SEMINARSKI RAD IZ PREDMETA
KRIMINOLOGIJA SA PENOLOGIJOM
TEMA: ARGUMENTI ZA I PROTIV KAZNE ZATVORA
3. Promjena, od strane urbanizacije i industrijalizacije, odnosa prema kažnjavanju koji je
imao seoski čovjek: umjesto ubijanja ili sakaćenja, traži se njegovo zatvaranje kako bi bio
kontrolisan i disciplinovan.
Neki teoretičari koji su podržavali ovaj tradicionalistički pristup su navodili kao glavni razlog
pojave kazne lišenja slobode to da se vremenom brutalno kažnjavanje za imovinske pretupe
pokazalo kao pretjerano, a bilo je takođe jasno je smrtna kazna nije odgovarajuća za sitnija
imovinska djela, te su sudije zbog toga počele da oslobađaju prestupnike, a poslovni ljudi,
uplašeni za svoju imovinu su počeli da opsjedaju britanski Parlament da se iznađe neko
prikladno rješenje, neki novi način kažnjavanja koji će pomoći da krivci ne izbjegnu
kažnjavanje.
Radikalni kriminolozi su, s druge strane, pokušali da nađu neki dublji razlog pojave kazne
lišenja slobode, pa su nastanak te kazne povezali sa uspostavljanjem novog društveog poretka u
XIX vijeku, koji je raskinuo dotadašnje stege lokalizma, te doveo do porasta gradskog
stanovništva i uspostavljanja novog ( „kapitalističkog“) modela društvenih odnosa. Oni jos ističu
da je od tri modela kažnjavanja koja su u to vrijeme društvu stajala na raspolaganju:
1.
infamiranja
-koji nastoji da osramoti, obešćasti lice
2.
odmazde
- odnosno uzvraćanja učiniocu kaznom iste vrste i težine kakav je i zločin bio
3.
zatvaranja
,
društvo izabralo onaj koji je po njima imao najmanje šanse da opstane (zatvaranje). Međutim, i
pored brojnih kritika i osporavanja, kazneni zavod je kao institucija dubokko ukorjenjen u
društvo i zbog toga je i opstao do današnjih dana.
4
CILJ KAZNE ZATVORA
Član 8. Zakona o izvršenju krivičnih i prekršajnih sankcija Republike Srpske kaže: «
Svrha
izvršenja kazne zatvora je da osuđena lica primjenom savremenih, pedagoških, penološko-
andragoških oblika, metoda i sadržaja rada tokom izdržavanja kazne zatvora usvoje društveno
prihvatljive vrednosti u cilju lakšeg uključivanja u život na slobodi i da se ponašaju u skladu
sa opšteprihvaćenim normama ponašanja
.»
1
Kazna zatvora je od svog nastanka, pa do danas prošla razne faze transformacije, ali se bez
obzira na deklatorni cilj kažnjavanja, izdvajaju još neki ciljevi, a to su:
Zaštita društva izolacijom prestupnika –
ovaj cilj pokazuje da se sve vrijeme nastojalo
zaštiti od učinioca najtežih djela, makar na ono vrijeme koje bi proveli u kaznenim
ustanovama. Smatralo se čak da što duže kazna traje, zbog starenja prestupnika, manje su
šanse da od njega postane recidivista. Međutim, komunikacija tih lica sa vanjskim
svijetom nije prekinuta, pa čak i najteži prestupnici mogu vršiti određene kriminalne
aktivnosti i dok su u zatvoru, a takođe žrtve krivičnih djela mogu da budu i drugi
zatvorenici unutar ustanove, pa recidivizam nije nemoguć;
Kažnjavanje –
zatvaranjem se sankcioniše nedopušteno ponašanje prestupnika, time što
mu se oduzima pravo slobode kretanja i ovaj cilj kazne zatvora je nesporen bez obzira na
model izvršenja kazne;
Resocijalizacija –
kao cilj kazne zatvora se ističe tek poslednjih decenija, a shvaćena je
kao ideja da je cilj kazne zatvora prevaspitanje prestupnika i njegovo osposobljavanje da
1
Zakon o izvršenju krivičnih i prekršajnih sankcija Republike Srpske
, «Službeni Glasnik RS», broj 64 od 17.
decembra 2001. godine
5
ARGUMENTI PROTIV KAZNE ZATVORA
Osporavanja kazne zatvora
Kazna lišenja slobode je poslednjih decenija pretrpila brojne kritike i najrazličitija negiranja,
koja polaze od njenog karaktera i suštine ove mjere, pa sve do isticanja u prvi plan
resocijalizacije kao svrhe kažnjavanja.
Već sami nagovještaji uvođenja ove vrste sankcije su u prvi plan stavili nabrajanje njenih
konceptualnih nedostataka i problema koje ti nedostaci mogu izazvati:
Zatvaranje sprječava sudsku vlast da kontroliše i provjerava primjenu kazni
Mješajući osuđenike, koji su u isti mah različiti i izolovani, izvršenje ove kazne
uspostavlja jednu homogenu zajednicu zločinaca koji postaju međusobno solidarni dok
izvršavaju kaznu, a takvi ostaju i napolju. Upravo na taj način se stvara armija unutrašnjih
neprijatelja.
Dajući osuđenicima sklonište, hranu, odjeću, a često i posao, kazna zatvaranja
omogućava osuđenicima životne uslove bolje od onih koje imaju radnici: njome ne samo
što se ne mogu ljudi odvratiti od prestupništva, nego ga naprotiv čine privlačnim, i
Iz kaznionica izlaze ljudi čije navike i beščašće kojim su obilježeni, ih zauvijek osuđuju
na kriminal.
Lišavanje slobode kao kazna u našem vremenu trpi brojne prigovore, koji se tiču veoma
različitih stvari:
Negativnog uticaja na zatvorenike
Stvaranja zatvoreničkih zajednica
Dovođenja do pretrpanosti zavoda i velikih troškova izvršenja
Dovođenja do zavodskih pobuna i nasilja među zatvorenicima i brojnih drugih
7
