Velika Britanija – parlamentarno uređenje
Mentor: Student:
Prof. dr Dragana Novaković Ana Blaga (100011/2020)
Beograd, oktobar 2020.
S A D R Ž A J
Strana
1.
Uvod .......................................................................................................................................3
2. Položaj i funkcije parlamenta Velike Britanije.......................................................................4
3. Položaj i funkcije parlamenta Velike Britanije.......................................................................5
4. Institucionalna struktura..........................................................................................................7
4.1. Gornji dom (Dom lordova)................................................................................................7
4.2. Donji dom (Dom komuna)................................................................................................. 8
5. Socijalna i profesionalna struktura parlamenta....................................................................... 9
6. Zakonodavni proces.............................................................................................................. 10
7. Profesionalizam parlamenta Velike Britanije i poslanički moral.........................................11
8. Prednosti i mane parlamentarnog sistema Velike Britanije..................................................14
9. Zaključak...............................................................................................................................15
10. Literatura.............................................................................................................................16
2. Razvoj parlamentarnog sistema Velike Britanije
Čin usvajanja akta The Articles of the Barons, bio je uvod u usvajanje dokumenta Velike
povolje slobode (23. juna 1215. godine). Činila je značajnu razliku u zaštiti društvenih
interesa sloja aristokratije od neograničene vlasti, ali nije radila na pitanjima širih društvenih
masa, te nije ograničavala suverenitet krune u odnosu na narod.
3
Doneta iz praktičnih
razloga, ali je kroz istoriju postala simbol ograničenja vlasti i samovolje vladara pomoću
pravne norme, oličenje garancija za prava i slobode ljudi čime su uvedene važne promene u
politički život Engleske.
O pomenutom svedoči 39. član Velike povelje: „Nijedan slobodan čovek neće biti ubijen
ili zatvoren, ili lišen svojih prava ili imovine, ili stavljen van prava ili prognan, ili na bilo koji
način lišen svog položaja, niti ćemo mi protiv njega upotrebiti silu ili uputiti druge da to čine,
osim na osnovu zakonite presude njemu jednakih ili prava zemlje.“
4
Za razvoj parlamenta je
značajno i naglašavanje saglasnosti podanika kao osnove dobre vladavine. Kralj mora tražiti
odobrenje Velikog saveta za određivanje novih poreza. Veliki savet se bavio pitanjima
finansija i suđenja drugim baronima. Značaj Velikog saveta je u tome što neprestano
kontroliše kralja, a kao institucionalizovani oblik obezbeđuje poštovanje mira i sloboda iz
Povelje. Velika povelja (Magna Carta), unosi novine u politički život Engleske: razdvajanje
kraljeve volje od prava, naglašava se dominacija prava nad kraljem i uspostavlja se
konstitucionalizacija britanske monarhije i monarh mora tražiti institucionalizovanu
saglasnost podanika oko valjanog sistema vladavine. Navodi se da prvu kariku u nastanku
parlamenta čini Savet mudrih ljudi. Na njega se nadovezuje Veliki savet kao skup svetovne
vlastele (krupnih zemljoposjednika i duhovne vlastele) visokog sveštenstva, koje je kralj
sazivao u pojedinim situacijama. U Magna Carti Veliki savet (Magna Concilium) je na
izvestan način instituciolizovan, a vremenom se pretvara u parlament.
5
Institucija parlamenta
je svoj pravi oblik dobila tek 1295. godine u tzv. Parlamentu – uzoru, a u XIV veku, sa
bikemeralizmom, svoju konačnu unutrašnju strukturu. Nakon Džona Bez Zemlje, na vlast
dolazi Henri III koji odbija da sazove Veliki savet i konsultuje barone prilikom donošenja
bitnih odluka.
3
Prvulović Vladimir (2012), Savremeni politički sistemi, Megatrend univerzitet, Beograd, str. 30
4
Avramović Sima (1989), Magna Carta Libertatum, Temelji moderne demokratije, IRO Nova Knjiga, Beograd
5
Svirčević Miroslav (2011), Svitanje demokratije u Vestminsteru, Zadužbina Andrejevid, Beograd, str. 11
Nepoštovanjem obaveza iz Magna Carte, monarh na sebe navlači ljutnju barona, koji uz
pomoć građana dižu pobunu razbijajući kraljevu vojsku. Vođa pomenutog pokreta, Simon de
Monfor, 14. decembra. 1264. godine saziva Veliki savet po prvi put u istoriji bez prethodnog
odobrenja kralja. Presedan čini to što su, pored veleposednika i sveštenstva, na savetovanje
pozvani i po dva ritera iz svake grofovije i po dva građanina iz svakog grada. Način izbora
ovih poslednjih varirao je od mesta do mesta, sa korišćenjem elemenata demokratskog
odlučivanja u mnogim slučajevima. Veliki savet se sastao 20. januara. 1265. godine u
Vestminster Hali. Smatra se da je ovaj događaj označio nastanak prvog engleskog parlamenta.
Sa proširenom staleškom osnovom, Parlament sada predstavlja srednjevijekovno feudalno
društvo, dok je pozivanje građana i ritera u Parlament poznato kao pozivanje Običnih građana
(the Commons). U ovim počecima, u engleskom Parlamentu su zajedno zasedali i donosili
odluke predstavnici plemstva, sveštenstva i građanstva. Opisani sled činio je uvod u podelu
pripadnika parlamenta u dva veća, koja zasedaju odvojeno.
6
3. Položaj i funkcije parlamenta Velike Britanije
6
Svirčević Miroslav (2011), Svitanje demokratije u Vestminsteru, Zadužbina Andrejevid, Beograd
