Izvorni naučni rad
TRANZICIJA U SRBIJI: EFEKTI I OGRANIČENJA
1
Drago Cvijanović, Branko Mihailović, Zoran Simonović
2
Apstrakt
Tekuće stanje privredne osnove Srbije karakteriše pre svega tehnološko-ekonomsko
zaostajanje većine instaliranih kapaciteta, dominantna zastupljenost tradicionalne
industrijske produkcije, prilično disperzivan izvozni asortiman koji je, uz to, u
dosadašnjem periodu u značajnom stepenu bio namenjen promenljivim kupcima i plasiran
na ograničenom broju destinacija, što predstavlja otežavajuću okolnost. Srbija se nalazi u
centralnoj fazi tranzicije koja bi trebalo da predstavlja radikalni zaokret i pravu prekretnicu
u budućem razvoju domaće ekonomije i njenih aktera. Razvoj tržišne ekonomije može se
ubrzati prilivom sredstava kroz investicije u nova preduzeća, dokapitalizaciju postojećih
preduzeća i konsolidaciju finansijskog sistema
Ključne reči:
tranzicija, makroekonomski pokatatelji, menadžement, restrukturiranje,
konkurentnost.
TRANSITION IN SERBIA: EFFECTS AND LIMITATIONS
Abstract
Current state of economic base of Serbia is characterized, before all, by technological-
economic retrogression of major installed capacities, dominant presence of traditional
industrial production, pretty dispersive export assortment which additionally up to now
was oriented to convertible buyers and placed on limited destinations and moreover
represents an aggravation. Serbia is situated to the central phase of transition that should be
represent radical swerve and real turning point in prospective development of domestic
economy and its actors. Market economy development can be accelerate by resources
influx with investments in the new enterprises, docapitalization of existent enterprises and
consolidation of financial sistem.
Key words:
transition, macroeconomic’s indicators, management, restructuring,
competitiveness.
Uvod
1
Rad je deo istraživanja naučnoistraživačkog projekta (149007) “Multifunkcionalna poljoprivreda i ruralni
razvoj u funkciji uključivanja Republike Srbije u EU” finansiranog od strane Ministarstva za nauku i
tehnološki razvoj Republike Srbije.
2
Prof. dr Drago Cvijanović, naučni savetnik, E-mail:
[email protected]
; Mr Branko Mihailović,
istraživač-saradnik, Mr Zoran Simonović, istraživač-saradnik, Institut za ekonomiku poljoprivrede, Volgina
15, 11060 Beograd, E-mail:
[email protected]
Naučna eksplozija je bitna karakteristika vremena u kome živimo. Do danas nezabeležen
proces u nauci je posledica, izmedju ostalog i nove naučne paradigme. Nova naučna
paradigma je uspostavljena krajem 60-tih godina u nekoliko prirodnih nauka simultano.
Naime, u mnogim naukama konvencionalna Decartes-Newton mehanicistička predstave
sveta zamenjena je koncepcijom samoorganizacije sistema u procesu tranzicije.
Izučavajući termodinamičke procese nosilac Nobel-ove nagrade Prigogine je otkrio
odgovarajuće "faze tranzicije" i "samorganizaciju". U prelasku od haosa do uredjenog
stanja, materija nužno prolazi kroz faze tranzicije, tj. faze donošenja odluka, birajući
izmedju različitih alternativa. Time je stvorena nova naučna paradigma, "sinergizam-
teorija interakcije"
3
. Mogućnosti implementacije nove naučne paradigme u ekonomiji su
očigledne. U savremenom poslovnom ambijentu jedino su promene konstantne. U
nepredvidivom poslovnom okruženju opstaju samo ona preduzeća i privredni sistemi koji
uspevaju da uspešno upravljaju promenama. Faze tranzicije se registruju i u privrednim
sistemima. To se naročito odnosi na bivše socijalističke privrede Istočne i Centralne
Evrope.
U ambijentu u kome postoji nesigurnost investitora, kreditora i poslovnih partnera zbog
nepoštovanja ugovora i visokog moralnog hazarda, nema preduzetničkih inicijativa.
Nephodno je stvoriti poslovni ambijent koji je stabilan i ujedno stimulativan za sve
ekonomske učesnike koji se pridržavaju tržišnih pravila. Organizovati poslovni ambijent
za preduzeće faktički znači organizovati pojedinačne institucije, njihove odnose na
tržišnim principima, sve te odnose urediti u konzistentan sistem. Uslov za to je
organizovati i funkcije države na moderan način, u smislu podsticajnog, razvojno
usmerenog faktora privrede. Treba primetiti da je makroekonomski ambijent kompozicija
koja funkcioniše u skladnim interakcijama pojedinaca i institucija. U toj celini treba da
funkcionišu pojedinci sa novim pravima i obavezama, sa novim sopstvenim imidžom. Isto
to važi i za sve institucije, koje uz nova pravila moraju da imaju pojedince i grupe sa jasno
definisanim ulogama.
Makroekonomski indikatori Srbije u periodu tranzicije
Tranzicija u Srbiji otpočela je 2000-te godine kada su se stekli osnovni preduslovi za
njeno sprovođenje. Liberalizacija trgovinskih odnosa i kapitalnog bilansa omogućila je
integrisanje ekonomskog sistema Srbije u međunarodne finansijske i robne tokove.
Započete promene u domenu ekonomije, iako su pod dejstvom mnogobrojnih faktora koji
na njih imaju amortizaciono dejstvo, poprimile su karakter ireverzibilnih procesa. Naime,
reforma ekonomskog sistema se teško može vratiti na startnu poziciju, već se pre može
govoriti o njenom kolebljivom tempu i instrumentima makroekonomske politike, koji
često treba da uspostave balans između dijametralno suprostavljenih ekonomskih ciljeva.
Srbija je popravila svoj rejting popevši se za 24 mesta na 68. poziciju od 175 zemalja
rangiranih po uslovima poslovanja u svetu, pokazalo je istraživanje Svetske banke i
Međunarodne finansijske korporacije (IFC) u izveštaju “Poslovanje 2007” (Doing business
2007). Srbija je pretekla sve republike bivše Jugoslavije, izuzev Slovenije. Iako je sprovela
mnogobrojne promene, Srbija je izgubila vodeće mesto u reformama, koje je imala u
prošlogodišnjem izveštaju. Svetska banka navodi da je od bitnijih izmena Srbija uvela
elektronsko čuvanje podataka u carinskim poslovima, što je omogućilo elektronsko
izdavanje deklaracija i skratilo proces uvoza sa 44 na 12 dana i izvoza sa 32 na 11 dana.
3
Dragan, Đ. (1996), "Tranzicija privrede", Svojina i slobode, Institut društvenih nauka, Beograd 1996, p.
141.
