SEMINARSKI RAD
FINANSIJSKA TRŽIŠTA I BERZANSKI MENADŽMENT
PRINCIPI I METODE TRGOVANJA NA FINANSIJSKOJ
BERZI
Seminarski rad
Principi i metode trgovanja na finansijskoj berzi
SADRŽAJ
UVOD........................................................................................................3
1.
PRINCIPI TRGOVANJA……………………………………….....4
2. METODE TRGOVANJA NA FINANSIJSKOJ BERZI...............7
2.1. Primarno trgovanje hartijama od vrijednosti na finansijskoj
berzi............................................................................................................7
2.1.1 Metod proporcionalne cijene.........................................................7
2.1.2 Metod kontinuirane prodaje..........................................................7
2.1.3 Metod kontinuirane prodaje..........................................................9
2.2.Sekundarno trgovanje hartijama od vrijednost na
finansijskoj berzi......................................................................................11
2.2.1 Metod preovlađujuće cijene……………………………………...12
2.2.2 Metod kontinuiranog trgovanja……………………………...….14
2.2.3 Metod minimalne cijene……………………………………….....15
2.2.4 Metod blok trgovanja………………………………………….…17
ZAKLJUČAK..........................................................................................20
LITERATURA.........................................................................................21
2
Seminarski rad
Principi i metode trgovanja na finansijskoj berzi
drugoj polovini XV vijeka. U ovom periodu organizovana su mjesta gde se susretala
ponuda i potražnja, pre svega roba, i na kojim mjestima se trgovalo.
1.
PRINCIPI TRGOVANJA
Nesumnjivo je da je razvitak berzi i berzanskog poslovanja posljedica razvoja
finansijskog tržišta. Dakle, razvitak berzi odvijao se uporedo sa razvojem ekonomije i
finansijskog tržišta. U novom vijeku tržišta uopšte, a posebno finansijska tržišta, doživjela
su svoj veoma veliki razvoj što je uslovilo i razvoj berzi i berzanskog poslovanja kako
prostorno tako i tehnološki. Naime, u svim većim gradovima osnovane su berze sa
klasičnim načinom trgovanja (postojanje berzanskog službenog prostora koji se naziva
ring, pit ili parket
na kome se trguje metodama aukcije i izvikivanja)
2
ili elektronske berze
koje predstavljaju takav tip berze efekata koji je potpuno kompjuterizovan i trgovina se
obavlja u tišini i potpuno automatizovano. Berza je određena elementima kao što su: 1)
mjesto trgovanja, 2) predmet trgovine, 3) uslovi za trgovinu (pravila trgovanja), 4)
učesnici u trgovini, 5) vrste trgovine.
Osnovna karakteristika nastanka berzi je spontanost, koja podrazumijeva i spontanost
nastanka pravila kojima se trgovalo na berzi. Dakle, svi odnosi koji se odvijaju na berzi
rezultat su potreba tržišta i trgovine, a berzanska pravila nastaju u toku razvoja berzanskog
poslovanja. Nakon povećanja obima i vrijednosti trgovanja formiran je centar koji je
obavljao prvo računovodstvene, a potom i kontrolne poslove. Spontanost nastanka berzi
usko je vezana sa razvojem tržišta i uticaja okruženja. Razvoj tržišta i ostalo ekonomsko
okruženje uticalo je na usavršavanje procesa trgovanja. Uticaj tržišta i okruženja na razvoj
i funkcionisanje berzi treba razumjeti kao međusobno povezane procese jer postoji i
obrnuti uticaj berzi na tržište i okruženje.
Razvoj i usavršavanje berzanskog poslovanja doprinosi kreiranju izvedenih hartija od
vrijednosti – standardizovanih terminskih ugovora prema potrebama okruženja i tržišta
roba. Trgovanje na berzi se može odvijati putem berzanskih sastanaka (zvaničnih i
nezvaničnih), kao i putem knjige ponude i tražnje. Berzanski sastanci se održavaju dva
puta nedeljno, u tačno određeno vrijeme. Obično se trgovanje sa svežnjevima odvija jedan
sat, dok se trgovanje pojedinačno sa hartijama od vrednosti odvija pola sata. Nezvanični
berzanski sastanci se održavaju isto u Sali berze u određene dane i određeno vrijeme. Na
ovim sastancima se može trgovati sa svim hartijama od vrijednosti (bez posebne
saglasnosti) pri čemu je uslov da su učesnici na berzi i članovi berze.
2
Života Ristić: Tržište kapitala str. 190.
4
Seminarski rad
Principi i metode trgovanja na finansijskoj berzi
Trgovanje na berzi započinje od investitora koji želi da kupi akcije kompanije koje se
prodaju na berzi. Investitor, odnosno lice koje kupuje akcije ne prisustvuje berzanskom
trgovanju (njegovo sjedište je najčešće van sjedišta berze) nego telefonskim putem poziva
svog lokalnog brokera i informiše se o ponudi i cijeni akcija na berzi. Lokalni broker (s
obzirom da je elektronskim putem povezan sa kompjuterskim centrom berze) provjerava
cijenu akcije (kupovni i prodajni kurs) i o istom obavještava svog investitora (kupca). Pri
tome mu saopštava posljednju cijenu po kojoj je izvršena posljednja transakcija akcijama
dotične firme. Pod kupovnom cijenom se podrazumeva najviša cijena koju je kupac
spreman da plati za tu akciju. Pod prodajnom cijenom se podrazumeva najniža cijena po
kojoj je prodavač spreman da proda akciju dotične firme. Nakon dobijanja informacije o
kupovnoj i prodajnoj cijeni akcije, investitor donosi odluku i ispostavlja nalog telefonskim
putem svom lokalnom brokeru da kupi jedan broj akcija (npr. 100 komada) po tržišnoj
cijeni.
Pod tržišnom cijenom akcije se podrazumijeva, da broker kupi akciju po najboljoj
mogućoj cijeni koja važi u momentu pristizanja naloga investitora do pulta za trgovanje na
berzi. Lokalni broker uspostavlja vezu putem telefona ili teleprintera sa svojom direkcijom
na berzi. Lokalni broker prenosi nalog do kabine firme u Sali za trgovanje, a pomoćnik
brokera poziva iz kabine svog brokera koji se nalazi u Sali za trgovanje ili šifrovano
ručnim signalom, a može i pokretnom trakom da pošalje odštampan tiket sa nalogom do
ivice Sale za trgovanje.
Broker u Sali za trgovanje uzima tiket (što je moguće brže), odlazi do pulta na kojem
se trguje akcijama dotične firme i pokušava da postigne bolju cijenu za svog klijenta od
date cijene u nalogu, licitirajući cijenu drugim brokerima okupljenim oko pulta. Brokeri
okupljeni oko pulta nazivaju se grupom trgovaca. Ukoliko neki broker iz grupe trgovaca
prihvati licitiranu cijenu, tada broker kupac konstatuje „uzeto“ a prodavač akcije konstatuje
da je „prodato“. Da bi se zaključila transakcija na berzi neophodno je da se kupovna i
prodajna cijena susretnu. Susretom kupovne i prodajne cijene, brokeri ne potpisuju ugovor,
ne vrše stisak ruke, iz razloga što brokere na berzi obavezuje data reč.
O prodaji, odnosno kupovini akcija, oba brokera obavještavaju svoje pomoćnike u
kabinama koji se nalaze u Sali za trgovanje. Brokeri i u ovom slučaju koriste ili ručne
signale ili pokretnu traku, kako bi što pre dospjele informacije do pomoćnog brokera u
kabini. Pomoćni brokeri, istog časa po dobijanju informacija o kupovini i prodaji akcija,
obaveštavaju odjeljenje za naloge u svojim direkcijama. Istovremeno po sklapanju
berzanskog posla izvještač berze bilježi transakciju na kartici koju predaje službeniku
zaduženom za kartice u pultu berze. Zadatak je službenika da ubaci karticu u elektronski
5
