UVOD
Nuklearno oružje (NO) je osnovno formacijsko oružje velikih sila, posle
drugog svetkog rata. Pod pojmom nuklearnog oružja podrazumeva se kompleks
nuklearnih i termonuklearnih eksploziva i projektila, sredstva za njihovu
primenu i lansirna tehnika.
Nuklearna borbena sredstva su sva ona sredstva čije se dejstvo zasniva na
oslobodjenoj nuklearnij energiji u procesima fisije i fuzije. To je svakako
dominantno oružje savremenog rata s obzirom na njegovo snažno i trenutno
razorno dejstvo i uništavajuću moć u odnosu na zivu silu, biljni i životinjski
svet, objekte, materijalno-tehnička sredstva, borbenu tehniku i prirodna
bogatstva (životnu sredinu) napadnute zemlje.
Osnovne osobine nuklearnog oružja
su:
-trenutno
rušilačko
i
uništavajuće dejstvo
u odnosu na živu silu i
materijalna dobra. Primarni efekti dejstva se javljaju nekoliko sekundi posle
nuklearnog udara.
-ogromni
poluprečnik efikasnog dejstva
nuklearne eksplozije, a zavisno
od snage nuklearnog projektila, može iznositi od jednog do nekoliko stotina
kilometra od centra eksplozije;
-
trostruko i istovremeno uništavajuće dejstvo
mehaničkom energijom
(udarni talas), toplotnom energijom i radijacionom energijom;
-
naknadno ili sekundarno štetno dejstvo
ozračivanja i radiološke
kontaminacije na živu silu, biljni svet i životnu sredinu kao i posledice
naknadnog toplotnog dejstva u obliku masovnih požara i pojave vatrene oluje;
-
pojave kasnih posledica
po živi svet i preživelo ljudstvo u smislu
genetičkih mutacija, masovnih pojava malignih oboljenja (rak, leukemija,
aplastična anemija i dr.) i poremećaj prirodne ravnoteže u biocenozi i biosferi.
ISTORIJA NUKLEARNOG ORUŽIJA
Nuklearno oružje je oružje čija razorna snaga potice od nuklearnih
reakcija, bilo od fisije ili od mnogo jače fuzije. Kao rezultat, čak i nuklearno
oružje sa relativno malim učinkom je značajno jače od najjačeg kovencionalnog
eksploziva, takvo je oružje sposobno uništiti ili ozbiljno onesposobiti celi grad
.
1
Prva nuklearna oružja proizveo je međunarodni tim u Sjedinjenim Američkim
državama, uključujući veliki broj dislociranih naučnika iz Srednje Evrope, uz
pomoć Ujedinjenog kraljevstva i Kanade tokom Drugog svetskog rata kao deo u
tajnosti državnog Manhattan projekta. Dok se u početku oružje razvijalo
primarno iz straha da bi ga Nacistička Nemačka mogla prva razviti, ono se
kasnije ipak iskoristilo protiv japanskih gradova Hirošime i Nagasakija u
augustu 1945. godine.
SSSR je svoje prvo nuklearno oružje razvio i testirao 1949. godine, što je delom
bio rezultat informacija dobijenih iz Sovjetske špijunaže u SAD-u. I SAD i
SSSR su sredinom 50-ih godina nastavili razvijati oružje zasnovano na
nuklearnoj fuziji (hydrogen bombs)
Sa izumom lansirajućih raketa tokom 1960-ih, postalo je moguće za nuklearno
oružje da se nađe bilo gde u svetu u veoma kratkom roku.
Nuklearno oružje je simbol vojne i državne vlasti, pa se često koristi i za slanje
političkih poruka. Drugi narodi su takođe razvili nuklearno oružje tokom
perioda nestabilnosti uključujući i Veliku Britaniju, Francusku i Kinu. Ovih pet
članova nuklearnog kluba sklopila su dogovor da pokušaju da se ograniči širenje
nuklearnog naoružanja na drugim narodima, iako četiri zemlje (Indija, Južna
Afrika, Pakistan i Izrael) razvijaju nuklearno oružje tokom ovog vremena. Na
kraju hladnog rata početkom 1990-ih godina, Ruska Federacija nasledila je
oružje bivšeg SSSR-a, i zajedno sa SAD, obećao da će smanjiti svoje zalihe za
povećanu međunarodnu bezbednost. Nuklearna nestabilnost je nastavljena, sa
Pakistanom testiranjem prve probe u 1998, a Severna Koreja obavljanje testa u
2006. U januaru 2005, Pakistanac Abdul metalurg Kadeer Kan je priznao da
prodaje nuklearne tehnologije i informacija od nuklearnog oružja u Iranu, Libiji
i Severnoj Koreji. Dana 9. oktobra 2006, Severna Koreja je tvrdi da je sprovela
podzemnu nuklearnu probu, iako je očigledno veoma mali prinos eksplozije
naveo je mnoge da zaključe da to nije u potpunosti uspelo.
Nuklearno oružje je u samom srcu mnogih nacionalnih i međunarodnih
političkih sporova i da su igrale veliku ulogu u popularnoj kulturi od njihovog
dramatičnog javnog debija u 1940 i da obično simbolizuje krajnji sposobnost
čovečanstva da koriste snagu prirode za uništavanje.
Bilo je najmanje četiri lažne uzbune, najnoviju u 1995, skoro je dovela da SAD
ili SSSR-u (Rusija) plasiraju svoje oružja u znak odmazde za napad. Za vreme
Hladnog rata SAD i SSSR su bile blizu nuklearnog rata nekoliko puta, naročito
2
Pored gore navedene podele, u osnovi postoje dva tipa nuklearno oružja.
Prvi
je oružje, koje porizvodi vlastiti eksploziv samo preko reakcija
nuklearne fisije. Ovaj tip je poznat po nazivima atomiska bomba, A-bomba ili
fisijske bombe. U fisijskim oružijima, masa fisijskog materijala (obogaćeni
uranijum ili plutonijum) se stavlja u superkritičnu masu—količina materijala
potrebna da otpočne eksponencijalni rast nuklearne lančane reakcije—bilo
sastavljanjem dve potkritične mase ili kompresovanjem kritične mase sa
hemijskim eksplozivom. Količina energije, koju oslobodi fisijska bomba, može
da varira, od jedne tone TNT-a, pa sve do oko 500.000 tona (500 kilotona)
TNT-a.
Drugi
tip nuklearnog oružja proizvodi ogromne količine energije kroz
reakcije nuklearne fuzije, a može biti i preko hiljadu puta moćnija od fisijske
bombe. Poznatije su pod nazivom hidrogenske bombe, H-bombe,
termonuklearne bombe ili fuzijske bombe. Samo šest država—SAD, Rusija,
Ujedinjeno Kraljevstvo, Kina, Francuska i Indija—je detoniralo, ili je pokušalo
detonirati, hidrogensku bombu. Hidrogenske bombe rade preko Teller-Ulam
dizajna, u kojem se fisijska bomba detonira u posebnom odeljku. Gama i X-
zrake, emitovane pri ovoj eksploziji, sabijaju i zagrijavaju kapsulu od tritiuma,
deuterijuma ili litijum deuterida, te tako otpočnu fuzijsku reakciju.
Nuklearna bomba
Nuklearna bomba jedno je od najrazornijih vrsta oružja. Njen rad bazira
se na principu nuklearne fisije. Prva nuklearna bomba je izgrađena tokom
Drugog svetskog rata kroz tajni projekat Manhattan američke vlade u kojem su
učestvovali najbolji fizičari tadašnjeg sveta.
Postoje dva osnovna tipa nuklearnih oružja. Prva su oružja koja proizvode svoju
eksplozivnu energiju samo putem reakcija nuklearne fisije. Ona su uobičajeno
poznata kao atomska bomba ili A-bomba. U fisijskom oružju, masa fisibilnog
materijala (obogaćeni uranijum ili plutonijum) je sklopljena u superkritičnu
masu (količina materijala potrebna da započne eksponencijalni rast nuklearne
lančane reakcije), bilo izbacivanjem jednog dela subkritičnog materijala prema
drugom, ili kompresijom subkritične mase hemijskim eksplozivima, prilikom
čega se ubrizgavaju neutroni i reakcija počinje. Glavni izazov u svim
4
