1. Geneza organizacije u praistoriji
Predistorija je od životinje stvorila čoveka i njegovu sklonost prema porodici i spremnost
žrtvovanja za svoje bližnje. Opremljen biološkom opremom, čovek je počeo svesno da se
udružuje. To se posebno može videti kroz dve etape čovekove preistorije: lovačku organizaciju i
neolitsku organizaciju.
2. Karakteristike lovačke organizacije
Ljudi su gotovo milion godina živeli kao lovci. Lovili su u grupama, koje su se kasnije skupljale
i činile plemena, a plemena klanove.
Karakteristike lovačke organizacije su:
Visok stepen pokretljivosti:
nisu bili vezani za određenu teritoriju već su odlazili na
teritorije gde je bilo divljači;
Interesantnost:
dolazila je sa promenom teritorije jer svaka nova promena je ispočetka
otpočinjala život, i sami tim nosila određeni stepen interesantnosti;
Privremenost:
životinje su iz klimatskih razloga menjale teritoriju, pa samim tim i lovci
su kretali za njima i bivali primorani da se prilagođavaju novim uslovima;
Jednostavnost:
postojala je podela poslova po polu, muškarci su lovili krupnu divljač, a
žene sakupljale plodove, što je činilo dosta efikasnom;
Skupina je vođena:
skupinu je vodio najstariji ili najveštiji član jer je bio najpogodniji za
planiranje, dok su mladi bili za lov;
Raspodela je vršena nezavisno od rezultata:
sav ulov se delio na jednake delove, mada se
smatra da je najsposobnijim lovcima pripadao najlepši deo;
Svojina:
postojala je privatna i zajednička svojina, gde je privatna bila samo odeća i
oružje, dok je svim bogatstvima prirode bio dozvoljen pristup svim članovima;
Jednakost:
imala je veliki stepen jednakosti kako pojedinaca, tako i pojedinih njenih
delova, a ekstremi su sprečavani običajima, religijom i slično.
Iz navedenog se može zaključiti da je lovačka organizacija bila prožeta duhom saradnje,
ispomaganja i bez hijerarhijskih podela.
3. Suština neolitske organizacije
U neolitskoj organizaciji, čovek je počeo da ovladava svojom prirodom. Sejanjem i gajenjem
useva, uzgojem životinja, izgradnjom naselja, stvoreni su prvi viškovi hrane za zanatlije. To se
naziva neolitskom revolucijom. Ona se dogodila između Grčke i Irana. Razvijaju se arhitektura i
građevinarstvo. Od 9000. – 7000. godine p.n.e. procvat su doživele delatnosti kao što su uzgoj
pšenice i pripitomljavanje i uzgoj životinja. Neolitska organizacija je bila društvo „univerzalne
slobode, jednakosti i protiv svih ograničenja“. Upravljanje je bilo zajedničko, a običaji su bili
osnovna norma u regulisanja međuljudskih odnosa. Poglavice su bili prvi upravljači, a kriterijum
pri njihovom izbor su bili mudrost i iskustvo.
1
4. Karakteristike drevne organizacije
Proistekla je iz praistorijske organizacije. Odgovara robovlasničkoj organizaciji i obuhvata
period od oko 5000 godina p.n.e. Pojavljuje se prvi grad-država kod Sumera. Čovek je u drevnoj
civilizaciji stvorio nova oruđa. Nastaju veliki gradovi-države, bedemi protiv poplava, masovni
radovi u sečenju šumu, izgradnje verskih objekata. Sve ovo predstavlja osnovicu za nastanak
prvih klica organizacije. Ovde se upoznajemo sa oblicima ljudske civilizacije, kao što su: horde,
rodovi, bratstva, plemena i konfederacije. Brojna saznanja ove civilizacije su ostala temelj i
savremenim organizacijama.
5. Objasniti karakteristike faraonske, vavilonske i kineske drevne organizacije
Faraonska organizacija predstavlja značajan izvor za formulisanje nauke o radu, tj. organizaciji.
Osnovu za razvoj u Egiptu dala je religija. Egipćani su verovali u večni život tako da su veću
pažnju poklanjali stvaranju života posle smrti i to najviše gradnjom piramida. Keopsova
piramida (147 m visina, 230 m dužina, 5 ha površina) je jedan od najvećih objekata koji je
izgrađen u egipatskom carstvu. Na njoj je radilo 100.000 ljudi, a pripreme su trajale više od deset
godina. Organizacija u kojoj je trebalo objediniti hiljade radnika raznih struka morala je biti
razrađena do detalja. Stari Egipćani su znali za sledeća dostignuća:
Pripremu za izvođenje radova sa preciznim razradama pojedinih faza i operacija;
Planiranje i koordinaciju u izvođenju samih radova;
Uvođenje specijalnih savetnika za uređenje unutrašnjosti piramida, preteče savremenog
dizajna u enterijeru;
Čuvanje tajne,bitno je i za današnju i za buduću organizaciju, davana je zakletva,a u
slučaju izdaje odsecan je jezik izdajniku;
Lojalnost organizaciji,bitno je za savremenu a naročito za japansku organizaciju, među
prvima su primenjivali „terapiju kroz razgovore“;
Poštovanje dogovora i ferpleja, data reč bila je svetinja za egipatsku organizaciju.
Najvažnija praktična realizacija vavilonske organizacije je izgradnja grada Vavilona. U njemu je
pronađen sistem visećih vrtova, a Vavilonska kula je prvi soliter koji je rađen sistemom projekta
i koji je štitio njene stanovnike od poplava. Vavilonska organizacija je dala veliki doprinos i u
razvoju pravne države pisanjem najstarijeg zakonskog kodeksa u istoriji, Hamurabijevog
zakonika, u kome se uređuju i brojna pitanja iz organizacije i rukovođenja, i to:
Planiranje rada
, videli su u planiranju početnu aktivnost u svakoj delatnosti;
Kontrola,
delatnost se morala kontrolisati gde je bilo moguće;
Proračunavanje
, morao se utvrditi broj radnika i broj dana pa se pristupalo realizaciji
posla;
Uputstva za rad
, za svaki rad se odlučivalo na koji način će se izvesti;
Radni nalozi
, propisivani za izvođenje radnih naloga;
Raspodela
, određivanje maksimalne i minimalne zarade po zanatliji;
Inventarisanje
, sistem usklađivanja po knjigama je preteča današnjeg popisa;
Stimulisanje
, motivisanje kao element organizacije je bilo razvijeno i njemu se insistiralo.
Odgovornost je bila sastavni deo organizacije, a njeno funkcionisanje je zavisilo od pravilnog
regulisanja organizacije. Kinezi su razvili gotovo celovit prsten upravljanja: organizaciju,
funkcije i kooperativne odnose. Poljoprivreda je bila osnovna delatnost. Kineska organizacija je
izgradila najdužu građevinu na svetu Kineski zid (preko 3000 km dužine). U njegovoj izgradnji
nailazimo na prve praktične primere proračunavanja radnog učinka. U Han štapićima (isplatnim
listama) bili su unešeni podaci o učinku pojedinaca. Kineska organizacija je posebno bila prožeta
2
Na vreme planira poslove, jer ako se neka stvar uradi kasno, sve će biti kasno, jer čak i
kada posao stoji, još uvek nastaju troškovi.
Sveštenička organizacija Rima je dala poseban doprinos razvoju organizacije jer je sveštenstvo
podelilo kalendar na radne i neradne dane.
7. Objasniti suštinu i karakteristike esnafske organizacije
Esnafska organizacija predstavlja udruženje mnogobrojnih zanatlija iste struke. Frankfurt na
Majni je sredinom četrnaestog veka imao posebno razvijene esnafske organizacije. Esnafska
organizacija je dala prva pravila po kojima su se esnafi morali ponašati. Esnafi nisu smeli jedan
drugom da konkurišu, da nanose štetu ili da preuzimaju šegrte, kalfe,... Vreme šegrtovanja je
trajalo od tri do sedam godina. Šegrt je od majstora dobijao stan, hranu i džeparac i bio je dužan
da bez pogovora izvršava sve naloge majstora. Esnaf je morao biti priznat od gradske uprave.
Esnafska organizacija je dala značajan doprinos u obučavanju pojedinaca, prelasku iz zvanja
šegrta u kalfe, i ovih u majstore. Kroz nju je dokazano da okupljanje većeg broja zanatlija pod
jednim krovom ima veću efikasnost od pojedinačnih esnafa.
8. U čemu je doprinos religioznih organizacija razvoju srednjovekovne
organizacije
Religiozne organizacije su doživele svoj puni prosperitet u srednjem veku i tako uticale na
unapređenje i razvoj organizacije. Katolička crkva je u svom organizacionom ustrojstvu izgradila
centralizovanu organizacionu strukturu sa preciznim ovlašćenjima i pravima hijerarhijskih nivoa.
Na vrhu hijerarhijske piramide je Papa, dogmatska ličnost, najvažnija, primarna i nepogrešiva.
Pored svete stolice postoje i niži organizacioni delovi kao što su asistencije i provincije.
Pravoslavna religijska organizacija je autonomna i njen nosilac je episkopat. Pravoslavna
crkvena organizacija nema ni jednog zajedničkog vrhovnog poglavara, niti jedan zajednički
centar. Struktura upravljanja pravoslavnom crkvenom organizacijom je oličena u sledećim
organima: (1) patrijarh sa svetim sinodom; (2) mitropolit; (3) vladika (episkop); (4) paroh
(protojerej); (5) đakon. Najniža organizaciona jedinica u pravoslavnoj organizaciji je parohija.
Islamska organizacija je zasnovana na proročkoj religiji. Kod nje ne postoji klasična (crkvena)
hijerarhija niti crkveni autoritet. Islamska organizacija je razvila demokratske odnose jer je
primat sa pojedinca prenet na organizaciju. Osnovu islamske organizacije čine odbori islamske
zajednice koga čine predstavnici više džemata (džemat je područije jedne džamije).
Budistička organizacija polazi od toga da su sve pojave u svemiru svakog razumnog bića
manifestacija njegovog duha. Ono što je pojedinac u ovom životu, rezultat je onoga što je bio u
prošlosti, a ono što čini u sadašnjosti, odrediće šta će biti u budućnosti. Vladar u budizmu je „Sin
Neba“. Ljudi mu se moraju pokoravati jer je on sadržaj organizacije.
4
