojnog oblika u cilju postizanja optimalnih prinosa i kvaliteta ploda. Slika 2. prikazuje tipičan
razvoj i sazrjevanje novih izdanaka i novih rodnih mjesta kod trešnje. Porastom ovogodišnjih
izdanaka formira se takva lisna masa koja se odlikuje samo jednim listom po nodusu, ali to su
obično najkrupniji listovi na stablu. Na njihov razvoj u velikoj mjeri utiče azot koji biljka uzima
iz zemljišta; kod zemljišta koje je siromašno azotom lišće će biti skromne veličine, a tamo gdje
azot nije ograničavajući faktor lišće će biti krupno ili čak veoma krupno (površine do 150 cm2 ili
veće). Krajem ljeta obično se nekoliko cvjetnih pupoljaka već formiralo pri dnu novog izdanka
(mladara). Oni postaju osnovna rodna mjesta za narednu godinu („rast iz prethodne godine“). Na
ovim bazalnim rodnim mjestima nema vegetativnih pupoljaka, tako da oni cvjetaju i daju plod
ako se opraše, a poslije berbe ovi nodusi postaju „ogoljeni“, i ne formiraju buduće reproduktivne
ili vegetativne organe. Međutim, na ostalom dijelu prošlogodišnjeg porasta izdanka na svakom
nodusu se razvija više listova, obično 6 do 8, gdje svaki nodus postaje nerodni majski buketić.
Do kraja ljeta su se cvjetni pupoljci obično već formirali u pazuhu nekoliko ili većeg broja
listova na majskim buketićima.
Dvogodišnji porast
Prošlogodišnji porast
Ovogodišnji porast
rodna mjesta (količina
nerodni dijelovi bez vegetativnih
plodova povećava se
pupoljaka
treminalno)
7-10 listova na nodusu
6-8 listova na nodusu
jedan list na nodusu
(rodna mjesta)
(nerodna mjesta)
snabdijevanje svjetlošću i pojava budućih rodnih mjesta. Aktiviranje vršnih pupoljaka rezidbom
koja se ne obavlja na način koji uzima u obzir date elemente često može voditi stvaranju novih
izdanaka koji mogu povećati zasjenjivanje, dok aktivacija donjih pupoljaka može dovesti do
stvaranja izdanaka koji daju plodove lošeg kvaliteta, a mogu i da povećaju zasjenjivanje.
3. INTENZIVNA PROIZVODNJA TREŠNJE
Tokom osme decenije XX veka u okviru nekoliko programa gajenja podloga odnosno programa
selekcije počelo se sa stvaranjem novih klonskih (pre nego
sjemenjaca) podloga za trešnju koje su često bile interspecies
hibridi, od kojih je najuspešnija serija Gizela (Gisela). Podloge
Gizela pospješuju veoma rano stupanje u rod, rano cvjetanje
na prošlogodišnjim izdancima kao i na dvogodišnjim i starijim
izdancima. Ovo rano stupanje u rod ima važne implikacije za
njegu stabala, pošto ranije plodonošenje stvara konkurenciju
između ploda i novih izdanaka kojima trebaju resursi za rast.
Podloge Gizela višestruko su produktivnije od podloga
sjemenjaca tokom prvih 5 do 7 godina u voćnjaku, te shodno
tome površina lišća koja je neophodna za razvoj ploda može
Slika br.4: Stablo trešnje na podlozi Gisela5
postati ograničavajuća veoma brzo u smislu proizvodnje plodova visokog kvaliteta. Slično tome,
rano stupanje u rod „takmiči“ se sa rastom korjenova, što znači da takvo drveće ima mnogo
ograničeniji korjenov sistem od stabala na standardnim podlogama kod kojih je plodonošenje
kasnije. Očigledno je da mogućnost ranijeg plodonošenja i manjih i
efikasnijih krošanja mora da se realizuje intenzivnijom njegom voćnjaka da bi bilo uspješno.
Trenutno postoje četiri podloge Gizela koje se mogu nabaviti na tržištu: Gi3 i Gi5, koje obe daju
patuljasti rast odnosno slabu bujnost (35% do 65% normalne) stablu, te Gi6 i Gi12, koje su skoro
isto toliko bujne (85% do 100%) kao standardne podloge sjemenjaci. Sve četiri podloge hibridi
su Prunus cerasus x P. canescens. Važna fiziološka implikacija smanjenja bujnosti i visoke
