Evropska zona slobodne trgovine - EFTA
2
1.UVOD
U ovom diplomskom radu biće obrađen pojam EFTA-e. EFTA predstavlja Evropsku zonu
slobodne trgovine (European Trade Free Area-EFTA) i kao takva je u mnogome slična i
povezana sa Evropskom unijom-EU. S`toga će, u ovom diplomskom radu, biti obrađena i
osnovne karakteristike Evropske unije, kako se Evropska unija razvijala, koji su joj osnovni
ciljevi i dr. Posebno će se obratiti pažnja na trgovinsku politiku Evropske unije i na spoljnu
trgovinu Evropske unije.
Primarna pažnja u ovom diplomskom radu biće posvjećena EFTA-i.
EFTA-Evropska zona slobodne trgovine-je primjer dezintegracije jedne regionalne glrupacije,
iako u smanjenom sastavu.
U samom radu biće dodatno obrađen pojam EFTA-e, njeno osnivanje, istorijat, kao i njen uticaj
na ekonomska kretanja zemalja članica i okruženja, način na koji EFTA funkcioniše, njene
sličnosti i razlike u odnosu na Evropsku uniju te dalji razvoj EFTA-e.
Diplomski rad je koncipiran u tri dijela.
Prvi dio obuhvata sam pojam Evropske unije, kada je Evropska unija nastala i kratak istorijat
Evropske unije.
U drugom dijelu opisana je trgovina unutar Evropske unije, kao i spoljna trgovina Evropske
unije.
Treći dio prikazuje nastanak EFTA-e, njene karakteristike, kao i Evropski ekonomski prostor i
uticaj EFTA-e na okolne države i budućnost ovog udruženja.
Evropska zona slobodne trgovine - EFTA
4
godina kasnije proširio se i na druga područija: nuklearnu energiju u okviru Evropske zajednice
za atomsku energiju (Euratom) i na druga, široko definisana područija ekonomske saradnje u
sklopu Evropske ekonomske zajednice (EEZ). Iako je u početku integracija bila ekonomskog
karaktera u osnovu joj je oduvijek bila politička ideja približavanja evropskih država.
Važniji datumi o nastanku Evropske unije:
1950. godina 9. maj - Robert Šuman, francuski ministar spoljnih poslova, u svom govoru
predlaže osnivanje Evropske zajednice za ugalj i čelik. Taj dan se slavi kao Dan Evrope.
1951. godina 18. april – U Parizu šest zemalja (Njemačka, Francuska, Italija, Belgija,
Holandija i Luksemburg) potpisuju Ugovor o uspostavljanju Evropske zajednice za ugalj
i čelik. ( Ugovor je stupio na snagu 25. jula 1952. godine).
1957. godina 25. mart – U Rimu potpisani ugovori o osnivanju Evropske ekonomske
zajednice i Evropske zajednice za atomsku energiju – EURATOM
1967. godina 1. jul – stupa na snagu Ugovor o spajanju institucija tri evropske zajednice
(tzv. Merger Treatu), koji je potpisan 1965. godine u Briselu.
1973. godina 1. januar – Prvo proširenje: članice postaju Velika Britanija, Irska i Danska
(Norveška, koja je 1972. godine takođe potpisala Ugovor o pristupanju EZ-i, ne postaje
članica zbog negativnog ishoda referenduma održanog u septembru 1972. godine).
1974. godina 9-10. decembar – Na samitu u Parizu odlučeno da se čelnici država i vlada
redovno sastaju kao Evropski savjet.
1979. godina 7-10 jun – Održani prvi neposredni izbori za Evropski parlament.
1981. godina 1. januar – Drugo proširenje: Grčka postaje članica.
1986. godina 1. januar – Treće proširenje: Španija i Portugal postaju članice, 17. i 28.
februar – U Luksemburgu i Hagu potpisan Jedinsteni evropski akt, koji je stupio na snagu
1. jula 1987. godine.
1992. godina 7. februar – U Mastrihtu potpisan Ugovor o Evropskoj uniji.
1993. godina 1. januar – Uvođenje jedinstvenog tržista, 1. novembar – Ugovor o
Evropskoj uniji stupa na snagu.
1995. godina 1. januar – Četvrto proširenje: Austrija, Švedska i Finska ulaze u EU, dok
građani Norveške ponovo na referendumu odbili članstvo. 26. mart – Šengenski
sporazum stupa na snagu.
1997. godina 17. jun – Potpisan Ugovor u Amsterdamu.
1998. godina – Početak pregovora sa Češkom, Mađarskom, Poljskom, Slovenijom,
Estonijom i Kiprom, o ulasku u članstvo EU.
Evropska zona slobodne trgovine - EFTA
5
1999. godina 1. januar – Početak monetarne unije sa 11 država članica EU. Euro postaje
jedinstvena evropska valuta. Osnovana Evropska centralna banka. 1. maj – Stupio na
snagu Ugovor iz Amsterdama. Decembar – Na sastanku Evropskog vijeća u Helsinkiju
donjeta odluka o početku službenih pregovora o članstu sa preostalih šest pridurženih
država srednje i istočne Evrope, Bugarskom, Litvanijom, Letonijom, Rumunijom,
Slovačkom i Maltom.
2001. godina 26. februar – Potpisan Ugovor iz Nice.
2002. godina 1. januar – Euro ulazi u opticaj. 25. juli – Istekao Ugovor o Evropskoj
zajednici za ugalj i čelik. Ugovor nije obnovljen, a njegov sadržaj uvršten je u Evropsku
zajednicu. Decembar – Evropsko vijeće u Kopenhagenu odlučilo o prijemu deset država
u EU u prvom krugu – Kipar, Češka, Estonija, Litvanija, Letonija, Mađarska, Malta,
Poljska, Slovačka i Slovenija.
2003. godina april – Deset država kandidatkinja u Atini potpisala Ugovor o pristupanju.
Jun – Evropsko vijeće u Solunu potvrdilo evropsku perspektivu država Proces
stabilizacije i pridruživanja, Konvencija predala nacrt Ustavnog ugovora EU. 4. oktobar –
U Rimu počela Međuvladila konferencija o Ustavnom ugovoru EU
2004. godina 1. maj – U Uniju ušlo deset novih država. 22. oktobar – Nova Evropska
komisija na čelu sa Žoze Manuel Barosom(Jose Manuel Barroso) preuzela dužnost
potpisivanja Ustava za Evropu (Treatu establishing Constutionon fo Europe) u Rimu.
2005. godina 25. aprila – U Luksemburgu potpisan Ugovor o pristupanju između
Evropske unije i Bugarske i Rumunije. 29. maj – Francuski građani na referendumu
odbacili ratifikaciju Evropskog ustava. 1. juni – Ratifikacija Evropskog ustava odbačena
na referendumu građana Holandije.
2007. godina 1. januar – Bugarska i Rumunija postale nove članice Evropske unije.
1
2008. godina – Evrozona se proširila na Maltu i Kipar. Počela ratifikacija Lisabonskog
sporazuma.
2009. godina – Evrozona se proširila na Slovačku.
2
1
http://www.mfa.ba/vanjska_politika_bih/multilateralni_odnosi/evropska_unija/istorijat_eu/?id=28
2
http://www.dei.gov.ba/o_eu/?id=54
Evropska zona slobodne trgovine - EFTA
7
U okviru trgovinske politike, donošenje novih mjera inicira Evropska komisija, a usvaja ih
Vijeće EU kvalifikovanom većinom ili jednoglasno
4
.
3.2. ZAJEDNIČKA TRGOVINSKA POLITIKA
Zajednička trgovinska politika ima tri dimenzije:
-
Multilateralna – WTO,
-
Bilateralna – FTA sporazum o slobodnoj trgovini,
-
Unilateralna.
Zajedničku spoljnu carinu države članice primjenjuju prema trećim državama. Uspostavljena je
1957. godine, kao srednja vrijednost carina koje su primjenjivale tadašnje države članice.
Mehanizmi zaštite trgovine su dio multilateralizma.
Mehanizmi zaštite trgovine mogu se upotrijebiti, u skladu s pravilima WTO-a, u slučajevima
kada se uvoz smatra nelojalnom konkurencijom. Dampingom se smatra prodaja proizvoda
porijeklom izvan EU po cijeni nižoj od cijene na domaćem (ne-EU) tržištu ili ispod troškova
proizvodnje. Mjere protiv subvencija namjenjene su zaštiti proizvođača iz EU od
subvencionisanog uvoza.
Zaštitne mjere primjenjuju se kao privremena ograničenja uvoza u slučaju da je domaća
industrija ozbiljno oštećena ili ugrožena zbog porasta uvoza
5
.
3.3. STRATEGIJA RAZVOJA
U skopu trgovinske politike, EU razvija instrumente pristupa tržištima trećih zemalja
prvenstveno putem utvrđivanja trgovinskih barijera i načina njihovog ukidanja. Ujedno,
razvojem „posebnih odnosa“, tj. preferencijalnih ugovora i koristeći dopuštene izuzetke od
poštovanja načela najpovlaštenije nacije u sklopu WTO-a, EU razvija trgovinske odnose s
raznim grupama država: zemljama Evropskog privrednog prostora (Norveška, Island i
Lihtenštajn), tranzicionim državama srednje i istočne Evrope, mediteranskim državama i
afričkim, karipskim i pacifičkim državama.
4
http://www.dei.gov.ba/dokumenti/?id=4886
5
http://www.entereurope.hr/page.aspx?PageID=103
