Krivično pravo i krivični postupak
skripta
1
U skladu sa Pravinikom o programu i načinu polaganja drugog stručnog ispita za rad
u državnim organima Program drugog stručnog ispita u oblasti obezbjeđenja
pritvorenih i osuđenih lica za predmet Krivično pravo i krivični postupak :
Krivično djelo (pojam krivičnog djela, vrijeme i mjesto izvršenja, nužna odbrana i krajnja
nužda, krivica, uračunljivost, umišljaj i nehat, stvarna i pravna zabluda, saučesništvo);
Kazne (vrste kazni, odmjeravanje kazni); Mjere upozorenja (uslovna osuda, sudska
opomena); Uslovni otpust (pojam i uslovi, zahtjev za uslovni otpust, odluka o uslovnom
otpustu); Mjere bezbjednosti (vrste mjera bezbjednosti, izvršenje mjera bezbjednosti);
Postupanje prema maloljetnicima (alternativne mjere i krivične sankcije, izvršenje
krivičnih sankcija prema maloljetnicima); Zastarjelost, amnestija i pomilovanje
(zastarjelost krivičnog gonjenja, zastarjelost izvršenja kazne, pojam amnestije, pojam
pomilovanja); Posebne grupe krivičnih djela (krivična djela protiv života i tijela, krivična
djela protiv sloboda i prava čovjeka i građana, krivična djela protiv polne slobode, krivična
djela protiv braka i porodice, krivična djela protiv imovine, krivična djela protiv platnog
prometa i privrednog poslovanja, krivična djela protiv opšte sigurnosti ljudi i imovine,
krivična djela protiv bezbjednosti javnog saobraćaja, krivična djela protiv ustavnog
uređenja i bezbjednosti Crne Gore, krivična djela protiv državnih organa, krivična djela
protiv javnog reda i mira);
Osnove krivično - procesnog prava (načela krivično - procesnog prava, procesni subjekti);
Nadležnost sudova (stvarna i mjesna nadležnost); Državno tužilaštvo (radnje i nadležnost
državnog tužilaštva); Izviđaj (krivična prijava, prijavljivanje krivičnih djela od strane
građana, ovlašćenja i radnje policije); Prethodni postupak - istraga; Optužnica, sadržaj
optužnice i preispitivanje optužnice; Glavni pretres i presuda (javnost glavnog pretresa,
rukovođenje glavnim pretresom); Dokazni postupak (izvođenje dokaza, saslušanje
svjedoka i vještaka); Presuda (izricanje presude, vrste presuda); Postupak po pravnim
ljekovima (redovni pravni lijek, vanredni pravni ljekovi).
1. Krivično djelo (pojam krivičnog djela, vrijeme i mjesto izvršenja, nužna
odbrana i krajnja nužda, krivica, uračunljivost, umišljaj i nehat, stvarna i
pravna zabluda, saučesništvo);
2
Posebni elementi objektivne prirode predstavljaju postojanje odredjenih krivičnih
djela preduzimanja odredjene radnje i nastupanja odredjene posledice. Konkretizaciji
krivičnog djela doprinosti i drugi posebni element objektivne prirode kao npr. način
izvršenja djela, mjesto izvršenja djela, upotrijebljena sredstva prilikom izvršenja, lično
svojstvo učinioca, lični odnos učinioca prema žrtvi krivičnog djela te lične okolnosti.
Posebni elementi subjektivne prirode daju odredjenom krivičnom djelu posebno
svojstvo. Tako je namjera zakonsko obilježje niza krivičnih djela, ako kod krivičnog djela
kradje izostane namjera za pribavljanje imovinske koristi radiće se samo o srodnom
blažem krivičnom djelu oduzimanje tudje stvari. U posebne elemente subjektivne prirode
spadaju i odredjene pobude zbog kojih učinilac vrši krivično djelo.
MJESTO IZVRŠENJA KRIVIČNOG DJELA
Mjesto izvršenja krivičnog djela je osnovni kriterijum za odredjivanje mjesne
nadležnosti suda. Takodje se prema mjestu izvršenja djela nekada odredjuje prostorno
važenje krivičnog zakonodavstva, a kod nekih krivičnih djela mjesto izvršenja djela
predstavlja konstitutivno obilježje samog djela pa ga kao takvog treba utvrditi. Krivično
djelo je izvršeno u mjestu gdje je izvršilac radio i bio dužan da radi ili gdje je u cjelini ili
djelimično nastupila posledica djela a u slučaju pokušaja i tamo gdje je posledica
pokušanog djela po njegovom umišljaju trebalo ili moglo da nastupi. Za saučesnika se
smatra da je djelo učinio u mjestu u kojem je preduzeo radnju saučesništva. Kod
produženog i kolektivnog krivičnog djela ima se uzeti svako ono mjesto u kome je
preduzeta neka od radnji ili mjesto nastupanja posledice. Kod saizvršilaštva djelo se
učinjeno u svakom mjestu u kome je neko od saizvršilaca dao svoj doprinos kriminalnom
rezultatu a u užem smislu podstrekavanje i pomaganje, mjesto gdje je preduzeta radnja
pomaganja ili podstrekavanja ili mjesto gdje je posledica nastupila, kao i mjesto gdje je
radio glavni izršilac.
VRIJEME IZVRŠENJA KRIVIČNOG DJELA
Utvrdjivanje vremena izvršenja krivičnog djela je višestruko značajno iz sledećih
razloga: radi primjene pravila o važenju krivičnog zakonodavstva – od tog trenutka počinje
treći zastarelost krivičnog gonjenja – utvrdjuje se krivična odgovornost učinioca, utvrdjuje
se starosna dob učinioca, status učinioca što predstavlja konstitutivno obilježje bića nekih
krivičnih djela. Krivično djelo je učinjeno u vrijeme kad je izvršilac radio ili bio dužan da
radi bez obzira kad je posledica djela nastupila. Za saučesnika se smatra da je krivično djelo
učinio u vrijeme kad je radio ili bio dužan da radi.
NUŽNA ODBRANA
4
Nužna odbrana ima dva elementa: napad i odbranu. Nužna odbrana je ona odbrana
koja je neophodno potrebna da učinilac od svog dobra ili dobra drugog odbije istovremen i
neposredno prestojeći protivpravan napad. Napad (radnja) je ono ponašanje koje je
upereno na povredu nečijeg pravnog dobra. Napad mora biti stvaran, istovremen i
protivpravan. Nije krivično djelo ono djelo koje je učinjeno u nužnoj odbrani, medjutim,
učinilac koji prekorači granicu nužne odbrane može se blaže kazniti, a ako je prekoračenje
učinio usled jake razdraženosti ili prepasti izazvanom napadom može se osloboditi od
kazne.
Uslovi odbrane:
1.
Kroz radnju odbrane ostvareno biće nekog krivičnog djela
2.
Pravljenom prema nekom napadačevom dobru
3.
Neophodno potreban.
Uslovi napada:
1.
Da je stvaran
2.
Da je istovremen
3.
Protivpravan.
KRAJNJA NUŽDA
Elementi krajnje nužde su opasnost i otklanjanje opasnosti.
Opasnost – da je ugroženo bilo koje dobro – da je neskrivljeno, da je istovremeno,
odnosno neskrivljena, istovremena i stvarna.
Otklanjanje opasnosti – da se opasnost nije mogla na drugi način otkloniti osim
vršenjem radnje u kojoj su se ostvarili elementi bića nekog krivičnog djela – i da učinjeno
zlo nije veće od zla koje je prijetilo.
Krajnja nužda postoji kad je djelo učinjeno radi toga da učinilac otkloni od svog
dobra ili dobra drugoga istovremenu i neposredno prestojeću neskrivljenu opasnost koja
se na drugi način nije mogla otkloniti, a da pri tom učinjeno zlo nije veće od zla koje je
prijetilo. Nije krivično djelo ono djelo koje je učinjeno u krajnoj nuždi. Učinilac koji je sam
izazvao opasnost ili iz nehata ili je prekoračio granice krajnje nužde može se blaže kazniti a
ako je prekoračenje učinjeno pod naročito olakšavajućim okolnostima može se i osloboditi
od kazne. Nema krajnje nužde ako je učinilac bio dužan da se izlaže opasnosti koja je
prijetila (npr.policajac pri vršenju službene dužnosti).
KRIVICA – KRIVIČNA ODGOVORNOST
5
Bitno smanjena uračunljivost postoji kod učinioca koji je u vrijeme izvršenja
krivičnog djela bio duševno bolestan, privremeno duševno poremećen, zaostalog duševog
razvoja ili teže duševne poremećenosti čija je sposobnost shvatanja značaja djela ili
sposobnost upravljanja svojim postupcima usled tih stanja bila bitno smanjena. Učinilac
krivičnog djela usled bitno smanjene uračunljivosti može se blaže kazniti. Ukoliko je
učinilac krivično djelo učinio u stanju bitno smanjene uračunljivosti, pod dejstvom alkohola
ili opojnih droga ne može se blaže kazniti.
POMAK URAČUNLJIVOSTI
Pomak uračunljivosti predstavlja izuzetak od pravila da se krivična odgovornost
cijeni u momentu izvršenja krivičnog djela. Pomak uračunljivosti čini krivično odgovornim
učinioca koji je krivično djelo izvršio u neuračunljivom stanju, ali pod uslovom da se
jednom prethodnom radnjom npr. uzimanjem alkohola, droge ili na drugi način sam sebe je
doveo u stanje neuračunljivosti i ako je bio svjestan ili bio dužan i mogao biti svjestan da će
u takvom stanju učiniti krivično djelo do koga je i došlo. Krivica učinioca krivičnog djela
koje se upotrebom alkohola, droge, ili na drugi način doveo u stanje u kojem nije mogao da
shvati značaj svoga djela ili da upravlja svojim postupcima utvrdjuje se prema vremenu
neposredno prije dovodjenja u takvo stanje. Ukoliko je učinilac krivičnog djela pod
dejstvom alkohola ili opojnih droga učinio krivično djelo u stanju bitno smanjene
uračunljivosti ne može se ublažiti kazna. Znači tu je bitno:
1.
da je učinilac sam sebe doveo u stanje neuračunljivosti i
2.
da je u tom stanju učinio krivično djelo u odnosu na koje je kod njega u
momentu prije nego što se doveo u to stanje postojao umišljaj ili nehat.
V I N O S T
Vinost je subjektivni odnos učinioca prema djelu koji se ispoljava kroz svijest i volju na
osnovu kojih mu činjeno djelo možemo staviti na teret i izreći kaznu. Kao subjektivni
element djela i kao uslov krivične odgovornosti vinost se u svakom slučaju utvrdjuje.
Pojavni oblici vinosti su umišljaj i nehat.
U M I Š L J A J
Umišljaj je teži zakonski pojavni oblik vinosti. Za izvršeno kr. djelo sa umišljajem
učinilac se uvijek kažnjava. Krivično djelo je učinjeno sa umišljajem kad je učinilac bio
svjestan svog djela i htio njegovo izvršenje ili kad je učinilac bio svjestan da može učiniti
djelo pa je na to pristao. Elementi svijesti kod umišljaja treba da obuhvataju sva bitna
obilježja djela, a to znači da učinilac u momentu preduzimanja radnje izvršenja mora biti
svjestan bitnih obilježja krivičnog djela i njegove posledice kao izvjesne i moguće. Element
volje kod umišljaja treba da obuhvata štetnu posledicu djela i to u vidu htjenja njenog
nastupanja ili u formi pristanka na njeno nastupanje. Naš zakonodavac poznaje dvije vrste
7
