2
1.UVOD
1.1. Predmet i problem rada
Banka je ustanova kojoj je uzimanje kredita u obliku novca glavno zanimanje.To znači da su
primarni bankarski poslovi, poslovi zaduživanja banke.
1.2. Radna hipoteza
Je li moguće zamisliti ekonomiju jedne države bez banaka? Kako funkcionišu banke i zašto
one uopće postoje, koliko se njihovo djelovanje odražava na finansijski sistem.
1.3. Cilj i svrha rada
Svrha banaka je povezivanje i pružanje usluga klijentima te omogućevanje lakđe transakcije
pri obavljanju nekih poslovnih aktivnosti.
1.4. Metode istraživanja
U radu su korištene metode dedukcije, eksperimenta te metoda historijskog istraživanja.
1.5. Struktura rada
Rad se sastoji od šest dijelova: uvoda, pojma banaka, vrste banaka, funkcije banaka,
aplikativni dio-raiffeisen BANK i na kraju zaključak
2.POJAMBANKE
4
nezamisliva bez značajne uloge banaka i bankarskog sistema u cijelini u smislu obezbjeđenja
dodatne akumulacije, tj. kapitala kao bitnog faktora ekonomskog rasta. Uz navedeno, banka
pored "proizvodne" funkcije (plasiranje kreditnog resursa kao novčanog outputa) ima i
funkciju "ročne i sektorske prerade" prikupljenih sredstava. Zbog asimetrije u formiranju svog
potencijala (izvora sredstava) u odnosu na struktura tražnje za kreditima, savremena banka
vrši transformaciju sredstava kako sa aspekta ročnosti, tako i sa sektorskog aspekta
(kratkoročna sredstva u dugoročne kredite ili obrnuto, kao i sredstva jednog sektora u kredite
nekom drugom sektoru).
1
2.1. Historijski razvoj banaka
Otkrića prvih banaka nađena su i u hramovima, Eridona, na Cipru, a naročito, u Babilonu,
poslije osnivanja babilonskog carstva. Prema nađenim dokumentima nesumnjivo je da su
sveštenici antičkih hramova obavljali operacije koje su vrlo slične bankarskim poslovima
savremenog bankarstva. Babilonski sveštenici poznaju instituciju hipoteke, što je i vidljivo iz
Hamurabijevog zakonika (1955. – 1913.godine prije naše ere). U njemu su precizno razrađeni
raznovrsni slučajevi odobravanja zajmova od strane hramova – banaka. Poznata bankarska
kuća koja je delovala u Babilonu bila je "Murasu". Bankarske kuće su je još i zvale "Tezauri",
odakle dolazi i današnji izraz tezaurisati, što znači povući novac ili drugu robu iz prometa, i
uskladištiti je. Banke u hramovima postojale su i kod Asiraca, Hitita i Egipćana i prestaju sa
radom dolaskom Rimljana. U Grčkoj prve banke nastaju takođe u hramovima u Efezu, na
Delozu, na Samosa. U VII vijeku prije naše ere u Grčkoj se pojavljuju i privatni bankari –
trapezisti (trapeza = klupa). Oni mjenjaju razni kovani novac, primaju novac na polog i daju
zajmove uz naplatu zelenaških kamata uz istovremeni zalog na imanje dužnika. Neplaćanje
dugova pretvaralo je slobodne ljude u robove, o čemu je pisao Aristotel u "Politika 1-111",
smatrajuci da je davanje zajmova uz kamate sraman i mrzak posao.
U doba Rimskog carstva glavnu riječ vode bankari — argentari, koji su depozitari novca i
kreditori uz naplatu vrlo velikih kamata. S druge strane postoje i numulari — mjenjaći novac
koji posreduju u mjenjačkim poslovima. Posebnu ulogu imala su udruženja argentarija. Velik
1
Milenko Dželetovic, Aleksandar Živkovic, Petar Bojovic: Bankarski Menadžment, Beograd, 2008,
str.7-13
5
značaj u finasiranju ratnih pohoda imali su i financijeri — kvalijeri. I oni, također, posluju u
hramovima — bazilikama. U bankarstva starog Rima već su bili poznati tekući računi i žiro
— posao. Zajmovi su se odobravali uz 48 % do 70% godišnje kamatne slope. Zelenaštvo se
nije smatralo sramnim poslom to su se njime bavili i vodeći ljudi Rima ( Pornpej, Antonije,
Brut, Ciceron).Raspadanje robovlasništva, propast Rimskog carstva, razvoj hrišćanstva i
drugo, doveli su do propasti velikih banaka Starog veka. Pod uticajem Aristotela,Koncil u
Nikeji, 325. godine, zabranjuje davanje zajmova uz kamate. Zemljoradnja postaje glavno
zanimanje, a razvoj bankarstva stagnira. Tek sa početkom Krstaških ratova (1096. — 1270.
g.) i razvojem trgovine razvija se i bankarstvo. U Srednjem veku veliku ulogu u razvoju
bankarstva su odigrali sajmovi na kojima se odvija sva međunarodna trgovina. Naglo se
razvijaju banke u Lombardiji, Veneciji, Đenovi, Firenci itd. Poznate banke su Banka di
Genova (1320.g.) Casa di Sant Georgija (1401.g.), Banco del Girro (1617 —1806.g.). U ovo
doba nastaje mjenica i založnica, kao novi instrument u bankarskom poslovanju. Od banaka,
posebno se ističu banke Lombardije, koje stvaraju monopol i udružuju su u društva i
bankarska udruženja. Poznate privatne bankarske kuće iz ovog doba su Mediči, Perci,
Rotšildi. U drugoj polovini XVI. i XVII. vijeka u vodećim evropskim zemljama nastaju prve
emisione banke koje se, pored emisije novca, bave i platnim prometom, kreditiranjem države i
trgovine i sl. Jedna od prvih emisionih banaka je banka Švedske, osnovana 1668.g. U
Engleskoj se kao privatno dioničko društvo označava Bank of England 1694.g. Ova banka
kao emisiona postaje tek 1884.g. Peelovim zakonom (Banking act.) 1946. godine je tek
nacionalizovana.Osnivanje savremenih kapitalističkih banaka počinje početkorn XIX vijeka.
Stvaraju se temelji današnjeg modernog bankarstva. Poznate banke su Westminster Bank u
Engleskoj, Banque de France u Francuskoj, Deutsche Bank, Drezden Bank u Njemačkoj.
Savremeno bankarstvo svoje poreklo vuće iz mjenjačkih i zlatarskih poslova. Razvojem
savremenog bankarstva dolazi do specijalizacije banaka i odvajanja emisione (centralne)
banke i ostalih banaka. U današnje vrijeme dolazi do univerzalizacije i globalizacije banaka
koje se direktno bave poslovima za potrebe privrede i stanovništva (uslovno tzv. poslovne
banke). Ove tendencije su u zadnje vrijeme prisutne posebno u zapadnim tržišnim
ekonomijama. Razvojem tehnologije i tehnike platnog prometa kao i primjeni informatike,
dolazi do razvoja tzv. elektronskog (kompjuterskog) bankarstva. Uloga bankarstva u
savremenim privredama je značajna
2
2
Slobodan Komazec, „Monetarna ekonomija i bankarski menadžment
“,Č
acak, 2006, str.46
