SAŽETAK
Uvod:
Reumatoidni artritis (RA) je sistemska, autoimuna bolest praćena značajnim
morbiditetom i invaliditetom, kao i povećanim mortalitetom. Pretežno zahvata zglobove, a
vanzglobna inflamacija dovodi do nastanka reumatoidnih nodulsa i vaskulita, kao i stvaranja
kardiovaskularnih, plućnih, neuroloških, gastrointestinalnih, bubrežnih i hematoloških bolesti.
Smrtnost osoba s RA veća je u odnosu na opštu populaciju, pri čemu su kardiovaskularne
bolesti najčešći uzrok smrti. Rezultati velikog broja studija ukazuju da, radi smanjenja
smrtnosti, treba posvetiti pažnju lečenju ne samo RA, već i nastalim komorbiditetima.
Ciljevi:
Ciljevi ovog rada bili su prikaz epidemiologije, etiologije i kliničke slike,
dijagnostike, načina lečenja i rehabilitacije povezanih sa RA. Takođe, cilj nam je bio prikaz
epidemioloških karakteristika i trenda mortaliteta od RA u Srbiji u periodu od 2010. do 2019.
godine.
Metode:
Ova tema je obrađena na osnovu prikupljenih podataka iz relevantne literature
(
Google Scholar, Medline, PubMed, ScienceDirect, Cochrane Library
). Epidemiološka
studija sprovedena je na osnovu podataka o umiranju od RA u Republici Srbiji, dobijenih iz
Instituta za javno zdravlje Srbije, za period od 2010. do 2019. godine. Za obradu podataka
korišćen je programski paket Joinpoint Regression Program verzija 4.1.0.
Rezultati:
U ispitivanom periodu u Republici Srbiji od RA je umrlo 308 osoba. Žene su 4
puta češće umirale od RA u odnosu na muškarce (81% umrlih od RA). Trend stope umiranja
od RA kod žena od 2016. godine je u statistički značajnom porastu (14.6% godišnje), dok kod
muškaraca taj rast nije statistički značajan (7.97% godišnje). Pregledom literature utvrđeno je
da rana dijagnoza i savremene metode lečenja i rehabilitacije pratećih komorbiditeta osoba sa
RA dovode do poboljšanja zdravstvenog stanja i dužeg preživljavanja obolelih.
Zaključak:
Smrtnost od RA u Republici Srbiji raste te je potrebno posvetiti veću pažnju
lečenju i rehabilitaciji pacijenata sa RA, posebno ženskog pola, kao i adekvatnom tretmanu
komorbiditeta, naročito kardiovaskularnih bolesti.
Ključne reči:
reumatoidni artritis, dijagnoza, lečenje, mortalitet, fizikalna terapija
ABSTRACT
Introduction:
Rheumatoid arthritis (RA) is a systemic, autoimmune disease accompanied by
significant morbidity and disability, as well as increased mortality. It primarily affects joints,
and extra-articular inflammation leads to the formation of rheumatoid nodules and vasculitis,
as well as the development of cardiovascular, pulmonary, neurological, gastrointestinal, renal,
and hematological diseases. The mortality rate for individuals with RA is higher compared to
the general population, with cardiovascular diseases being the most common cause of death.
The results of numerous studies indicate that, to reduce mortality, attention should be given
not only to treating RA but also to addressing associated comorbidities.
Objectives:
The objectives of this study were to present the epidemiology, etiology,
pathoanatomy, clinical presentation, diagnostics, treatment, and rehabilitation related to RA.
Additionally, the aim was to depict the epidemiological characteristics and mortality trends
from RA in Serbia from 2010 to 2019.
Methods:
This topic was explored based on data collected from relevant literature sources
(Google Scholar, Medline, PubMed, ScienceDirect, Cochrane Library). An epidemiological
study was conducted using data on RA-related deaths in the Republic of Serbia, obtained
from the Institute of Public Health of Serbia, covering the period from 2010 to 2019. The
Joinpoint Regression Program version 4.1.0 was utilized for analyzing mortality rate trends.
Results:
In the examined period in the Republic of Serbia, 308 individuals died from RA.
Women were more than 4 times more likely to die from RA compared to men (81% of RA-
related deaths). The mortality rate trend for women has shown a statistically significant
increase since 2016 (14.6% annually), while for men, this increase is not statistically
significant (7.97% annually). Literature review indicates that early diagnosis and modern
treatment methods for RA and associated comorbidities lead to improved health status and
longer survival of affected individuals.
Conclusion:
Mortality from RA in the Republic of Serbia is on the rise. To reduce RA-related
mortality, greater attention is needed for the treatment and rehabilitation of RA patients,
especially females, and the appropriate management of comorbidities, particularly
cardiovascular diseases.
Key words:
rheumatoid arthritis, diagnosis, treatment, mortality, physical therapy
1
1. Uvod
Reumatoidni artritis (RA) je sistemska autoimuna bolest koju karakteriše upalni artritis i
vanzglobna zahvaćenost. Predstavlja hronični upalni poremećaj, uzrokovan u mnogim
slučajevima, interakcijom između gena i činilaca okoline, koja prvenstveno uključuje
sinovijalne zglobove.
Obično započinje u malim perifernim zglobovima, najčešće je simetričan i napreduje do
zahvatanja proksimalnih zglobova, ukoliko se ne leči. Upala zgloba s vremenom dovodi do
uništenja zgloba, a praćena je gubitkom hrskavice i erozijom kostiju. RA sa trajanjem
simptoma kraćim od šest meseci definiše se kao rani, a kada su simptomi prisutni duže od šest
meseci, definiše se kao utvrđeni reumatoidni artritis. Rana dijagnoza se postavlja na temelju
kliničke slike, imunogenološke i serološke obrade. Magnetna rezonanca i ultrazvuk takođe
nude mogućnost otkrivanja ove bolesti. Potreban je detaljan klinički pristup za postavljanje
dijagnoze i sprečavanje iscrpljujućeg oštećenja zglobova (Ministarstvo zdravlja, 2013).
Lečenje pacijenata sa reumatoidnim artritisom zahteva farmakološku i nefarmakološku
terapiju. Danas je standard lečenja, rano lečenje antireumatskim lekovima koji modifikuju
bolest. Uprkos lečenju, mnogi pacijenti nažalost napreduju do invaliditeta i pate od značajnih
morbiditeta tokom vremena. Sveobuhvatno farmakološko i nefarmakološko lečenje (fizikalna
terapija, savetovanje i edukacija pacijenata) potrebno je za poboljšanje kliničkih ishoda
(Bullock i sar., 2018).
U ovom master radu biće opisana sama bolest reumatoidni artritis, njena etiologija,
podela, simptomi, dijagnoza, proces lečenja, rehabilitacija te prikazani podaci koji se odnose
na mortalitet od RA u Srbiji u periodu od 2010. do 2019. godine.
3
3. Reumatoidni artritis
Reumatoidni artritis (
arthritis rheumatoides
) je hronična, upalna reumatska bolest koja se
najviše manifestuje na lokomotornom sistemu (
Slika 1
). Uzrok bolesti je nepoznat. Pojam
artritisa označava upalu zgloba, dok se reumatoidni artritis manifestuje kao hronična
reumatska upala. Pored nekoliko oblika artritisa, reumatoidni artritis najčešće je zastupljen.
Reumatska upala zglobova može varirati od vrlo blagog oblika, u kom su zahvaćeni jedan
ili dva zgloba, pa do vrlo teškog, kada je zahvaćena većina zglobova ili svi zglobovi. Kod
većine bolesnika, klinička slika bolesti je negde između te dve krajnosti (Medline, 2013).
Znaci bolesti najpre se pogoršavaju, a zatim se ponovno poboljšavaju.
Slika 1.
Anatomski prikaz šake pogođene reumatoidnim artritisom (desno)
(Izvor: Medline, 2013)
