SAŽETAK
Tumačenje može biti široko (sistemsko) i tumačenje pojedine pravne norme. Sredstva
tumačenja su jezik, logika, povijest norme, cilj norme, itd. Subjekti tumačenja se dijele na
one: što stručno tumače , tj. pravnici i što nestručno tumače tj. nepravnici. Postoji više tipova
tumačenja u pravu kojima se subjekti tumačenja bave., a to su: neobvezujuće, obvezujuće,
apstraktno i konkretno tumačenje normativnih odredbi, Osobe koje se bave tumačenjem u
pravu, moraju raspolagati određenom količinom znanja, prije svega im je potrebna opće i
pravna kultura. Važno je da imaju dobro znanje o jeziku, logici i društvenim odnosima koji su
normirani, o vrijednosnim i ideološkim sustavima koji utječu na normiranje.
Pri jezičnom tumačenju koriste se pravila leksikografije, sintakse i gramatike, naravno misli
se na pravila koja vrijede u društvu subjekta tumača. Ciljno tumačenje je glavni način
razumjevanja pravnih normi. Ovim tumačenjem se konačno dolazi do zaključka o najboljem
značenju pravnih normi. Sistematsko tumačenje predstavlja postupak kojim se otkrivaju
značenja jedne norme na način da se međusobno povezuju i dopunjuju elementi te norme što
se nalaze u različitim odredbama ili tako da se ta norma povezuje i razjašnjava uz pomoć
drugih normi iz pravnog sistema. Historijsko tumačenje je postupak koji se traži značenje
jedne pravne odredbe ispitivanjem povijesnih okolnosti koje su prethodile donošenju te
odredbe ili su bile povod ( neposredan razlog- occasio legis) za njeno donošenje.
Argumentum a contrario je argument kojim se iz jedne izričite normativne kvalifikacije
(prava, obaveze) nekog ponašanja zaključuje da postoji suprotna prešutna kvalifikacija drugog
ponašanja. Argumentom analogije se iz izričite normativne klasifikacije nekog odnosa
zaključuje da ta ista klasifikacija pripada i nekom drugom odnosu koji je sličan ovome što je
klasificiran. Kod argumenta a fortiori bitan je razlog (
ratio
) norme (a ne sličnost slučajeva)
koji se može prepoznati kod dva povezana slučaja – i to jači razlog kod drugog slučaja koji
nije izričito naveden normom. Argumentu a minori ad maius je argument kojim se zaključuje
da posljedice (prije svega zabrane) koje pravna norma vezuje za nešto što je manjeg
intenziteta važi i za istovrsnu pojavu većeg intenziteta. Argumentum a maiori ad minus je
argument kojim se zaključuje da subjekt kojem pravna norma daje veća prava ( tko može više
može i manje) tim prije i uža prava i obaveze koja su uključena u ona veća . Argumenti
1
UVOD
Tema mog seminarskog rada je “ Tumačenje u pravu”. U pravu je objašnjen pojam zadane
teme te naravno načini tumačenja u pravu. S obzirom na to da postoji više vrsta tumačenja u
pravu, u ovom dijelu rada neću pisati o svakom pojedinačno jer su na dovoljno jednostavan i
pojednostavljen način svi oblici tumačenja objašnjeni u daljnjem tekstu ovog seminarskog
rada.
Tumačenje u pravu je bitno kako za pravnike tako i za nepravnike ili drugim riječima rečeno,
laike, no da bi mogli izvršavati tumačenje u pravu potrebno je da dotična osoba raspolaže
određenim sposobnostima.
No, da ne duljim, najbolje da se uputimo na sljedeće stranice ovog rada i detaljnije upoznamo
sa svim oblicima tumačenja u pravu.
3
1. TUMAČENJE U PRAVU
Prije svega je potrebno napraviti razliku između pravne norme i pravne odredbe, posebice iz
razloga jer su obe objekt tumačenja u pravu. Pravna norma je jedna zahvaljujuća misao, a
pravne odredbe su rečenice kojima se pravna norma iskazuje. Točnije, pravna odredba je
iskaz sastavljen od jedne ili više rečenica, koji iuražava cjelovitu normu ili pojedine dijelove
norme i čini relativno samostalnu značenjsku jedinicu. U općim pravnim aktima odredbe se
nazivaju članak, paragraf, stavak, niže jedinice akata, točke , nisu sam ez a sebe pravne
odredbe, nego su to dijelovi odredbe, jer nisu dovoljno značenjski samostalni.
Nakon što je adresat pronašao jednu ili više važećih pravnih normi što uređuju njegov odnos,
on mora pristupiti narednoj i najtežoj radnji u procesu primjene pravne norme: on mora
spoznati što norma znači u odnosu u kojemu se on nalazi ili će se naći. To on postiže tako da
tumači pravne odredbe koje izražavaju pravne norme, tj. da iz pravnih odredaba razumije
značenje dijelova pravne norme.
1
Tumačenje se ne odnosi samo na pravne norme , nego je to duhovna djelatnost kojom se
prima ili razumije pojedina kulturna pojava. Kulturna pojava je ustvari pojava koja nosi
određena tumačenja.
Tumačenje može biti široko (sistemsko) i tumačenje pojedine pravne norme. Sredstva
tumačenja su jezik, logika, povijest norme, cilj norme, itd.
Tumačenje pravnih odredaba ( pravnih normi) je duhovna djelatnost koja otkriva moguća
značenja pravnih odredaba i u njima hipoteze, traženja, određenja delikta i sankcije, te
odlučuje koje od tih značenja je najbolje.
2
1
Visković, N., Teorija države i prava, Zagreb, 2001., str. 241.
2
Ibidem, str. 243.
4
