DIPLOMSKI RAD

INVESTICIJE

Ментор :

Студент:2C1/002/13

Београд

2013

1. POJAM INVESTICIJE

Reč „

investicije

“ potiče od latinskog izraza „

investitio

“ koja znači ulaganje sredstava u

neki unosan posao ili uspešno preduzeće.

Investicije predstavljaju onaj deo raspoloživih resursa (novčana sredstva,oprema,

znanje,itd.)koji se ulaže u stvaranje novih ili obnavljanje ili proširivanje postojećih poslovnih
kapaciteta i poduhvata.

Investicije su najvažniji činilac ekonomskog rasta, razvoja i ukupnog blagostanja

svakog društva.Obim investicija,izvora iz kojih se formiraju,ekonomske strukture,a posebno
od efikasnosti njihove upotrebe najneposrednije zavisi tempo rasta društvenog proizvoda

nacionalnog dohotka

,njihov apsolutni nivo, kao i njihova agregatna veličina.

Ekonomski rast i razvoj svakog društva zavisi od

količine raspoložive akumulacije

formirane iz tekuće raspodele nacionalnog dohotka

od dopunske akumulacije iz

inostranstva

,kao i

od visine amortizacije

namenjene ulaganjima u proširenje postojećih

ili izgradnju novih proizvodnih kapaciteta, odnosno u kreiranje ekonomskih aktivnosti

Investicije imaju svoju

makroekonomsku

mikroekonomsku

dimenziju.

Sredstva za investicije obezbeđuju se iz ostvarene ili tekuće proizvodnje.

Najvažniji izvori investicija

sredstva akumulacije

sredstva amortizacije

, kao

investicioni krediti

iz inistranstva

Investicije su deo društvenog proizvoda jednog fiksiranog vremenskog perioda koji se

u toku perioda (godine dana) nije potrošio.

Ukupne investicije

(

bruto investicije

) mogu biti

potrošne

ili

proizvodne

Proizvodne investicije

imaju zadatak da povećaju proizvodnu

sposobnost privrede. Naturalni oblik proizvodnih investicija su sredstva za rad i predmeti
rada. Naturalni oblik

potrošnih investicija

, su trajna i kratkoročna potrošna roba.

Ukojoj će meri nove investicije povećati proizvodnu sposobnost privrede, zavisi od

njihovih obima,od dostignutog stepena razvijenosti privredne strukture i od tipa produkcionih
odnosa.Da bi došlo do proširenja proizvodnje bruto investicije,moraju biti veće od osnovnih,
koje omogućavaju zadržavanje postojećeg stanja, tj. prostu reprodukciju

. Svaki tip

razvijenosti zahteva drugačiju strukturu investicija, a od karaktera reprodukcionih odnosa
zavisi hoće li biti moguće ostvariti jedan redosled i tempo investicija koji najbolje odgovaraju
dostignutom nivou razvoja.

Uvažavajući dostignuti stepen razvoja socijalističkih zemalja, postoje bar četiri

karakteristične metode investiranja, opredeljene proizvodnom strukturom:



Zemlje sa izrazito sitnom robom poljoprivrednom proizvodnjom i industrijom
u embrionalnijoj fazi razvoja – akumulacija se mora ubirati merama
vanekonomske prinude;

Društveni proizvod

je ukupna veličina raznovrsnih materijalnih dobara i usluga proizvedenih, odnosno

pruženih u određenom periodu u okviru privrede promatrane u celini.

Nacionalni dohodak

(ili

neto nacionalni dohodak

) je ekonomski pojam koji podrazumeva novonastalu

vrednost u privredi jedne zemlje u toku posmatranog vremenskog perioda, najčešće jedne godine.

Akumulacija

predstavlja izdvajanje dela profita u akumulacioni fond, ili zadržani profit, čime se ujedno

povećava osnovni kapital preduzeća.

Amortizacija

je postupak otpisivanja vrednosti imovine tokom njenog upotrebnog veka

Kredit

predstavlja dobrovoljno ustupanje određenih količina roba, novca ili drugih vrednosti od strane

poverioca (kreditora) drugom licu (dužniku) uz automatsko nastajanje obaveze dužnika da u nekom određenom
(preciziranom) budućem roku vrati istu vrednost, sa ili bez određene kamate, kao nadoknadu kreditoru.

Reprodukcija

je proces kontinuirane proizvodnje proizvoda i usluga.

- vreme potrebno da efekat u vidu nacionalnog dohotka bude ravan ukupnim
investicionim ulaganjima,tj. vremenski period posle koga će nastupiti povraćaj uloženih
sredstava sa gledišta nacionalnog dohotka;

- vreme potrebno da efekat investicije u vidu viška rada bude ravan ukupnim

investicionim ulaganjima,tj. vremenski period posle koga će nastupiti povraćaj uloženih
sredstava sa gledišta viška rada.

Ekonomska efektivnost novih dodatnih ulaganja radi uvođenja nove tehnike

izračunava se tako da se očekivani

priraštaj bruto- proizvoda

posle uvođenja nove tehnike

stavlja u odnos sa

dodatnim ulaganjima

u novu tehniku.

Vreme povraćaja uloženih

sredstava

,T, računa se preko odnosa:

gde su sa

označena sredstva a sa

uštede u dve investicione varijante.

Indirektni efekti investicija

mogu se posmatrati dvojako:

preko porasta efektivnosti jednog preduzeća pod uticajem drugog preduzeća –

tehnološka povezanost

;

preko porasta efektivnosti jednog preduzeća prouzrokovanog uticajem koji drugo

preduzeće vrši na tržištu svojom ponudom gotovih proizvoda i tražnjom sredstava za
proizvodnju i radne snage –

tržišna povezanost.

Postoje izvesne grane u kojima je indirektni efekat investicija daleko značajniji za

privredni razvoj nego direktan.To su grane sa izrazitim eksternim efektima koji se mogu javiti
kao eksterni troškovi i eksterne uštede.

Pri raspodeli društvenog proizvoda zemlje,jedan deo sredstava biva utrošen za zamenu
i proširenje ukupnih osnovnih sredstava,kao i za izgradnju objekata društvenog standarda.Taj
deo društvenog proizvoda predstavlja tzv.

investicionu potrošnju

ili, preciznije

iskazano,kategoriju

bruto investicija

osnovne fondove

.Inače,ako se investicija kao

ekonomska kategorija,posmatraju u širem smislu tada,pored ulaganja u osnovne fondove treba
uključiti i novčana ulaganja u tzv.

Obrtne fondove

.U raspodeli ukupnog društvenog

proizvoda učešće ove stavke varira u zavisnosti od date ekonomske politike zemlje i kao
takva,ova kategorija predstavlja jednu od najbitnijih u planiranju privrednog razvoja,i to
podjednako u skoro svim vrstama planova.U Jugoslaviji ovo učešće je najčešće variralo oko
jedne trećine društvenog proizvoda što znači da je toliki iznos sredstava utrošen na ulaganju
za zamenu i proširenje materijalne osnove privrede i društvenog standarda.

Bruto- investicije

osnovne fondove možemo deliti po tehničkoj strukturi za

deo na građevinske radove

deo za

opremu

i o

stalo

,dok prema svojoj nameni one mogu biti

privredne

(tzv.

investicija u osnovna

sredstva ili kapitalne

) i

neprivredne

(

investicije u društveni standard

Bruto investicije

– u daljem tekstu definicija

Osnovni fond

fondacije građana je suma novca koja je stalna investicija, koja služi za stvaranje kontinuiranog

dotoka prihoda.

Obrtni fond

– stanje obrtnog fonda je veoma značajno,jer iz njegovog odnosa sa zalihama koje imaju tretman

stalno vezanih sredstava,utvrdjuje se dugoročna finansijska ravnoteža.

1.1. INVESTICIONE VARIJANTE

Investicione varijante

se,u svojim konkretnim oblicima,međusobno razlikuju,pri

čemu stepen preciznosti kod upoređivanja njihove efektivnosti upravo zavisi od tih oblika.
Tako npr. najlakše je porediti investiciju varijante za preduzeća koja proizvode iste
proizvode,a najteže kada se poredi industrija prema poljoprivredi.Ovo potiče iz razlika koje
pojedinačne varijante imaju u pogledu broja potrebnih podataka,mogućnosti grešaka u
predviđanju buduće tražnje i cena i sl.

Pri proceni pojedinačnih investicionih varijanti na bazi stvarnog efekta koji privreda u

celini   može   da   očekuje   od   jedne   određene   investicije,ne   može   se   uzimati   samo   jedan
kriterijum,za   razliku   od   ukupne   efektivnosti   svih   izvršenih   investicija   u   toku   jedne
godine.Poznato je npr. da kad zemlja ne raspolaže dovoljnim rezervama u slobodnoj radnoj
snazi,tada je bolja varijanta, sa najvišim organskim sastavom sredstava.Ako postoji agrarna
prenaseljenost,situacija   je   obrnuta.U   razvijenim   zemljama   uvek   je   u   principu   bolja   ona
investiciona varijanta koja pruža po zaposlenom veću produktivnost rada,veći dohodak i veću
akumulaciju.Kod svake investicione varijante moraju se posebno prikazivati period izgradnje
i period aktivizacije,ali isto tako i vremenski period posle kojeg će nastupiti povraćaj uloženih
sredstava   sa   stanovništva   nacionalnog   dohotka   i   viška   rada.Poseban   problem   predstavlja
izračunavanje

ekonomske efektivnosti

novih ulaganja radi uvođenja nove tehnike.

Najvažniji i najopštiji kriterijumi

ekonomske efektivnosti

raznih investicionih

varijanti su sledeće tri kategorije:



ukupna godišnja bruto proizvodnja koja je rezultat izvršenih investicija;



ukupan nacionalni dohodak proizveden zahvaljujući određenoj investiciji;



ukupni godišnji višak rada stvoren u novopodignutim preduzećima.

Pored ovih najvažnijih, trebalo bi uzeti u obzir i sledeće kriterijume:



veličinu celokupnih uloženih sredstava,tj. ukupan obim investicija sa podelom na tzv.
neproizvodna ulaganja (stanovi, zdravstvene,i druge ustanove);



dužinu vremena gradnje i dužinu aktivizacionog perioda;



ukupan broj zaposlenih radnika na osnovu nove investicije;



godišnji bruto – proizvod na jednog zaposlenog;



godišnji nacionalni dohodak na jednog zaposlenog;



godišnji iznos prosečnog fonda nagrade za rad za jednog zaposlenog;



godišnji višak rada na jednog zaposlenog;



dejstvo nove investicije na platni bilans;



indirektni efekat investicija,tj. efekat na razvoj drugih organa.

1.2. INVESTICIONI CIKLUS

Jedan od osnovnih oblika kretanja privrede i,istovremeno,jedna od ključnih povratnih
sprega privrede kao velikog ekonomskog sistema.

Investicioni ciklus je tipičan srednjoročni fenomen.Javlja se u vidu stalnog i

naizmeničnog udaljavanja privrede od stanja opšte ravnoteže i pravnog vraćanja u ovo
stanje.Sposobnost privrede da se udaljava od stanja opšte ravnoteže,ali i da se uvek na njega
ponovo vraća,jeste dokaz da poseduje makar i taj najniži oblik organizovanosti. To je osnovni
uslov njenog opstanka.Ona može biti neko vreme nestabilna,može biti neoptimalna,ali da bi
se nacionalna privreda kao sistem održala,mora posedovati sposobnost vraćanja na stanje
opšte ravnoteže i imati bar minimalni obim pokretačkih snaga da iz njega izađe.

Istovremeno,ovaj oblik kretanja privrede,tj. udaljavanje od opšte ravnoteže i vraćanje

na nju,predstavlja i jednu od nekoliko onih povratnih sprega bez čijeg normalnog
funkcionisanja veliki ekonomski sistem ne bi mogao da opstane.Ni jedan sistem ne može

Investicioni ciklusi u privrednom razvoju

podrazumevaju takvu naizmeničnost

promena u agregatima materijalne proizvodnje koja su,u daleko najvećoj meri,izazvane
širenjem naučnog i tehničkog progresa.

Posmatrano vremenski,kretanja u društvenoj

proizvodnji mogu biti kratkoročna, srednjoročna i dugoročna. Dok su prva sezonskog
karaktera, a treća ukazuju na najkrupnije strukturne promene, srednjoročna kretanja su u
svakom sistemu društvene proizvodnje vezana za proces proširene društvene reprodukcije

Investicioni ciklus započinje napuštanjem opšte privredne ravnoteže,udaljavanjem privrednog
stanja a završava se ponovnim ulaskom u ravnotežu,po pravilu,na višem nivou razvijenosti.
Prva faza ovog procesa stavlja težište na grane koje proizvode elemente nove tehnike,a u
drugoj fazi težište je na tehničkoj modernizaciji i proširenju proizvodnje u drugom odeljku
društvene   proizvodnje.Investiranje,koje   obično   ide   na   račun   lične   potrošnje,predstavlja
udaljavanje   ekonomskog   sistema   od   stanja   opšte   ravnoteže   posredstvom   kumulativne   tj.
negativne   povratne   sprege.U   vremenu   investicionog   ciklusa   menja   se   kretanje
akumulacije,struktura proizvodnje,stope rasta,organski sastav sredstava, koeficijent tehničke
opremljenosti i produktivnost rada, kapitalni koeficijent i dr.

Dužina investicionog ciklusa,

kao vremenski razmak između dva stanja ravnoteže, zavisi od stepena porasta akumulacije,
od strukture investicija pod kojom podrazumevamo ne samo odnos između odeljka društvene
proizvodnje već i stepen udaljenosti pojedinih proizvodnih grana od finalne proizvodnje, od
dužine vremena izgradnje novih proizvodnih kapaciteta, kao i od dužine vremena aktivizacije
novosagrađenih kapaciteta u oba odeljka društvene proizvodnje

.Sve,ovo,pak zavisi dalje,od

dostignutog stepena u opštem privrednom razvitku neke zemlje.

1.3. INVESTICIONI KRITERIJUMI

Investicioni kriterijumi,u smislu merenja efektivnosti pojedinačnih investicionih

varijanti,smatra   se   da   su   u   svom   najjednostavnijem   i   najtačnijem   obliku,   prisutni   u
kapitalističkoj   privredi   koja   još   nije   ušla   u   svoju   monopolističku   fazu.Taj   kriterijum
predstavlja

prosečna profitna stopa

.Kolebanja oko ove stope pokazuju da li je neka

privredna grana manje ili više rentabilna

od proseka za datu privredu.Njena visina ili

takozvana efikasnost uloženog kapitala,utiče da se kapitalista odlučuje za ovu ili onu vrstu
investicija,pri čemu uvek postoji neka

granična efikasnost kapitala

ispod koje se ne isplati

vršiti nova ulaganja.

Sa stanovništva individualnog kapitaliste ovo je jedini kriterijum ali sa

stanovišta mešanja države u privredu on se često javlja kao nedovoljan.

U socijalističkoj privredi,izražavanje ekonomske efikasnosti investicija se veoma

komplikuje,pored ostalog,i iz sledećih razloga:



kriterijum je izrazito društvene prirode;



nije moguće imati jedinstven kriterijum za sve grane jer na njega utiče mnogo faktora;



socijalistička privreda preko politike cena često rešava razne probleme,tako da cene
nisu tačan odraz prosečnih društvenih troškova i dobiti;



efektivnost u pojedinim granama u velikoj meri varira u zavisnosti od stepena
postignute proporcionalnosti u čitavoj privredi,kao i od konkretne faze investicionog
ciklusa;

Proširena ili uvećana društvena reprodukcija

је obnavljanje procesa društvene proizvodnje,којim se obim

proizvodnje iz godine u godinu povećava.

Prosečna profitna stopa

priznaje profit ili zaradu vlasnicima kapitala kao naknadu za angažovani kapital i

naknadu za menadžerski ili predizetnički rad.

Rentabilnost

je jedan od pokazatelja uspe

nosti predizeća.Rentabilnost pokazuje u kojoj je meri preduzeće

sposobno da ostvaruje dobit.