OTPAD

Visok demografski rast, industrijalizacija, urbanizacija, povećanje standarda, imaju za
posledicu sve veće količine čvrstog otpada pre svega u industijskim zemljama kao i u
zemljama u razvoju.

Pod pojmom otpad se po

Zakonu o otpadu

podrazumeva svaka materija ili predmet

određen kategorijama otpada, koje su propisane navedenim Zakonom, a koje se
odbacuju ili moraju biti odbačene.

U praksi postoji još čitav niz različitih definicija, koje opisuju otpada kao:



skup ostataka iz proizvodnje i potrošnje.



jasni otisak materijalnog života ljudi.



nedovoljno iskorišteni izvor sirovina i energije.



promjenjivi skup različitih materija i energije.



robu, koja može imati pozitivnu ili negativnu, tržišnu vrednost.

Osnovne karakteristike otpada predstavljaju:



masa



nasipna težina



morfološki sastav



hemijski sastav



frakcioni sastav.

Otpad se može klasifikovati na više načina i to u zavisnosti od:



izvora na kome je nastao tj. porekla,



osobina koje ga karakterišu te se razlikuje otpad koji je:



opasan,



neopasan, i



inertan,



upotrebne vrednosti i



kategorije.

Klasifikacija otpada vrši se u skladu sa:

1. Katalogom otpada;
2. C, D, H, Q i R listama;
3. OECD listama;
4. Y oznakama;

Listama otpada iz Priloga VIII i IX Bazelske konvencije;

Listama otpada nacionalne klasifikacije.

Nacionalna klasifikacija opredeljuje, shodno Evropskoj Uniji sledeći način
klasifikovanja otpada:

1. Kontrolisani otpad koji obuhvata:



kućni (otpad iz domaćinstva),



komercijalni i



industrijski otpad,



uključujući i medicinski otpad.

Ovi otpadi mogu biti inertni, neopasni ili opasni. Otpad iz domaćinstva (kućni otpad),
koji nije opasan još se označava kao komunalni otpad, odnosno otpad koji se sakuplja
sa određene teritorijalne celine, najčešće Opštine.

Čvrst  otpad  je  složen  i  heterogen  materijal  koji  nastaje  čovekovim  aktivnostima  u
stanu,  na  poslu,  javnom  mestu,  industriji,  poljoprivredi  i  drugim  mestima.  Najveći
proizvođači  otpada  u  gradovima,  su  domaćinstva  i  javne  gradske  površine  (ulice,
trgovi, parkovi).

Urbanizacija  i  industrijalizacija  su  uticale  na  povećanje  otpada,  koji  postaje  svetski
problem,  a  u  narednom  periodu  biće  jedan  od  prioriteta  za  rešavanje.  Polazeći  od
rastućih  zahteva  svetske  zajednice,  veliki  broj  preduzeća  i  ustanova  svoju  poslovnu
strategiju  prilagođava  potrebama  savremenog  društva  za  očuvanje  radne  i  životne
sredine. Mogućnosti za zaštitu od čvrstog otpada rastu u skladu sa razvojem ekološke
odgovornosti.  Javljaju  se  nove  tehnologije  za  upravljanje  otpadom,  a  "proizvođači"
otpada otkrivaju nove mogućnosti primene recikliranih materijala.

Čvrst  otpad  može  se  svrstati  u  otpad  od  hrane  (iz  domaćinstva,  pijace,  prodavnice,
restorana),    pepeo  (iz  domaćinstva,  od  spaljivanja  smeća),  smeće  (hartija,  drvo,
baštensko smeće, tekstil, guma, plastika, metalne konzerve, staklo, keramika), vozila
(odbačena   vojna,  putnička  i  teretna  vozila),  industrijski  otpad  (od  prerade  hrane,
pepeo  kotlovskih  ložišta,  otpad  bio-hemijske  industrije,  rudarstva  i   metalurgije),
otpad građevinskog materijala (drvena građa, cigla, cevi, crep, šut), specijalni otpadni
materijal  (medicinski,  eksplozivan,  radioaktivan)  i  otpad  od  obrade  otpadnih  voda
(čvrst materijal sa rešetki i mulj).

2. Nekontrolisani otpad obuhvata poljoprivredni otpad i otpad iz rudarstva i

kamenoloma.

Vrste otpada:



Komunalni otpad



Građevinski otpad



Proizvodni i otpad iz rudarstva



Poljoprivredni i šumarsko-drvni otpad



Opasni otpad



Ambalažni otpad



Otpadna vozila



Otpadne gume od vozila

Slika :

Lanac procesa i zagađenja životne sredine

Uobičajeno je da se otpad urbanih sredina i komercijalni otpad jednim imenom naziva
komunalni (opštinski) čvrsti otpad. U ukupnom otpadu preovlađuju industrijski i
komunalni otpad, pri čemu klasifikacija otpada veoma mnogo varira od zemlje do
zemlje, u zavisnosti od važećih zakona i pravilnika.

Podaci o ukupnoj količini komunalnog čvrstog otpada generisanog 2001. godine, koji
sakupljaju Javna komunalna preduzeća, pokazuju 2,2 miliona tona otpada ili oko 310
kg/stanovniku/godišnje za 70 % stanovništva.  Podaci su procenjeni, jer se otpad ne
meri i ne postoji pouzdano izveštavanje. Potrebno je uvođenje vaga na deponijama,
bolje   izveštavanje   i   povećana   opštinska   kontrola   nad   kompanijama   koje   pružaju
usluge,   poređenje   između   prijavljenih   količina   i   učestanosti   sakupljanja   otpada   i
zapremine kontejnera, itd.

Statistički   podaci   iz   opština   pokazuju   da   je   oko   60-70%   stanovništva   pokriveno
organizovanim   sakupljanjem   otpada   i   sistemom   transporta.   Ruralne   oblasti   nisu
pokrivene   organizovanim   sistemom   sakupljanja   i   transporta   komunalnog   otpada.
Jedini   primenjeni   metod   tretmana   otpada   je   deponovanje.   Postoje   zanemarljivi
slučajevi reciklaže.

U 160 opština Srbije ima blizu 170 deponija gde se otpad odlaže organizovano, od
strane   komunalnih   preduzeća.   Deponije   u   radu,   sa   nekoliko   izuzetaka,   ne
zadovoljavaju   savremene   zahteve.   Oko   80   deponija   treba   odmah   zatvoriti   i
rekultivisati. Potrebno je predvideti izgradnju regionalnih deponija koje bi opsluživale
nekoliko   opština.     Sakupljanje   komunalnog   otpada   se   u   urbanim   područjima
uglavnom obavlja dobro, uprkos nedostatku savremenih vozila za sakupljanje otpada i
nedovoljnog kapaciteta kontejnera.

U glavnim urbanim područjima, sakupljanje se vrši svakog ili svakog drugog dana,
dok se frekvencija smanjuje na jednom nedeljno u predgrađima i ruralnim
područjima. Područje koje je pokriveno redovnom uslugom sakupljanja otpada

predstavlja oko 60-70% teritorije opštine kod većih opština, a mnogo manje u
opštinama sa više ruralnih područja.

Ruralna područja se uglavnom izostavljaju iz ciklusa sakupljanja otpada i posledica
toga su lokalne deponije nastale u mnogim selima, često smeštene na području sa
velikim potencijalom za izazivanje negativnog uticajana životnu sredinu ili zdravlje
ljudi.

Razlozi slabih kapaciteta za sakupljanje otpada skoncentrisani su oko nedovoljne
naplate prihoda od domaćinstava i socijalne kategorije cene usluga, što onemogućava
nabavku dodatnih kontejnera i odgovarajućih vozila za sakupljanje otpada. Ovim
problemima treba dodati činjenicu da kontejnere koje koriste domaćinstva, koriste i
komercijalni objekti i objekti za trgovinu na malo, laka industrija, a takođe i bolnice i
veterinarske ambulante.

U planiranju tretmana i odlaganja otpada uvažava se činjenica da ograničeni ljudski
potencijal,   finansijska   sredstva   i   postojeća   postrojenja   predstavljaju   faktore
ograničenja   opcija   koje   stoje   na   raspolaganju     u   kratkoročnom   periodu.   Predlozi
poboljšanja   uključuju   stvaranje   više   opštinskih   regiona.   Unutar   svakog   od   ovih
regiona   izgradiće   se   po   jedna   sanitarna   deponija,   namenjena   odlaganju   odobrenih
vrsta   i   količina   stvorenog   otpada,   proizvedenog   u   svakoj   od   opština   iz   regiona.
Preporuka za stvaranje ovakvih regiona temelji se na visokoj ceni dostizanja važećih
standarda upravljanja sanitarnom deponijom i odgovarajuće prakse odlaganja otpada.
Uzimajući u obzir broj stanovnika u većini opština i potencijalni prihod od naplate
usluga   upravljanja   komunalnim   otpadom,   ne   postoji   mogućnost   da   svaka   opština
upravlja sopstvenom sanitarnom deponijom i dostigne prihvatljive, stroge standarde
zaštite životne sredine.

Opcije tretmana  otpada koje  uključuju  znatniju  upotrebu  postrojenja  za  reciklažu,
takođe   se   predviđaju.   Sve   preporuke   za   uvođenje   održivih   poboljšanja   u   načinu
tretmana   i   odlaganja   komunalnog   otpada   zavise   od   primene   i   razrešenja   mnogih
drugih pitanja. Pre svega, mora doći do raznih institucionalnih promena, praćenih
stvaranjem   većih   finansijskih   sredstava   koja   će   podržavati   primenu   novih   i
poboljšanih tehnologija i prakse.

Rad   na   sakupljanju   otpada   mora   u   većoj   meri   uključivati   praksu   razdvajanja
komunalnog   otpada   od   otpada   koji   potiče   od   aktivnosti   komercijalnih   i   drugih
preduzeća lake industrije. Opštine moraju da uspostave lokalne stanice za transfer
otpada i da njima upravljaju. Na transfer stanicama otpad će se pripremati za prevoz
do više opštinskih sanitarnih deponija. Inicijative za uvođenje reciklaže moraju, da bi
se mogle smatrati ostvarivim, biti utemeljene na dokazima koji upućuju na ostvarenje
znatnog poboljšanja u zaštiti životne sredine, uz dokaz da za reciklirani materijal
postoji   osigurano   tržište.Vrlo   važan   sastavni   deo   strategije   je   sanacija   postojećih
divljih deponija, kao i sanacija legalnih deponija čiji je kapacitet već popunjen.

Iskorišćenje energije iz komunalnog otpada je finansijski nedostupno u kratkoročnom
periodu i to se predviđa tek u kontekstu dugoročnih aktivnosti, sa ciljem poštovanja
standarda EU o dozvoljenoj količini ispuštanja otpadnih materija prilikom spaljivanja
otpada.

Papir

Papir je među najzastupljenijim čvrstim otpadom, koji potiče iz raznih izvora (stare
novine, papirni otpaci, ambalažni papir i sl.). Ambalažni papir (karton) oblaže se
tankim folijama plastike ili metala, kako bi mu se povećala otpornost i mogućnost
primene (višeslojna ambalaža tipa tetrapak ili tetrabrik). Međutim, na ovaj način se
otežava ili u potpunosti onemogućava njegova reciklaža.

Staklo

Postoji čitav niz razloga za veliku upotrebu staklene ambalaže, koji se mogu podeliti
na ekonomske, praktične i estetske. Staklo je materijal koji se teško razlaže, tj. ne
raspada se i u prirodi je gde dospe kao otpad praktično večan. Iz tog razloga ovi
otpaci se neprestano nagomilavaju. U toku su istraživanja u pravcu pronalaženja
samoraspadajućeg ili rastvorljivog stakla. Na snazi su i obaveze, a čak i stimulisanje
vraćanja staklene ambalaže (povratna ambalaža) i njene dalje prerade i ponovne
upotrebe ili dobijanja staklenog krša i reciklaža. Usitnjeno staklo se može primeniti i
kao podloga u izgradnji puteva ili kao dodatak veziva za beton.

Stari automobili i automobilske gume

Demografski rast je praćen višestrukim porastom broja automobila. To naravno ima
za posledicu i proporcionalno povećanje broja starih automobila i olupina. Sobzirom
da se radi o tzv. kabastom otpadu, troškovi njegovog transporta i deponovanja su
izrazito visoki.

Isti je slučaj i tokom reciklaže, koja zahteva prethodno razdvajanje automobila na
sastavne delove, koji su napravljeni od različitih vrsta materijala (gvožđe, čelik,
staklo, guma, plastika i dr.). jedno od mogućih rešenja rešenje ovog problema je
primena posebnih postupaka u cilju smanjenja zapremine pojedinih delova sečenjem,
presovanjem, drobljenjem, odnosno mlevenjem i na kraju topljenjem.

Tokom poslednjih dvadesetak godina broj automobila je praktično udvostručen, a
samim  tim   i  broj   otpadnih   automobilskih   guma.   Ranije   se   za   saniranje   ove  vrste
otpada   primenjivalo   sagorevanje.   Međutim,   ovaj   proces   je   praćen   oslobađanjem
emisije vrlo štetnih gasova u atmosferu. Iz tog razloga prešlo se na topljenje starih
guma   pri   visokom   pritisku   i   temperaturi   od   500°C   i   dobijanje   granulata,ulja   i
prirodnog gasa.

Opasan otpad

U   ovu   vrstu   otpada   po   Bazelskoj   konvenciji   o   kontroli   prekograničnog   kretanja
(UNEP,   1989)   ubrajaju   se:   metalni   karbonili,   berilijum   i   berilijumova   jedinjenja,
jedinjenja šestovalentnog hroma, jedinjenja bakra, cinka, arsena i sam arsen, selen,
kadmijum,  živa,  talijum,  olovo  i  njegova jedinjenja,  neorganska  jedinjenja  fluora,
neorganski   cijanidi,   kiseli   rastvori,   fenoli,   estri,   halogeni   organski   rastvarači,   itd.
Karakteristike opasnog otpada su: eksplozivnost, reaktivnost, zapaljivost, nagrizanje,