UNIVERZITET U TRAVNIKU
PRAVNI FAKULTET KISELJAK
POSLOVNO PRAVO
DUGOROČNI VRIJEDNSNI PAPIRI
(Seminarski rad)
Student: Mentor:
Kiseljak, mart 2020. godine
1
SADRŽAJ
UVOD...................................................................................................................................................3
VRSTE DUGOROČNIH HARTIJA OD VRIJEDNOSTI....................................................................4
1. AKCIJE.............................................................................................................................................4
1.1. Oblik i elementi akcije.........................................................................................................5
1.2. Vrste akcija...........................................................................................................................5
1.2.1. Obične akcije.....................................................................................................................5
1.2.1.1. Tržišna vrijednost obične akcije.....................................................................................6
1.2.1.2.1. Nominalna vrijednost akcije........................................................................................6
1.2.2. Preferencijalne akcije........................................................................................................6
1.2.2.1. Vrste preferencijalnih akcija..........................................................................................7
1.3. Donošenje odluka o dividendi, raspodjela neto dobiti.........................................................7
2. DUGOROČNE OBVEZNICE..........................................................................................................8
2.1 Tržišna vrijednost dugoročne obveznice...............................................................................8
2.2. Nominalna vrijednost obveznice..........................................................................................9
2.3 Vrste dugoročnih obveznica.................................................................................................9
2.4 Rizici na tržištu obveznica..................................................................................................10
2.5 Analiza boniteta izdavanja obveznica.................................................................................10
2.6 Bumerang obveznica...........................................................................................................11
3. OSTALE DUGOROČNE HARTIJE OD VRIJEDNOSTI – FINANSIJSKI DERIVATI.............12
4. TRGOVANJE HARTIJAMA OD VRIJEDNOSTI I POSREDNICI U TRGOVANJU
HARTIJAMA OD VRIJEDNOSTI.....................................................................................................13
ZAKLJUČAK.....................................................................................................................................15
LITERARURA....................................................................................................................................15
2
VRSTE DUGOROČNIH HARTIJA OD VRIJEDNOSTI
Dugoročne harije od vrijednosti dijele se na:
4.
Akcije ili dionice;
5.
Dugoročne obveznice;
6.
Finansijski derivati – izvedene hartije od vrijednosti.
2
1. AKCIJE
Akcije ili dionice su jedna od osnovnih i najvažnijih dugoročnih hartija od vrijednosti na tržištu
kapitala. Predstavljaju imovinske hartije od vrijednosti, odnosno pismena dokumenta o uloženim
sredstvima u vlasnički kapital akcionarskog društva. Izdaje ih akcionarsko društvo (ili komanditno
društvo na akcije ili društveno i državno preduzeće u postupku svojinske transformacije, kada se
transformiše u akcionarsko društvo).
3
Akcije ili dionice su vlasnički korporativni vrijednosni papiri koji nemaju određen rok dospijeća.
Dionice smiju izdavati isključivo dionička društva.
Svako ulaganje u sebi sadrži elemente rizika, pa ni ulaganje u dionice nije izuzetak. Stupanj rizika
kod ulaganja u dionice ovisi o njihovoj vrsti i kvaliteti, ali i o općoj situaciji na tržištu. Što je veći
potencijalni povrat na ulaganje, to je veći rizik koji se preuzima.
Dionička društva izdaju obične dionice kako bi prikupila sredstva za dugoročno financiranje bez
kreditnog zaduživanja.
Kupovinom akcije ili dionice stiču se sljedeća prava:
- pravo na udjel u dobiti isplativ u obliku dividendi;
- pravo na proporcionalni udjel u imovini društva u slučaju njegove likvidacije;
- pravo upravljanja koje se realizira glasovanjem na skupštini dioničara;
- pravo prvokupa u slučaju novog izdanja dionica;
- ograničena odgovornost u slučaju likvidacije društva;
- ograničeni pristup poslovnim knjigama društva.
Prodajna cijena dionice određena je cijenom koju je kupac voljan platiti u određenom trenutku,
odnosno po kojoj ju je cijeni prodavatelj spreman prodati. Ako se te dvije cijene poklapaju, ostvarit
će se kupoprodajna transakcija. Ako se potražnja za određenom vrstom dionica poveća, njihova će
cijena porasti. Ako se, pak, potražnja smanji, cijena dionica će pasti.
Dakle, cijena dionice oblikuje se putem tržišnog mehanizma ponude i potražnje.
2
Akcionarstvo i hartije od vrijednosti, Univerzitet za poslovne studije Banja Luka. Dr. Jovan Sejmenović, Banja Luka
2008. god, str. 107
3
Akcionarstvo i hartije od vrijednosti, Univerzitet za poslovne studije Banja Luka. Dr. Jovan Sejmenović, Banja Luka
2008. god, str. 107
4
1. 1. Oblik i elementi akcije
Obavezni elementi akcije su:
1. Oznaku vrste hartije od vrijednosti;
2. Oznaku klase, odnosno serije hartije od vrijednosti, ako je izdavalac izdao više klasa,
odnosno serija hartija od vrijednosti;
3. Naziv, sjedište i matični broj izdavaoca hartije od vrijednosti;
4. Naziv, sjedište i matični broj pravnog lica, odnosno ime, prezime, adresu i jedinstveni
matični broj fizičkog lica na čije ime glasi hartija od vrijednosti;
5. Nominalnu vrijednost cjelokupne emisije hartija od vrijednosti;
6. nominalnu vrijednost hartija od vrijednosti, odnosno knjigovodstvenu vrijednost, ako se
akcije izdaju bez nominalne vrijednosti;
7. Opis prava i obaveza koje hartija od vrijednosti sadrži i način njihovog ostvarenja;
8. datum izdavanja, odnosno upisa hartije od vrijednosti u Centralni registar.
4
1.2. Vrste akcija
Sa aspekta nosioca prava na akcije i prava iz akcija razlikujemo:
akcije na ime;
akcije na donosioca.
Sa aspekta sadržaja prava imaoca akcije razlikujemo:
Obične ili redovne akcije
Prioritetne – preferencijalne ( kumulativne i participativne) akcije.
1.2.1. Obične akcije
Obična akcija je vlasnički papir koji u suštini ne garantuje vlasniku ostvarenje dividende po osnovu
obične akcije. Vlasnik obične akcije ostvariće dividendu u slučaju da preduzeće ostvari neto dobitak,
pri čemu, u pravilu cijeli neto dobitak ne pripada vlasnicima običnih akcija.
Prijedlog raspodjele neto dobitka daje uprava preduzeća, a odluku o raspodjeli donosi skupština
akcionara ili upravni odbor ako je za to ovlašten od strane skupštine akcionara.
Ako je finansijski položaj preduzeća takav da se ostvarena dividenda ne može isplatiti, može se
donijeti odluka da se dividenda koja pripada vlasnicima običnih dionica konvertuje u obične akcije
po tržišnoj vrijednosti.
U nekim zemljama u cilju zaštite akcionara zakonskim propisima se ograničava izdavanje
dividendnih akcija na primjer na ¼ akcionarskog kapitala. Da bi akcionar došao do gotovine, ako
mu je potrebna, on dividendnu akciju može na sekundarnom težištu prodati, čime se lišava
vlasništva. Često se u takvim slučajevima vrši i dijeljenje akcija.
4
Akcionarstvo i hartije od vrijednosti, Univerzitet za poslovne studije Banja Luka. Dr. Jovan Sejmenović, Banja Luka
2008. god, str. 109
5
