Sveu ilište u Zagrebu
Filozofski fakultet
Odsjek za psihologiju
POVEZANOST SAMOOPTERE IVANJA I EMOCIONALNE INTELIGENCIJE
Diplomski rad
Vlasta Matko
Dr. sc. Dragutin Ivanec, doc.
Zagreb, 2006
2
SAŽETAK
Ime i Prezime: Vlasta Matko
Naslov: Povezanost samooptere ivanja i emocionalne inteligencije
Ovaj se rad bavio istraživanjem povezanosti samooptere ivanja i emocionalne inteligencije.
Samooptere ivanje je mjereno Skalom samooptere ivanja koja mjeri samooptere ivanje
kao generalnu sklonost samooptere ivanju na razli itim podru jima. Emocionalna
inteligencija mjerena je Testom analize emocija koji zahva a komponentu emocionalne
inteligencije koju su Mayer i Salovey u svom modelu imenovali kao razumijevanje i
analiza emocija. Istraživanje je provedeno na prigodnom uzorku od 94 ispitanika, 30 žena i
64 muškarca. Dobiveni rezultati pokazuju da se muškarci i žene, suprotno o ekivanjima, ne
razlikuju po rezultatima na testu emocionalne inteligencije, dok prema dobivenim
rezultatima na Skali samooptere ivanja žene, tako er suprotno o ekivanjima, zna ajno više
koriste strategiju samooptere ivanja od muškaraca. Kada se rezultati analiziraju dalje,
uo ava se da su žene nižeg obrazovnog statusa povukle prosjek cijelog uzorka žena prema
ve oj sklonosti samooptere ivanju. Dakle, žene niže stru ne spreme se zna ajno više
koriste strategijom samooptere ivanja, i od muškaraca, ali i od žena više stru ne spreme.
Glavni problem ovog istraživanja je pitanje da li su i kako povezani emocionalna
inteligencija i samooptere ivanje. Sukladno hipotezama, dobivena je negativna povezanost
ova dva konstrukta na cijelom uzorku r = -.40. Nema razlike izme u povezanosti ova dva
konstrukta kod žena i muškaraca. Povezanosti samooptere ivanja i emocionalne
inteligencije kod subskupine ispitanika višeg obrazovanja nema, dok je u subskupini
ispitanika nižeg obrazovanja korelacija r = - .37.
Klju ne rije i: samooptere ivanje, emocionalna inteligencija, stupanj obrazovanja
4
SADRŽAJ
SAŽETAK..............................................................................................................................2
ABSTRACT ...........................................................................................................................3
SADRŽAJ...............................................................................................................................4
UVOD.....................................................................................................................................5
Emocionalna inteligencija ..................................................................................................5
Samooptere ivanje..............................................................................................................8
CILJ, PROBLEMI I HIPOTEZE ISTRAŽIVANJA ............................................................15
METODOLOGIJA ...............................................................................................................16
Sudionici...........................................................................................................................16
Mjerni instrumenti ............................................................................................................16
Postupak ...........................................................................................................................17
REZULTATI ........................................................................................................................18
RASPRAVA.........................................................................................................................22
Metodološki nedostaci i preporuke za budu a istraživanja..............................................27
ZAKLJU AK.......................................................................................................................28
POPIS LITERATURE..........................................................................................................29
5
UVOD
Izreka kako smo sami sebi najgori neprijatelji ima osnovu u stvarnom ponašanju ljudi.
Unato realnoj mogu nosti uspjeha neki ljudi ne e do njega sti i. Još apsurdnija je
injenica da do mogu eg uspjeha ne e sti i unato tome što su uvjereni da bi to željeli. U
nekim situacijama ljudi e sami sebi postaviti prepreke u postizanju željenog cilja. Takvo se
ponašanje u psihologijskim terminima naziva samooptere ivanjem. Da li bolje
razumijevanje vlastitih emocija smanjuje vjerojatnost takvog autodestruktivnog ponašanja?
Emocionalna inteligencija
Emocionalna inteligencija prema Mayer-u i Salovey-u (1997) uklju uje nekoliko
sposobnosti: sposobnost da se to no percipiraju emocije i da se do njih lako pristupa,
sposobnost generiranja emocija kako bi olakšavale mišljenje, sposobnost razumijevanja
emocija i emocionalnog znanja te sposobnost reguliranja emocija. Sve ove sposobnosti
pridonose emocionalnom i intelektualnom razvoju ovjeka (prema Mayer, Salovey, Caruso,
2004). Upravo su Mayer i Salovey emocionalnu inteligenciju uveli u psihologijsku
literaturu (Mayer, DiPaolo i Salovey, 1990; prema Bar-On i Parker, 2000). Emocionalna
inteligencija se, gledano iz njihove teoretske perspektive, odnosi na inteligenciju i emocije,
to jest na njihovu sura uju u kombinaciju. Daljnjim razvojem svog teorijskog stajališta oni
su postali najpoznatiji predstavnici ovakvog shva anja emocionalne inteligencije. Na
emocionalnu inteligenciju gledaju kao na skup razli itih mentalnih sposobnosti, to jest kao
na set vještina koje se odnose na procesiranje emocionalno relevantnih informacija. Razvili
su svoj model emocionalne inteligencije u kojem su vještine i sposobnosti koje ine
emocionalnu inteligenciju podijelili u 4 osnovna podru ja: sposobnost percepcije emocija
(uo avanja emocija na drugima), sposobnost korištenja emocija tako da one facilitiraju
mišljenje, sposobnost razumijevanja emocija (analize emocija, predvi anja njihovog trenda
tijekom vremena i razumijevanje ishoda emocija) te sposobnost upravljanja emocijama
(upravljanje je nužno u kontekstu pojedin evih ciljeva, znanja o sebi i socijalne svjesnosti).
Ovaj se model naziva modelom etiri grane. Svaka od grana, redom od percepcije prema
upravljanju emocijama, predstavlja stupanj u kojem je sposobnost koju ona predstavlja
7
u inkovitost u sva ona etiri podru ja, ili etiri grane sposobnosti iz modela emocionalne
inteligencije koji su postavili autori testa (prema Mayer, Salovey i Caruso, 1997). U
Hrvatskoj je konstruiran još jedan test emocionalne inteligencije nazvan Test analize
emocija (prema Kulenovi , Balenovi i Buško; 2000). Test polazi od modela Mayer-a i
Salovey-a, ali se odnosi na samo jednu granu emocionalne inteligencije, na sposobnost
razumijevanja emocija.
Novija istraživanja upu uju na nisku do umjerenu povezanost dimenzija emocionalne
inteligencije i akademskog uspjeha (Berger i Milem, 1999; Parker i sur., 2004; prema
Masli Serši i sur., 2004). Klasi ni testovi inteligencije objašnjavaju oko 25% varijance
uspjeha u školskom obrazovanju pa bi se moglo o ekivati da se dio neobjašnjene varijance
školskog uspjeha može objasniti upravo sposobnostima i vještinama koje uklju uje
emocionalna inteligencija (prema Masli Serši i sur., 2004).
Viši rezultati na emocionalnoj
inteligenciji povezani su s adaptivnijim mehanizmima obrane, poput sublimacije, za razliku
od manje adaptivnih mehanizama poput poricanja (Pelletteri, 2002; prema Mayer i sur.,
2004). Kako raste emocionalna inteligencija tako se smanjuje koli ina problemati nog
ponašanja, devijantnosti i korištenja droga (Mayer, Perkins, Caruso i Salovey, 2001;
Vitello-Cicciu, 2001; prema Mayer i sur., 2004). U svojim istraživanjima Trinidad i
Johanson (2002; prema Masli i sur., 2004) te Brackett, Mayer i Warner (2004; prema
Masli i sur., 2004) dobivaju rezultate da je niska emocionalna inteligencija povezana s
upuštanjem u autodestruktivna ponašanja kao što su devijantna ponašanja i pušenje.
Mjerena kao sposobnost, emocionalna inteligencija se pokazala višom kod žena nego kod
muškaraca u istraživanju Bracketta (2004; prema Masli Serši i sur., 2004). No, unato
tome, emocionalna inteligencija je bolji prediktor ponašanja kod muškaraca nego kod žena.
Niža emocionalna inteligencija kod muškaraca, o ituje se u nižoj sposobnosti percepcije
emocija i smanjenoj upotrebi emocija u rezoniranju i donošenju odluka. lanove tima koji
postižu više rezultate na testu emocionalne inteligencije rukovoditelji procjenjuju
uspješnijima i u inkovitijima (Rice,1999; prema Marjanovi , 2006). Rezultati Ciarocchi-a i
sur. (2000; prema Mayer i sur., 2004) pokazuju da je, definirana kao sposobnost,
emocionalna inteligencija zna ajan prediktor zadovoljstva životom ak i kad se parcijalizira
utjecaj inteligencije i osobina li nosti. ak i uz podatke koji govore da je udio emocionalne
