SEMINARSKI RAD
Predmet
: Mikroekonomija
Tema:
Savremena Korporacija u Uslovima Globalizacije
Ime Studenta:
1
1. UVOD
Globalizacija je u svojoj orijentaciji maksimiziranje globalnih profita i prijetnja kvalitetu
života na planeti, posebno zemalja u tranziciji. Bez obzira na negativne aspekte globalizacije,
njenu pojavu bi trebalo prihvatiti kao izazov za mogućnosti koje ona nudi u ekonomskom
razvoju i rastu. Ako se može dokazati da je proces globalizacije započeo prije više stotina
godina ili da njegov početak korespondira sa početkom razvoja civilizacije, onda se opravdano
postavlja pitanje nije li značaj koji je posvećen pitanju globalizacije u savremenim raspravama
preuveličan. Nije li, samim tim, riječ o jednoj velikoj intelektualnoj greški koja znači da je u
fokus pažnje postavljena lažna dilema, iza koje prolaze mnogo značajniji procesi.
Ako se, s druge strane, početak procesa globalizacije smesti u relativno skorašnji period,
početak osme ili devete decenije XX veka, na primer, ima osnova za pretpostavku da je riječ
o fenomenu kojim se stvara određeni diskontinuitet u istoriji. To bi u teorijskom smislu,
moglo voditi redefinisanju dosada postojećih teorija i bacilo bi novo svjetlo na analizu
savremenih i budućih događaja, kao što je to uostalom bio slučaj sa procesom
industrijalizacije, bez koga se ni jedna moderna pojava ne može adekvatno objasniti.
Dok je nekada, za veliki broj poslovnih aktivnosti bilo dovoljno poznavati samo
lokalne prilike, afirmacijom procesa globalizacije tržišta javlja se spoznaja da bez uvida u
kompleksne razvojne tendencije, gotovo svako lokalno delovanje postaje u velikoj meri
problematično. Drugim rečima, globalizacija tržišta, kao rastuća korelacija njegovih pojedinih
segmenata, daje nove pretpostavke poslovanja u međunarodnim okvirima. Od učesnika na
svjetskom tržištu zahtjeva se novi kvalitet u pogledu izbora modaliteta za uključivanje na
globalizovano svetsko tržište.
Napuštanje starih paradigmi, tradicionalnih koncepata i definisanje novih pristupa
međunarodnom poslovanju, podvlači potrebu da se svi akteri uključe na globalno tržište u
kompleksnijem obliku kako bi se izvršila njihova potpunija integracija u međunarodne
ekonomske tokove. Promene u globalnom okruženju dovele su do povećane slobode odvijanja
međunarodnog poslovanja, ali i promijenjenih uslova za ostvarivanje konkurentnosti.
Ekonomske, političke, tehnološke, kulturne, demografske, ekološke i druge tendencije u
okruženju imaju značajne uticaje na sam razvoj makro tržišta.
4
2. ISTORIJSKA MJERA GLOBALIZACIJKIH TEŽNJI
Drevne civilizacije i nove zajednice pokazuju kroz svoje istorijsko trajanje mnoge strane
ljudskog bića i njegove težnje i nastojanja. U tom duhu možemo govoriti i o pretečama onog što
danas nazivamo globalizacija.
Stvaranje i život prvih velikih religijskih sistema predstavljaju prve slike sveta koje
prevazilaze lokalne duhovne horizonte. Najistaknutije mesto u tom periodu (od 300. godine stare
ere pa sve do renesanse) zauzima mediteranska kulturna zona sa svoje dve grane: arapsko-
islamskom i evropskom, sa tri carstva: rimskim, otomanskim i vizantijskim, sa četiri ukrštajuće
civilizacije: helenskom, islamskom, istočno-hrišćanskom i zapadno-hrišćanskom. Sa jedne strane
smo tada imali prostor kulturnog, religijskog i ekonomskog ukrštanja na ovom tlu dok se na
drugoj strani planete uzdizala kinesko-konfučijanska kulturna zona sa kineskim carstvom u
centru i Japanom na periferiji. Spona ovih civilizacija biće osvajanja Džingis-kana u 13. veku
koja će omogućiti Evropljanima mnoga otkrića (barut, kompas,..),a koja su kasnije dovela do
uspona Evrope i njene potpune afirmacije. Treba još spomenuti ogromna prostranstva i mase
koje je objedinjavao islam , kao i prostrane regione indijske civilizacije i Subsaharske Afrike
1
.
Ipak, čvršće forme ujedinjavanja stanovništva u gigantske kolektivitete predstavljaju
predmoderne univerzalne države: Kinesko carstvo, Paks Mongolia, Rimska imperija, Otomanska
imperija, Ruska carevina. Preteče modernih saobraćajnih i proizvodnih arterija kao i prve
administrativne veze čiji su pipci dopirali u najskrivenije kutke carstava, politički i kulturno
objedinjavaju prostor. Ipak, za razliku od današnjeg doba, glavne niti povezivanja zajednica nisu
bile ekonomske već kulturne i religijske, dok je uloga vojne ekspanzije bila odlučujuća.
Ekonomska snaga se zbog sporog rasprostiranja tehnoloških inovacija nije mogla tako snažno
realizovati.
2.1 Prvi talas globalizacije
Krajem 15.-tog i početkom 16.-og vijeka nastaje slom ravnoteže među relativno
konkurentskim carstvima i civilizacijama i počinje dominacija Evrope nad ostatkom svijeta.
Vojna revolucija donosi ključnu prevagu Evrope nad ostalima i omogućava stvaranje prvih
globalnih imperija između 1500. i 1750. godine.
Ako bismo suštinski tražili odgovor na pitanje razloga ovakvog slijeda događanja, onda
bi zasigurno morali da ga tražimo u ulozi odnosa kolektivizam-individualizam i prilagođavanju i
ovladavanja prirodom.
Kolektivistički odgovor ranijih civilizacija ne predstavlja puku slučajnost niti istorijsku
grešku. Odgovor na specifičan i oštar izazov prirodne sredine predstavljao je stvaranje džinovske
ljudske megamašine, masovne i strogo koordinisane i disciplinovane delatnosti obavljane pod
gvozdenom pesnicom autokratskih vladara. To je bio odgovor koji je uticao i na oblikovanje
ljudskih osobina, favorizovanje onog genetskog potencijala i oblika socijalne organizacije koji su
obezbeđivali kolektivno preživljavanje grupa u surovim okolnostima. Uspjeh zasnovan na
1
Gruenfelder A.M.,(2002): „
Mnoga lica globalizacije
“, Habitus br. 3-4, Novi Sad
5
2.3 Treći talas globalizacije ili “turbo-globalizacija”
Ono što savremenu javnost vjerovatno i najviše interesuje jeste stvarnost koja nam se
upravo dešava. Tempo života i događanja je takav da ljudi nemaju vremena da stvari sagledaju
dublje i suštinskije, da “zagrebu” po površinama koje im se serviraju.
Novi, ubrzani ritam globalizacije najbolje je, možda, oslikan u oglasu čuvene
transnacionalne korporacije „Merrill Lynch“ – „Novi svijet je star samo desetak godina i rođen je
padom Berlinskog zida 1989. godine“. Suština novog zamaha globalizacije koja se odvija
strelovitom brzinom, ogleda se u nestanku blokovske podjele svijeta, tj. završetku Hladnog rata i
narastajućom strukturnom neravnotežom i dominacijom jedne od sila i njene doktrine.
Afirmacija Sjedinjenih Američkih Država i uopšte, anglosaksonskog koncepta materijalne
civilizacije, doneće svijetu nebrojane tehnološke i životne olakšice i prednosti, ali i polarizaciju
društva i neravnopravnost koja je već dodirnula kritičnu granicu dobrog ukusa i pristojnosti.
Iskorištavanje slabijih, potlačenih i nemoćnih, kao i licemerje vladajućih država više se ne može
nikako sakriti i opravdano izaziva revolt miliona ugroženih. Siromaštvo i getoiziranost, periferija
i poluperiferija nasuprot šačice premoćnih svijetskih barona. Ovakvo stanje nije nepoznato
ljudskoj istoriji, ali nikada nije bilo na ovaj način izraženo i toliko očigledno kao sada. Sa ovim
mojim konstatacijama se mnogi verovatno neće složiti, ali ideologija kojom se bogati još više
bogate, a siromašni postaju još jadniji, mora se kritikovati i napadati. Ona ne smije ostati
dominantna jer će nas sve zajedno otjerati u provaliju postojanja.
Koje su to osnovne poluge mnogo spominjanog procesa?
Tehnološka, informatička revolucija i njeni derivati – kompresija vremena i prostora,
svetske ekonomske transakcije, kulturni proizvodi elektronskih medija kao preteča zamišljenoj
„svijetskoj“ kulturi, itd.
U prilog ovoj tezi ide i izjava Zbignjeva Bžežinjskog, jednog od vodećih apologeta
moderne američke geopolitike: „Postindustrijsko društvo je tehnotroničko društvo, kulturno,
psihološki, socijalno i ekonomski oblikovano pod uticajem tehnologije i elektronike.“
Jedna od najopipljivijih posledica moderne tehnologije jeste smanjenje distance između
ljudi i zemalja. Porediti mlazne avione sa jedrenjacima i parobrodima je gotovo iluzorno, ili pak,
mogućnosti interneta i savremenih telekomunikacija sa glasnicima, golubovima pismonošama ili
diližansama, ipak je nemoguće. Taj supersonični ritam modernih telekomunikacija kojima struji
nervni sistem i duhovni život planete i moć kosmičkih brodova i aviona vrše komprimovanje
vremena i prostora, odnosno, omogućavaju savremenom čoveku iluziju da može stići na svako
mjesto u kratkom roku i da može ispratiti svaki značajniji događaj i dešavanje na planeti. Taj
neprekidni „link“ našeg miljea i čitavog svijeta ukida vremenske i prostorne granice i spaja nas
sa ljudima svijeta. Kažu da je današnji seljak bolje informisan od predsednika države pre stotinak
godina, što dovoljno govori o nespornom napretku čovečanstva.
Naravno, globalna ekonomija je suštinski oslonjena na elektronsko komuniciranje i
ogromne mogućnosti umrežavanja tako da se gigantske mase finansijskog kapitala u jednom
trenutku transferišu sa jednog na drugi kraj sveta čime ona dobija atribut planetarne ekonomije.
Transnacionalne korporacije prave svoje paukove mreže filijala na svim svjetskim područijima i
posluju gotovo neograničeno. Njihova moć postaje gotovo neograničena i njihova fluidnost
7
