UNIVERZITET CRNE GORE
PRAVNI FAKULTET U PODGORICI
Seminarski rad:
MEKO PRAVO KAO FAKTOR UTICAJA NA POVEĆANJE STEPENA
DRUŠTVENE ODGOVORNOSTI JAVNIH DRUŠTAVA
Predmet: Akcionarsko pravo
Mentor:
Student:
Podgorica, novembar 2019.godine
2
REZIME
Meko pravo odnosi na neobavezujuće akte kao što su strategije, mišljenja, preporuke,
smjernice, deklaracije organa EU itd. U realizaciji ciljeva postavljenih u aktima koji se
svrstavaju u meko pravo, značajan je otvoreni metod koordinacije, koje se prvi put pod tim
nazivom spominje u Lisabonskoj strategiji iz 2000.
Procesi unifikacije i usklađivanja trgovinskog prava sa pravnim propisima EU u toj
oblasti uslov su jednostavnijeg i sigurnijeg obavljanja međunarodnih poslovnih odnosa.
I pored širenja pravnih instrumenata na polju uređenja materije korporativnog
upravljanja, ali i sve učestalije upotrebe termina meko, odnosno tvrdo pravo, još uvijek ne
postoji u stručnoj javnosti široko prihvaćena podjela regulatornih instrumenata na jednu,
odnosno drugu kategoriju. Neki od uzroka toga nalaze se u činjenici da je riječ o pitanju
relativno novijeg datuma, odnosno u nepridavanju odgovarajućeg značaja samoj problematic
i.
Ključne riječi:
meko pravo, neobavezujući akti, unifikacija, korporativno upravljanje
4
UVOD
Uobičajeno je da se termin
soft law
odnosi na neobavezujuće akte kao što su strategije,
mišljenja, preporuke, smjernice, deklaracije organa EU itd. U realizaciji ciljeva postavljenih u
aktima koji se svrstavaju u meko pravo, značajan je otvoreni metod koordinacije, koje se prvi put
pod tim nazivom spominje u Lisabonskoj strategiji iz 2000.
1
Procesi unifikacije i usklađivanja trgovinskog prava sa pravnim propisima EU u toj
oblasti uslov su jednostavnijeg i sigurnijeg obavljanja međunarodnih poslovnih odnosa. Rezultati
ovih postupaka su konkretni izvori međunarodnog poslovnog prava, koji se mogu klasifikovati
po različitim kriterijumima.
2
Tako je široko prihvaćena klasifikacija da u međunarodne izvore
spadaju bilateralne i multilateralne konvencije, koje donose države prilikom regulisanja
međusobnih odnosa, kao i akti donijeti u okviru međunarodnih, naročito ekonomskih
organizacija ali i druga pravila ponašanja koja su donijele ili njihovu primjenu prihvataju i
sankcionišu države u međusobnim odnosima tzv.
meko pravo
. Dakle, u novije vrijeme se kao
značajan metod harmonizacije trgovačkog prava pojavljuju izvori tzv. mekog prava (
soft law
)
izraženi u principima i načelima, preporukama, mišljenjima, smjernicama, kodeksima ponašanja,
rezolucijama itd. Stvaranju mekog prava su posebno doprinijele tzv. agencije za formulisanje
(formulating agencies) kao što su UNCITRAL, UNIDROIT
3
i Međunarodna trgovinska
komora u Parizu čija su pravila, iako neobavezujuća, uticala na formiranje tzv. kodifikovanih
pravila, kao što su Jednoobrazna pravila i običaji za dokumentarne akreditive, bankarske
garancije na prvi poziv i ugovorne garancije, INCOTERMS pravila kao i ženevski tipski
ugovori i opšti uslovi poslovanja. Poseban je značaj pojedinih organa EU, naročito Evropske
komisije, koji su, takođe, doprinijeli donošenju ovih pravila
Međutim, nezavisno od kriterijuma koji se uzima u obzir, činjenica je da postoje
nacionalni izvori, koji imaju mnogo manju ulogu u regulisanju međunarodnih poslovnih odnosa,
a daleko su značajniji međunarodni izvori, koji se najčešće javljaju u formi međunarodnih
1
Đurđev D.,
Soft law u evropskom komunitarnom pravu,
Originalan naučni rad, Zbornik radova Pravnog fakulteta
u Novom Sadu, 2013, str.101.
2
Vukadinović R,
Međunarodno poslovno pravo,
Кragujevac, 2012,str. 37.
3
http://www.UNIDROIT.org/english/principles/contracts/main.ht
5
konvencija kao i autonomni izvori (koji, takođe, mogu da imaju međunarodni ali i nacionalni
karakter) kao i pravo EU.
Struktura rada podijeljena je na dva poglavlja.
U
prvom poglavlju
analizirani su pojam i pravna priroda mekog prava.
Drugo poglavlje
posvećeno je analizi koncepta korporativne društvene odgovornosti, sa osvrtom na definisanje
pojma korporativne društvene odgovornosti, kodekse korporativne društvene odgovornosti, te
meko pravo kao faktor uticaja na povećanje stepena društvene odgovornosti javnih društava.
7
I pored širenja pravnih instrumenata na polju uređenja materije korporativnog
upravljanja, ali i sve učestalije upotrebe termina meko, odnosno tvrdo pravo, još uvijek ne
postoji u stručnoj javnosti iskristalisana i široko prihvaćena podjela regulatornih instrumenata na
jednu, odnosno drugu kategoriju. Neki od uzroka toga nalaze se u činjenici da je riječ o pitanju
relativno novijeg datuma, odnosno u nepridavanju odgovarajućeg značaja samoj problematic
i.
7
Međutim, jedan od ključnih razloga, nalazi se i u činjenici da se podjela na tvrdo i meko
pravo u oblasti korporativnog upravljanja često prećutno i bez prethodne analize, poistovjećuje,
odnosno izjednačava sa podjelom na zakonsku i samoregulativu, tj. alternativnu regulativu u
ovoj oblasti, što u svjetlu karakteristične prirode pojedinih regulatornih instrumenata, čini
pretpostavku koju je, ipak, potrebno preispitati prije nego što se ista prihvati kao polazište u
analizama različitih regulatornih koncepata korporativnog upravljanja. Naime, nedugo nakon
globalne promocije koncepta korporativnog upravljanja i uspjeha u skretanju pažnje ključnih
subjekata međunarodne stručne javnosti na njega, veliki broj najznačajnijih svjetskih berzi je u
svoja pravila o kotiranju djelimično ili u cjelini inkorporirao sopstvene, odnosno kodekse
korporativnog upravljanja sačinjene i preporučene od strane nacionalnih regulatora ili ključnih
poslovnih udruženja.
U procjeni prirode mekog prava izdvojila su se tri pravca. Prvu grupu čine oni autori koji
smatraju da meko pravo nije pravo, jer ne obavezuje. Po ovom shvatanju ne može nešto biti više
ili manje obavezujuće, ali mu pojedinci ipak pridaju značaj, jer može biti korak ka klasičnom
pravu.
8
Ovoj grupi pripada i stav da te obaveze nijesu ni meko ni tvrdo pravo, tj. daone
jednostavno nijesu nikakvo pravo.
9
Pojedini autori postavljaju pitanje da li se uopšte radi o
izvoru prava.
10
Drugu grupu čine autori koji manje kritikuju meko pravo ukazujući da meko i tvrdo
pravo mogu paralelno da postoje, priznajući nešto pozitivnih osobina mekom pravu. Država se
opredjeljuje za
soft law
iz racionalnih razloga
11
, pa određuju meko pravo kao neobavezujuća
7
Savković V.,
Na raskršću ,,tvrdog" i ,,mekog" prava – savremeni regulatorni okviri korporativnog upravljanja,
Pravo i privreda, broj 10-12/13, 2013, str.11.
8
Amato D.,
International Soft Law, Hard Law and Coherence
, Nortwestern Public research paper, 2008, http:
//ssrn.com/abstract=1103915.
9
Weil P.,
Towards Relative Normativity in International Law,
The American Journal of International Law, vol 77
no. 3, 1983, str.413 .
10
Hillenberg H.,
A Fresh Look at Soft Law,
European Journal of International Law, 1999, str.499.
11
Guzman A.,
The Design of International Agreements,
The European Journal of International Law, 4/2005, str.591.
