K R I M I N O L O G I J A

Pojam kriminologije

Odrediti pojam kriminologije znači odgovoriti na pitanje

,,šta se podrazumeva pod terminom

kriminologija?".

Odgovarajući na ovo pitanje, odmah možemo konstatovati da nema jedinstvenog i

opšteprihvaćenog gledišta o tome šta je kriminologija. Određivanje pojma kriminologije staro je koliko i
krimiriologija  kao  nauka,  ali  jedna  precizna,  opšte  prihvaćena  i  jedinstvena  defimcija  još  uvek  nije
utvrdena.  Svaki  autor,  a  kriminologijom  su  se  bavili  stručnjaci  različitih  naučnih  discipina:  psihijatri,
psiholozi,  sociolozi,  filozofi,  pravnici,  kriminalisti,  imao  je  svoje  shvatanje  i  defirticiju  kriminologije,
zavisno  od  osnovnog  teorijskog  i  metodoioškog  opredeljenja  u  izučavanju  predmeta  kriminologije.
Razlike u shvatanjima postoje i među kriminolozima u pogledu razumevanja pojma  kriminologije, u
tome šta je karakteriše i predstavlja njenu bit. Tako se može zaključiti da ima onoliko koncepcija pojma
kriminologije  koliko  ima  kriminologa.  Kompleksnost  predmeta  izučavanja,  korišćenja  znanja  i
dostignuća različitih naučnih oblasti u objedinjavanju tog predmeta, uticali su da pojedini autori smatraju
da je "kriminologija kraljica bez kraljevstva", odnosno da su ''kriminolozi kraljevi bez kraljevstva".

Medutim, izučavanja kriminaliteta u okviru posebne nauke, kao teorijsko saznajne, praktične,

organizovane i planske istraživačke društvene delatnosti, javlja se tek krajem osamdesetih godina 19.
veka.  Francuski  antropolog  Pol  Topinar  (Paul  Topinard)  upotrebio  je  pojam  "kriminologija"  za
izičavanje  nauke  koja  se  bavi  izučavanjem  izvršenih  krivičnih  dela.  Italijanski  pravnik  Garofalo
upotrebio  je  ovaj  pojam  za  naziv  svoje  knjige  "Kriminologija"  (1885.),  podrazumevajući  pod
krimmologijom nauku (učenje, grčke reči logos) o kriminalitetu, zločinu (lat. crimen).

Prilikom određivanja pojma kriminologije autori se razlikuju po tome da ovaj pojam shvataju šire ili uže.
Gotovo sve navedene uže i šire definicije kriminologije imaju određenu naučnu
vrednost i opravdanje. Kritika pojedinih shvatanja sigurno ne bi dovela do opšteprihvaćene, jedinstvene
definicije. Stoga smo na osnovu postojećih saznanja, odredili pojam kriminologije u užem smislu
obuhvatajući, po našem mišljenju, bitne elemente za definisanje.

Kriminologija se može definisati kao samostalna, teorijsko-empirijska, interdisciplinarna

društvena nauka o fenomenološkim karakteristikama i uzrocima kriminaliteta kao masovne
društvene pojave i kriminalnog ponašanja kao pojedinačne pojave, sa ciljem njegovog objašnjenja i
suzbijanja.

Predmet izučavanja kriminologije

Određivanje predmeta izučavanja kriminologije usko je povezano sa određivanjem pojma

kriminologije. Odrediti predmet kriminologije znači utvrditi

šta kriminologija izučava, kojim se

pitanjima i problemima bavi,

da bi se sagledalo njeno mesto u sistemu nauka

odnos sa srodnim

naukama

i naučnim disciplinama. Iako značajno i osnovno, odredivanje predmeta kriminologije još uvek

je sporno među kriminolozima. Već skoro dva veka u kriminološkoj literaturi neprekidno se utvrđuje
predmet njenog izučavanja, što je svakako povezano i sa utvrđivanjem pojma kriminologije.

Postoje različita shvatanja o širini predmeta koji kriminologija izučava i o tome da li kriminologija

pripada društvenim, pravnim ili prirodnim naukama, da li je grupa nauka ili je samostalna, autonomna,
sintetička nauka. Međutim, skoro svim teorijskim definicijama predmeta kriminologije zajedničko je da

kriminalitet

čini najvažniji polazni elemenat za određivanje predmeta kriminologije, Iz navedenih

različitih shvatanja predmeta kriminologije može se zaključiti da pojedini autori isuviše proširuju predmet
kriminologije  nkljnčujući  niz  pošebnih  nauka  i  naučnih  disciplina.  To  su  shvatanja  predmeta
kriminologije u najširem smislu i ona su najčešće povezana sa sagledavanjem kriminologije kao grupe
nauka.  Proširivanje  predmeta  kriminologije  kriminalnom  politikom,  sociologijom  zakona,
kriminalistikom  ili  penologijom,  dovodi  do  nagomilavanja  i  razuđenosti  niza  različitih  činjenica  i
pojmova što otežava sagledavanje i detaljno teorijsko i empirijsko proučavanje kriminaliteta kao masovne
društvene  pojave  i  pojedinačnog  ponašanja.  Stoga,  po  našem  mišljenju,

predmet

proučavanja

kriminologije je kriminalitet kao masovna društvena pojava

kriminalno ponašanje kao

pojedinačna pojava.

Saglasno ovoj definiciji, razlikuju se

makrokriminologija

(proučava kriminalitet

kao masovnu društvenu pojavu) i

mikrokriminologija

(proučava kriminalitet kao pojedinačnu pojavu)

kroz dve oblasti izučavanja: kriminalnu fenomenologiju (pojavni oblici, obim, struktura, strukturalne
promene, dinamika, prostorna i vremenska rasprostranjenost kriminaliteta) i kriminalnu etiologiju (uzroci

- opšti i neposredni, uslovi i povodi kriminalnog ponašanja). Važno je napomenuti da proučavanje
kriminaliteta u okviru kriminologije nije nešto apstraktno ili irelevantno, već ima veliki uticaj na
delinkvente, žrtve, one koji štite krivičnopravni sistem, ali i na sve ostale gradane.

Pojam kriminaliteta

Kriminalitet je negativna društvena pojava, koja je, zbog svoje rasprostranjenosti i društvene

opasnosti, predmet neprekidnog interesovanja nauke i prakse. Da li će jedno ponašanje postati kriminalno
zavisi od političara koji kreiraju zakon, sudija koji ga tumače i onih koji su odgovorni za sprovodenje
zakona. Medutim, u teorijskom pogledu još uvek nema jedinstvenog shvatanja o tome šta je kriminalitet,
odnosno zločin i da li je uopšte podesno naučno izučavati ovu pojavu.

Definicije kriminaliteta su različite, često međusobno suprotne uz upotrebu različitih sinonima:

zločin, delinkvencija, prestupništvo, devijantno ponašanje, društveno negativno ponašanje, antisocijalno
ponašanje i sl.

Istorijski posmatrano reč zločin,

"crimen",

upotrebljavali su najpre

Rimljani za označavanje sudske

odluke  ili  presude;  kasnije  se  taj  termin  koristi  za  označavanje  neosnovane  optužbe,  okrivljenja  ili
prekora,  pojedinosti  na  koje  se  žali  tužilac.  Kasnije,  pojedini  pisci  nastoje  da  nađu  takvu  đefiniiju
kriminaliteta  koja  bi  važila  za  sve  zemlje  i  sva  vremena,  dok  su  drugi  negirali  mogućnost

nalaženja

jedinstvenih

kriterijuma za definisanje. Defincija kriminaliteta je zavisila od opštih shvatanja autora o

uzrocima kriminaliteta, pa, kako je teorija o uzrocima kriminaliteta bilo mnogo, postoji i veliki broj
deflnicija kriminaliteta.

Teškoću koja postoji u tom pogledu pokušaćemo da savladamo polazeći od konstatacije da sve

definicije kriminaliteta polaze od izvesnih normi i da se zavisno od toga razlikuje

pravno i sociološko

definisanje kriminaliteta

. Ove dve definicije najčešće su zastupljene u naučnim radovima i najvažnije su

za određivanje predmeta kriminologije.
4.

Krivičnopravno definisanje kriminaliteta

Izučavanje društveno opasnih ponašanja bilo je najpre predmet krivično- pravne nauke, a znatno

kasnije kriminologije kao posebne nauke o kriminalitetu. U torn periodu krivično pravo je imalo određena
kriminološka obeležja jer je posmatralo krivično delo ne samo i isključivo kao pravni, već i kao društveni
fenomen.

Pravne definicije kriminaliteta nastale su u vreme kada krivičnopravna i kriminološka izučavanja

nisu bila jasno razgraničena i kada odnos izmedu krivičnog prava i kriminologije nije bio precizno
odreden. Smatralo se da predmet kriminologije i pojam kriminaliteta nije moguće odrediti bez krivičnog
prava. Prema većini pisaca, koji prihvataju

uže pravno definisanje, kriminalitet čine ona ponašanja

koja su inkriminisana u pozitivnom krivičnom zakonodavstvu kao krivična dela.

Tako se predmet

kriminologije ograničava na krivična dela kao najtežu vrstu kažnjivih radnji.

Krivičnopravna defmicija

zasniva se na principu zakonitosti, koji je uvela klasična krivičnopravna škola (nullum crimen sine lege)
i omogućava sigurnost u pogledu obima i sadržaja učinjene protivpravne radnje.

U okviru pravnog odredivanja pojma kriminaliteta postoji i šira pravna definicija po kojoj se pojam

kriminaliteta  proširuje  na  sve  kažnjive  radnje  u  odredenom  pravnom  sistemu.  Pod  kriminalitetom  se
podrazumeva  svako  protivpravno  ponašanje  (činjenje  ili  nečinjenje)  za  koje  po  važećim  propisima
odredene zemlje nadležni organ može izreći sankciju. Ovo shvatanje potiče od Ferija, koji je smatrao da
je zločin protivpravan akt kojim se povreduje neko pravo. Pravno definisanje kriminaliteta, posebno uže
pravne  defmicije,  bile  su  kritikovane  kao  formalno-dogmatske,  preuske,  nedovoljne  da  objasne
kriminalitet  sa  šireg  društvenog  stanovišta  zbog  velike  promenljivosti  inkriminisanja  u  vremenu  i
prostoru, kao i neusklađenosti inkriminacija u pojedinim zakonodavstvima. Osim toga, u društvu postoje
takva  ponašanja,  pojave  i  procesi,  koji  se  događaju  u  okviru  pravno  sankcionisanog  sistema  i  ne
predstavljaju kriminalitet sapravnog stanovišta ili sa stanovišta "normativne grupe" koja donosi zakone i
sankcioniše,  dok  se  sa  stanovišta  drugih  grupa  i  slojeva  smatraju  posebno  društveno  opasnim
("kriminalitet  belog  okovratnika",  izvesna  ponašanja  u  privrednom  poslovanju  kojima  se  krše
administrativno-pravni propisi i si.).

Uže pravno defmisanje svodi kriminologiju na dopunsku krivičnopravnu disciplinu i potpuno

zanemaruje socijalnu stranu kriminaliteta.

Danas je u literaturi najviše zastupljeno

pravno definisanje korigovano sociološkim shvatanjima.

To znači da se prilikom defmisanja kriminaliteta polazi od krivičnopravne defmicije u širem smislu, tako
da se kriminalitetom smatraju ne samo krivična dela predviđena krivičnim zakonodavstvom jedne zemlje,

prestupništva sa drugim društvenim pojavama, poreklo i razvoj prestupništva (Pešić, V.); kao i
morfologiju (oblik) i modus operandi (način izvršenja) kažnjivih ponašanja, pri čemu ne treba
kriminološki pojam modusa operandi smatrati identičnim pojmom u kriminalistici (Horvatić).

Iz navedenih definicija može se zaključiti da su osnovna pitanja koja kriminalna fenomenologija kao

deo kriminologije razmatra i proučava:

obim kriminaliteta

kao masovne društvene pojave, koji se prati na osnovu statističkih podataka

iz statističkih evidencija o kriminalitetu, a odnosi se na ukupan broj izvršenih krivičnih dela na odredenom
prostoru i u odredenom vremenskom periodu, kao i na broj izvršenih pojedinih vrsta krivičnih dela (na
primer, protiv života i tela, imovine, privrede), broj izvršilaca, punoletnih i maloletnih izvršilaca itd. Kod
određivanja tačnog obima kriminaliteta kao nepremostiva prepreka javlja

se "tamna brojka" kriminaliteta,

nepoznat, neevidentiran broj krivičnih dela i izvršilaca;

pojavni oblici kriminaliteta i kriminalnog ponašanja

ili oblici u kojima se kriminalitet javlja

na odredenom prostoru  i odredenom vremenskom  periodu, mogu se posmatrati sa različitih aspekata:
prema vrstama kažnjivih ponašanja, težini kažnjivih ponašanja, objektu napada ili objektu krivičnopravne
zaštite  (kriminalitet  nasilja,  imovinski  kriminalitet,  privredni  kriminalitet,  politički  kriminalitet,
profesionalni  kriminalitet  itd.),  polu  izvršilaca  (kriminalitet  muškaraca  i  kriminalitet  žena),  uzrastu
izvršilaca  (kriminalitet  punoletnih  lica  i  delinkvencija  maloletnika),  broju  izvršenih  krivičnih  dela
(primami kriminalitet, recidivizam), načinu, vremenu, sredstvu i mestu izvršenja;

struktura i strukturalne promene kriminaliteta

pokazuju vrste i karakteristike ukupnog

kriminaliteta i pojedinih kažnjivih ponašanja u okviru određenih pojavnih oblika kriminaliteta. Na primer,
može  se  posmatrati  struktura  ukupnog  kriminaliteta  prema  vrsti  krivičnih  dela  i  drugih  kažnjivih
ponašanja zavisno od pozitivnopravnih propisa jedne zemlje (krivična dela protiv života i tela, krivična
dela protiv imovine, krivična dela protiv dostojanstva ličnosti i morala; prekršaji protiv javnog reda i mira,
prekršaji  u  saobraćaju  itd  );  struktura  kriminaliteta  kod  pojedinih  pojavnih  oblika:  kriminalitet  nasilja
obuhvata krivična dela ubistva, telesne povrede, prinude, imovinski kriminalitet obuhvata krade, prevare,
utaje; struktura kriminaliteta prema polu izvršilaca posmatrana kroz odnos broja krivičnih dela koja vrše
muškarci i krivičnih dela koja vrše žene itd. Strukturalne promene se odnose na promene pojavnih oblika
kriminaliteta  zavisno  od  promena  socijalnih  uslova  i  demografskih  karakteristika,  kao  i  na  proces
stvaranja  novih  inkriminacija  ili  proširivanje  starih,  postojećih  (kriminalizacija)  i  ukidanje  ili  izmenu
odredenog krivičnog zakona, čime se odustaje od dalje krivičnopravne represije u odnosu na to ponašanje
(dekriminalizacija), što je u pojedinim vremenskim i prostornim okvirima veoma dinamičan proces;

dinamika kriminaliteta

odnosi se na promene u obimu kriminaliteta kao masovne društvene

pojave u odredenom vremenskom periodu i na odredenom prostoru. Na primer, uz pomoć statističkih
podataka posmatra se da li je kriminalitet (ukupan broj izvršenih krivičnih dela) u periodu 2000-2005. u
Srbiji opao, stagnirao ili je bicui porastu. Pored dinamike ukupnog kriminaliteta moguće je posmatrati i
statistički pratiti dinamiku pojedinih pojavnih oblika kriminaliteta - privrednog, političkog, imovinskog,
maloletničke delinkvencije, ili, dinamiku kriminaliteta prema regionalnim i vremenskim
karakteristikama, polu, starosti i si. U okviru kriminalne fenomenologije izučava se regionalna
rasprostranjenost kriminaliteta "geografija kriminaliteta'

ili rasprostranjenost kriminaliteta u svetskim i

nacionalnim razmerama, na pojedinim nacionalnim i državnim područjima, u gradovima i selima,
pojedinim delovima grada (ekologija kriminaliteta).

Proučavanje obima, strukture i dinamike kriminaliteta ima višestruki značaj: omogućava da se uvidi

potreba  za  određenom  društvenom  reakcijom  i  da  se  postojeća  društvena  reakcija  shvati;  ukazuje  da
odredeni  obim,  struktura  i  dinamika  kriminaliteta  u  odredenoj  užoj  i  široj  društvenoj  sredini  mogu
negativno i nepovoljno da utiču na stanje i razvoj manjih ili većih društvenih grupa i pojedinaca; pokazuje
kako se menja kriminalitet zavisno od mesta, vremena, društvenih prilika i okolnosti, kako se prilagodava
uslovima života i dobija nove oblike ispoljavanja. Iako većina autora ističe da je kriminalna etiologija
"centralno  područje"  kriminologije,  kriminalna  fenomenologija  nije  ništa  manje  značajno  područje
izučavanja.  U  okviru  istraživačkih  studija  o  kriminalitetu  ili  primenjene  kriminologije  potrebno  je
posvetiti  posebnu  pažnju  fenomenologiji  kriminaliteta.  Pojavni  oblici,  obim,  struktura,  strukturalne
promene  i  dinamika  kriminaliteta  i  kriminalnog  ponašanja  čine  nerazdvojivu  i  jedinstvenu  celinu  sa
kriminalnom etiologijom.
7.

Pojam i oblasti izučavanja kriminalne etiologije

Termin "etiologija" (od grčkog "aitia-uzrok i "logos"-nauka, učenje) izvorno je označavao

filozofsku nauku o uzrocima i posledicama stvari.

Kriminalna etiologija je deo kriminologije koji proučava opšte uzroke kriminaliteta kao masovne

društvene pojave i pojedinačne, posebne, neposredne uzroke, uslove i povode javljanja kriminalnog
ponašanja (kriminogene faktore). O uzrocima kriminaliteta postoji veliki broj teorija i shvatanja, praktična
istraživanja su takođe brojna, što sve ukazuje na nedovoljnu razjašnjenost opštih uzroka kriminaliteta kao
masovne društvene pojave i posebnih uzroka kriminalnog ponašanja.

Uprkos različitim shvatanjima, može se reći da se u okviru kriminalne etiologije neki opšti uzroci

kriminaliteta i pojedinačni uzroci kriminalnog ponašanja mogu smatrati za otkrivene i utvrđene. Pri tome,
nije isključeno da izvesni neotkriveni uzroci mogu da se nalaze u oblasti nedovoljno proučene čovekove
ličnosti.

Kriminalna etiologija se najčešće deli prema prirodi faktora koji deluju na javljanje kriminaliteta,

na dve oblasti:

egzogenu etiologiju i endogenu etiologiju

Egzogena etiologija

se odnosi na izučavanje uzroka kriminaliteta koji proizilaze iz određene

društvene kulture i strukture, uslova života, delovanje raznih kriminogenih faktora vezanih za porodicu,
školu, grupu, sredstva masovne komunikacije, sukoba kultura, različitih shvatanja o vrednostima, druga
devijantna ponašanja itd.

Endogena etiologija

izučava uticaj ličnih osobina, psiholoških karakteristika, crta ličnosti na

javljanje kriminalnog ponašanja. U okviru endogene etiologije treba razjasniti kako se odvija proces
"kriminalizacije ličnosti", zašto pojedina lica vrše krivična dela u odredenim socijalnim uslovima, a druga
u istim tim uslovima to ne čine, kakav uticaj na kriminalitet imaju psihički procesi (lični intelektualni
procesi: mišljenje, učenje, inteligencija, opažanje; emocionalni procesi ili osećanja i voljni procesi-
motivacija) i psihičke osobine (navike, sposobnosti, temperament, potrebe, interesi). .

Osnovna pitanja koja razmatra kriminalna etiologija odnose se na utvrđivanje opštih uzroka

(korena kriminaliteta) i kriminogenih faktora - neposrednih činilaca kriminalnog ponašanja.

Medu kriminogenim faktorima moguće je razlikovati uzroke (sa većim intenzitetom deluju na

javljanje kriminaliteta, često presudno i neposredno izazivaju kriminalno ponašanje), uslove (doprinose
javljanju kriminalnog ponašanja) i povode (spoljni  uticaji i okolnosti koji su vezani za samu situaciju
izvršenja krivičnog dela i doprinose donošenju odluke  za izvršenje dela). Podele kriminogenih faktora
različite  su  u  kriminološkoj  literaturi.

Kriminogeni faktori se dele na: antropološke, fizičke ili

kosmotelurne i društvene, društvene i individualne, endogene i egzogene, objektivne i subjektivne,
neposredne sociogene faktore i ličnost delikventa.

Klinička kriminologija

Klinička kriminologija, prema jednoj od najrasprostranjenijih i najširih definicija, predstavlja

jedan  kriminološki  pravac,  koji  se,  za  razliku  od  opšte  kriminologije,  sastoji  u  "multidisciplinarnom
pristupanju individualnom slučaju, uz pomoć principa i metoda kriminološke nauke i specijalizovanih
kriminologija".  Kroz  multidisciplinarni  pristup  treba  oceniti  proučavanog  delinkventa,  formulisati
hipoteze  o  njegovom  budućem  ponašanju  i  izraziti  program  pogodnih  mera  koje  mogu  da  odstrane
eventualni povrat.

Razvoj kliničke kriminologije može se pratiti počev od Lombroza, itali-janskog lekara, koji je

medu prvima ukazao da treba izučavati zločinca a ne zločin.

Osnovna pitanja koja se razmatraju u okviru kliničke kriminologije su: opasno stanje, problem

kriminalne ličnosti (da li postoji i ako postoji čime se karakteriše) i tipologija delinkvenata, a metod koji
koristi prilikom izučavanja pojedinačnog slučaja kriminalnog ponašanja je klinički metod.

Pojam

opasnog stanja,

kako tvrdi Pinatel, vlada kliničkom kriminologijom. Definiciju pojma

opasnog stanja ili temibiliteta dao je Garofalo, određujući ga ne kao pravni pojam, već kao stvarnost koja
se može klinički posmatrati. Pojmom opasnog stanja Garofalo je označavao najpre postojanu i aktivnu
izopačenost prestupnika i količinu zla od koga možemo strahovati sa njegove strane, odnosno kriminalnu
sposobnost prestupnika. Kasnije je ovako odredenom pojmu opasnog stanja dodao formulu o
prilagodavanju, koja se odnosi na istraživanje "mogućnosti prilagodavanja prestupnika" ili na uslove
sredine za koju se može pretpostaviti da će u njoj prestupnik prestati da bude opasan.

Razmatranje problema

kriminalne Iičnosti

prošlo je kroz tri faze razvoja.

U prvoj fazi naglašava

se apsolutna specifičnost kriminalne ličnosti Lombrozo ; u drugoj fazi, pod uticajem psihoanalize, ta
specifičnost je negirana isticanjem da antisocijalne težnje latentnog karaktera postoje i kod delinkvenata
i kod nedelinkvenata; u trećoj fazi se tvrdi da je koncept kriminalne ličnosti operacionalan i da nema
suštinske razlike izmedu delinkvenata i nedelinkvenata, razlika je samo u stepenu ispoljavanja, tako da je
teorija o kriminalnoj ličnosti samo "radna hipoteza".

teorijsko- empirijska nauka. Mada se u poslednje vreme javlja težnja za isticanjem i stvaranjem standarda
u kriminologiji na teorijskoj ili empirijskoj osnovi, kriminologija se ne može izgradivati na bazi davanja
prednosti jednom ili drugom elementu.

Proučavajući razvoj kriminologije kao samostalne nauke zaključili smo da kriminologija ima

dodirnih  tačaka  sa  nizom  nauka  i  naučnih  disciplina,  jer  je  kriminalitet  složena  društvena  pojava  i
pojedinačno ponašanje koje ulazi u predmet izučavanja brojnih nauka i naučnih disciplina. Ove nauke
proučavaju kriminalitet direktno ili indirektno sopstvenim metodama i sa odredenim naučnim ciljevima.
Radi  razgraničenja  predmeta  kriminologije  od  predmeta  nauke  koji  takode  izučavaju  kriminalitet  i
odredivanja mesta kriminologije u sistemu društvenih nauka, smatramo da je potrebno posmatrati odnos
kriminologije sa krivičnopravnim naukama (krivično pravo, krivično procesno pravo, politika suzbijanja
kriminaliteta,  penologija,  kriminalistika)  i  drugim  naukama  (sudska  psihologija,  sudska  psihijatrija,
psihologija, sociologija).
10.

Opšte napomene o metodu kriminologije i karakteristike kriminološkog metoda

Pod metodom se uobičajeno podrazumeva način na koji se u nauci dolazi do saznanja predmeta

koji se proučava. Ili, drugim rečima i nešto preciznije, to je  postupak kojim se, na osnovu prethodnog
znanja  o  predmetu  nauke,  dolazi  do  daljeg,  potpunijeg  znanja.  U  najširem  smislu  on  obuhvata  tri
elementa:  postupak  dolaženja  do  saznanja,  znanje  o  predmetu  i  sredstva  odnosno  konkretizovane
specifične  postupke  i  materijala  sredstva  uz  pomoć  kojih  se  otkrivaju  one  osobine  predmeta  čije
saznavanje predstavlja cilj naučnog istraživanja.

U proučavanju svog predmeta kriminologija se, kao i druge društvene nauke, koristi naučnim

metodama koje su zajedničke svim društvenim naukama. Pri tome, ona te metode prilagodava izučavanju
sopstvenog predmeta. Takođe, primenom metoda društvenih nauka u identičnom obliku, ali u kombinaciji
koja odgovara predmetu njenih pročavanja, kriminologija je stvorila sopstveni metodički sistem.
Kriminologija je u svom dosadašnjem razvoja posebno razvila metodu ispitivanja individualnih slučajeva
kriminalnog ponašanja i kiiminološku kliničku metodu kojima se proučavaju pojedini izvršioci krivičnih
dela u svim aspektima, kao i metodu prognoziranja kriminalnog ponašanja.

Tehnike koje se koriste za prikupljanje podataka u kriminologiji takođe su preuzete od drugih

društvenih nauka i to uz manje prilagodavanja nego kada se radi o metodama.
Medutim,  s  obzirom  na  specifičnost  svog  predmeta,  kriminologija  se  nekim  tehnikama  (na  primer
statistikom) koristi više, a nekima (na primer eksperimentom) manje u odnosu na druge društvene nauke.
Osnovna obeležja kriminološkog metoda proističu iz određenja pojma i predrneta kriminologije. Pri tome,
od  posebnog  značaja  za  kriminološki  metod  jeste  teorijsko-empirijski  i  interdisciplinami,  akademski  i
primenjeni karakter kriminologije, kao i predmet njenog proučavanja koji obuhvata, kako pojedinačne
slučajeve  kriminalnog  ponašanja,  tako  i  kriminalitet  kao  masovnu  pojavu.  Iz  ovih  karakteristika
kriminologije proističu sledeća obeležja metoda koje koristi:
1.prikupljanje konkretnih činjenica i njihovo teorijsko objašnjavanje; 2. fundamentalna i primenjena
istraživanja,3. prikupljanje podataka o kriminalnom ponašanju, kriminalitetu, delinkventu i žrtvi
(pojavni oblici i faktori),4. korišćenje kvantitativnih i kvalitativnih metoda, 5. komparativni metod,6.
proučavanje kriminalnog ponašanja u sklopu šireg života delinkventa,7. kategorizacije i tipologije:
grupisanje kriminalnih ponašanja i delinkvenata po srodnosti,8. korišćenje metoda i znanja raznih nauka
i timski rad.

11.

Fundamentalna i primenjena istraživanja

S obzirom na to da je kriminologija istovremeno teorijska i primenjena nauka, logika

kriminološkog istraživanja sadrži dva različita pravca: fundamentalno istraživanje i primenjeno
istraživanje.

Pod fundamentalnim

istraživanjem podrazumeva se istraživanje koje ima za cilj saznavanje i

razumevanje sveta koji nas okružuje i koje teži ostvaranju novih perspektiva proširivanja sveukupnog
objašnjenja stvamosti. Radi ostvarivanja tog cilja sledi se jedan opšti model koji je zajednički svim
društvenim naukama. Naime, metod istraživanja u empirijskim naukama počiva na sledećim etapama:

opservacija

(posmatranje, opažanje),

hipoteze

(pretpostavke) i

verifikacija

(proveravanje). Počinje se sa

opservacijom činjenica koja, kada je u pitanju kriminologija, može biti kvalitativna (kad se odnosi na
pojedinačna kriminalna ponašanja) ili kvantitativna, kada se istražuju numerički izrazi činjenica i njihova
zajednička obeležja (kad se odnosi na kriminalitet kao masovnu pojavu). Na osnovu izvršene opservacije
postavljaju se hipoteze a zatim se prikupljaju nove činjenice radi verifikacije hipoteza. U fazi opservacije
važnu ulogu igra

deskripcija

(opisivanje) činjenica. Primarnost deskripcije poznati francuski kriminolog