3
1.UVOD
Sistemski eritemski lupus (SLE – prema engl. Systemic Lupus Erythematosus) je
hronična, neinfektivna upalna bolest vezivnog tkiva nepoznate etiologije. Tok bolesti obilježen
je fazama remisije i egzacerbacije, a karakteriše ga zahvatanje različitih organa i organskih
sistema te je zbog toga spektar kliničkih manifestacija bolesti vrlo širok - od blagih subkliničkih
poremećaja do teške kliničke slike bolesti s letalnim ishodom.
Bolest je učestalija u populaciji žena fertilne dobi iako obolijevaju i muškarci, djeca i
stariji ljudi. Sistemski eritemski lupus je „klasična“ autoimuna bolest obilježena stvaranjem
brojnih autoantitijela kao i stvaranjem imunokompleksa i njihovim odlaganjem u tkiva.
Odlaganjem imunokompleksa u tkiva dolazi do oštećenja tkiva i organa te razvoja kliničke slike
zavisno od zahvaćenog organa, odnosno organskog sistem – koštanomišićni sistem, koža,
bubrezi, hematopoetski sistem, serozne ovojnice, CNS, periferni živci, gastrointestinalni i
kardiovaskularni sistem.
U dijagnostici i ranom otkrivanju ove bolesti koriste se razne kliničke i laboratorijske
metode. Uz standardne hematološke, biohemijske pretrage krvi i urina u rutinskoj kliničkoj
upotrebi su i brojne serološke metode dokazivanja autoantitijela koja se javlja u bolestima sa
SLE-om. Koriste se i druge dijagnostičke morfološke metode, kao i brojne funkcionalne
metode.
Terapijski pristup zavisi od trenutnog stanja bolesnika, što znači od težine bolesti,
kliničkih i laboratorijskih znakova aktivnosti bolesti, zahvaćenih organa i organskih sistema.
Uvijek se istovremeno liječe osnovni imunološki/upalni poremećaj te specifični poremećaji
uzrokovani zahvatanjem pojedinih organa i organskih sistema. Temelj terapije čine
protivupalna imunosupresivna sredstva (glukokortikoidi, citostatici, imunoglobulini) i
imunomodulatorna sredstva. Nezaobilazan dio terapijskog protokola su lijekovi specifični za
liječenje poremećaja pojedinih organa i organskih sistema (antihipertenzivi, diuretici,
antiaritmici, analgetici, hipoglikemici i drugi.
U ovom radu nastojaćemo da se pobliže upoznamo sa etiologijom i patogenezom,
kliničkom slikom, uspostavljanjem dijagnoze kao i terapijskim procedurama u liječenju
Sistemskog eritemskog lupusa.
5
izdvaja kao hormon koji bi mogao igrati značajnu ulogu u patogenezi SLE-a putem
prolaktinskih receptora na leukocitima i monocitima.
Za patogenezu SLE-a bitno je izdvojiti nekoliko poremećaja: disfunkcija limfocita T,
aktivacija limfocita B i disregulacija citokinske mreže, pojačana apoptoza ćelija uz adekvatnu
fagocitnu funkciju i odstranjivanje apoptotičnog materijala. Disfunkcija limfocita T ogleda se u
uopšteno smanjenoj produkciji citokina koji regulišu druge ćelije T (IL-2, IL12, TNFα), dok je
produkcija citokina Th2 ćelija koji potiču rast i diferencijaciju limfocita B te stimulacijskih
faktora povećana (IL-4, IL-5, IL-6, IL-10). Efekat supresije T limfocita na B limfocite je
smanjen, kao i supresija T limfocita putem stimulisanih B limfocita . Postoje brojna istraživanja
koja su pokazala da B limfociti nisu pasivni posmatrači u patogenezi bolesti nego da i oni na
razne načine sudjeluju u njoj te da je interakcija T i B limfocita neophodan element.
Apoptoza – programirana ćelijska smrt – također je jedan od bitnijih faktora u
patogenezi autoimunih bolesti, pa tako i SLE-a. Apoptoza je proces u kojem nakon smrti ćelije
dolazi do njezinog „odstranjivanja“ bez aktivacije upalnog odgovora. Ćelije prolaze fazu
kondenzacije citoplazme s izražavanjem apoptotičnih tjelešaca na membrani koja imaju
fosfatidilserin (PS – prema engl. PhosphatidylSerine) na svojoj površini koji u zdravih ljudi
djeluje imunosupresivno. Apoptotične ćelije uz PS na površini izražavaju i brojne druge
molekule koje zajedno s cirkulišućim proteinima prepoznaju receptori na površini fagocita .
Za razliku od apoptoze, nekroza je „slučajna“ ćelijska smrt koja rezuluje stvaranjem
protivupalnog ćelijskog detritusa u procesu oporavka. Nekrotični materijal dovodi do
sazrijevanja dendritičkih ćelija (DC – prema engl. Dendritic Cell) u ćelijee koje posjeduju
antigen koje fagocitirani materijal prezentuju T limfocitima , nakon čega slijedi imunološki
odgovor. Neadekvatno odstranjivanje apoptotičnih ćelija u bolesnika sa SLE-om te njihovo
posljedično nakupljanje dovodi do sekundarne nekroze apoptotičnih ćelija s posljedičnim
sazrijevanjem dendritičkih ćelija te aktivacije T limfocita koji izlučuju protivupalne citokine.
Protivupalni citokini koje luče limfociti T dovode do daljnjeg sazrijevanja dendritičkih ćelija i
ponovne aktivacije T limfocita. Iz toga slijedi da bi adekvatna i ciljana kontrola te imunološka
homeostaza dendritičkih ćelija u aktivnom SLE-u te na taj način i kontrola regulacijskih T
limfocita (broja i funkcije) mogle dovesti do bolje kontrole aktivne bolesti.
Iz svega dosad navedenog primjetno je da je u etiologiju SLE-a uključeno više faktora
koji mogu doprinijeti razvoju bolesti, odnosno koji mogu definisati težinu kliničke slike.
6
3.KLINIČKA SLIKA
Sistemski eritemski lupus je sistemska, upalna, autoimuna bolest s vrlo širokim
spektrom kliničkih manifestacija i s afekcijom različitih organa i organskih sistema. Tok bolesti
obilježen je fazama aktivne bolesti i fazama remisije. Bitno je spomenuti da tok i težina bolesti
variraju od blage, subkliničke slike do teške kliničke slike bolesti s progresivnim oštećenjima
organa te nerijetko i letalnim ishodom. Najčešće zastupljeni simptomi bolesti su opšti ili
konstitucijski simptomi, među kojima su najčešći umor, povišena temperatura, gubitak na težini
i adinamija, koji su ukupno posmatrani zastupljeni u oko 95% bolesnika sa SLE-om i često se
javljaju kao inicijalni simptomi na samom početku bolesti.
U toku bolesti SLE može zahvatiti više različitih organa i organskih sistema s različitom
učestalošću – koštano-mišićni sistem, kožu i sluznice, bubrege, serozne membrane,
kardiovaskularni sistem, hematopoetski sistem, gastrointestinalni sistem, periferni i centralni
nervni sistem, te reproduktivni sistem. Uz napredovanje bolesti mijenja se i učestalost kojom su
zahvaćeni pojedini organi i organski sistemi te se tako mijenja i klinička slika kojom se bolest
prezentuje.
Slika 1. Simptomi sistemskog eritemskog lupusa
1
1
Slika preuzeta sa http://www.narodnilijek.com/web/sistemski-eritemski-lupus/
