Kriminologija sa penologijom
1
1. KRIMINOLOGIJA SA PENOLOGIJOM
POJAM KRIMINOLOGIJE
•
POJAM
-Kriminologija (lat. crimen-zločin, i grčki-logos nauka, učenje) je naučna disciplina
koja se bavi fenomenom kriminaliteta, odnosno protivzakonitog ponašanja pojedinaca i grupa:
uzrocima, razvojem, zakonitostima...
• U savremenoj kriminologiji se izučava i problem žrtve kriminala, a ta disciplina u okviru
kriminologije se naziva viktimologija.
• Kriminologija jedruštvena nauka, jer se bavi društvenim fenomenom koji je karakterističan
samo za ljudsko društvo .
Kriminologija u tradicionalnom – klasičnom smislu ograničena je empirijskim izučavanjem
krivičnog djela i ličnosti njegovog učinioca. Najkraće rečeno kriminologija je nauka o deliktu
i delikventu.
2. PREDMET KRIMINOLOGIJE
PREDMET
kriminologije je kriminal i kriminalac, odnosno pojava kršenja zakonske norme
koja je zapisana u krivičnom zakoniku jedne države pojedincima koji su za kršenje zakonske
norme osuđeni od strane suda.
KO JE KRIMINALAC
: Kriminalac je osoba koja je prekršila zakonsku normu i za nju je
pravosnažnom presudom osuđena.
Nije kriminalac onaj ko nije osuđivan za kršenje zakonskih normi jer niko nije kriv dok to sud
svojom presudom ne utvrdi.
Ovo je jedna protivrečnost, jer mnogi ljudi krše zakonska pravila, ali njihovi protivzakoniti
postupci nisu otkriveni i zbog toga se ne smatraju kriminalcima, a ne iz razloga što nisu
učinili krivično delo. U kriminologiji se taj fenomen naziva "tamnom brojkom kriminala".
Pretpostavlja se da se samo deseti deo svih počinjenih krivičnih dela otkrije i kazni.
3. NASTANAK KRIMINOLOGIJE
ISTORIJAT
: Upotreba pojma kriminologija datira od kraja XIX veka(1879) i taj pojam je
prvi upotrebio francuski antropolog P. Topinard za označavanje nauke koja se bavi
problemom izučavanja krivičnih dela. Posle njega pojam “kriminologija” preuzima R
Garofalo, dajući jednom svom delu naziv “Kriminologija”(1884). Od tada se taj pojam
različito tretira i određuje u kriminološkoj, krivično-pravnoj i sociološkoj literaturi.
U ovoj oblasti vlada i do danas nesuglasje oko pojma, predmeta i karaktera kriminologije
Kriminologija sa penologijom
2
4. RAZVOJ KRIMINOLOGIJE
I. U počeku kriminološka misao se bavila pretežno pitanjem čoveka-izvršioca krivičnog dela,
pa su raniji kriminološki sistemi izučavali delinkventa kao osnovni predmet kriminologije:
Lombrozo,Garofalo,Feri,Tard i dr.
II Sa prodorom shvatanja o društvenim uticajem na kriminogene faktore, kriminologija
izučava, pored delinkventa i kriminalne aktivnosti.Tada se javlja kriminalna etiologija i
kriminalna fenomenologija kao grane kriminologije.
Napuštaju se biološke i antropološke teorije i sve su prisutnije sociološke i psihosociološke
teorije
III Interdisciplinarni i multifaktorski pristup u izučavanju kriminaliteta:
Zločin,Zločinac,Sredina
FAKTORI:
Kriminalitet je proizvod delovanja velikog broja faktora koji se razlikuju kod različitih
delinkvenata
5. DEFINICIJA KRIMINOLOGIJE
-Definisanje i određenje kriminologije je u neposrednoj vezi sa stavovima autora prema
predmetu proučavanja pojava, ideološkim konceptom, metodama koje se koriste u
proučavanju pojava i drugih elemenata.
-Iz tih razloga, između ostalog, zavisi i sadržaj definisanja kriminologije.
-Svakako treba napomenuti da ima jako različiti pristupi kriminologiji, pa samim tim i
različite definicije kriminologije.
6.NEKOLIKO DEFINICIJA KRIMINOLOGIJE
UŽE DEFINICIJE
1.Najuže definisanje kriminologije kao discipline koja se bavi proučavanjem kriminaliteta
(Garofalo, Dirkem ).
2.Kriminologija kao nauka koja pručava kriminalitet pojedinih ljudi i kulturnih naroda
(Sauer).
3.Nauka koja empirijski istražuje zločin i ličnost izvršioca(Pinatel, Kaufmin i drugi)
ŠIRE DEFINICIJE
Obeležja širih definicija je da kriminologiju određuju kao nauku ili naučnu disciplinu koja
proučava oblike i uzroke kriminaliteta i svih ostalih društveno negativnih pojava, prestupnike,
društvene i državne mere za sprečavanje takvih ponašanja i sl.
Kriminologija sa penologijom
4
Sociološko definisanje kriminaliteta; polazi od stava da je kriminalitet kao društveni fenomen
širi i obuhvata sva devijatna i asocijalna ponašanja koja predstavljaju odstupanje od društveno
prihvatljivih i postavljenih normi ponašanja.
10. PODELA KRIMINOLOGIJE
1.KRIMINALNA FENOMENOLOGIJA I KRIMINALNA ETIOLOGIJA
2.OPŠTA I KLINIČKA KRIMINOLOGIJA
3.UNIVERZITETSKAI PRIMENJENA KRIMINOLOGIJA
8.KRIMINALNA FENOMENOLOGIJA
Kriminalna fenomenologija–je deo kriminologije koji proučava spoljne manifestacije
kriminaliteta kao masovne društvene pojave i činjenica kroz koje se ispoljava pojedinačno
kriminalno ponašanje.
-Prve elemente kriminalne fenomenologije nalaze se u radovima Pitavala (1734), kada je
opisivao pojedine kriminalne slučajeve.
-Najviše su se bavili fenomenologijom nemački teoretičari klasične krivičnopravne
škole(Fojerbah). Oni su isistirali na na analizi svih modaliteta izvršenog krivičnog
dela(vreme, način,mesto, sredstvo i sl.)
-Po Grosu fenomenologija se bavi izučavanjem spoljašnjih simtoma na koje utiču unutrašnji
događaji.
-U novijoj kriminološkoj literaturi ističe se da predmet izučavanja kriminalne fenomenologije
obuhvata pojavne oblike, strukturu, strukturalne promene i dinamiku kriminaliteta
(Milutinović, Kupčević i dr.), odnosno kažnjive radnje i posledice prestupništva i prestupnika
i oštećene, strukturu i klasifikaciju prestupnika, brojno stanje, rasprostranjenost, dinamiku
prestupništva i sl.
11.KRIMINALNA ETIOLOGIJA
Kriminalna etiologija-filozofska nauka o uzrocima i posledicama stvari(od gr. Reči “aitia”-
uzrok i “logos”-nauka, učenje)
KRIMINALNA ETIOLOGIJA JE DEO KRIMINOLOGIJE KOJI PROUČAVA OPŠTE
UZROKE KRIMINALITETA KAO MASOVNE DRUŠTVENE POJAVE I
POJEDINAČNE, POSEBNE, NEPOSREDNE UZROKE, USLOVE I POVODE
JAVLJANJA KRIMINALNOG PONAŠANJA.
Kriminologija sa penologijom
5
11.KRIMINALNA ETIOLOGIJA
Krominalna etiologija se najčešće deli prema prirodi faktora koji deluju na pojavu
kriminaliteta:
1.EGZOGENU ETIOLOGIJU-uticaj društvenih faktora(socijalni uslovi, kultura, uticaj
kriminogenih faktoira, socijalne devijacije, sredstva masuvne komunikacije, normativni i
vrednosni sistemi i sl.
2.ENDOGENU ETIOLOGIJU-uticaj ličnih osobina, psiholoških osobina, crta ličnosti,
karakter, temperament na pojavu kriminaliteta
12.OPŠTA KRIMINOLOGIJA I KLINIČKA KRIMINOLOGIJA
Postoje različite podele kriminologijei u zavisnosti od predmeta izučavanja postoje:
Opšta kriminologija-ima za predmet sređivanje, upoređivanje i suočavanje rezultata dobijenih
od raznih kriminoloških nauka, kao i njihovo sistematsko izlaganje.
-Ova podela potiče od francuskog kriminologa Žan Pinatela, a na III Međunarodnom
kongresu kriminologa u Beogradu(1973), posebno je promovisana klinička kriminologija.
-Opšta kriminologija je enciklopedijska, sintetička i nalazi se na vrhpiramide svih
kriminologija-ona treba da predstavlja kapu, objedinjujuću naučnu disciplinu za sve vrste
kriminologija
12.KLINIČKA KRIMINOLOGIJA
Klinička kriminologija predstavlja jedan kriminološki pravac koji se, za razliku od opšte
kriminologije, sastoji u “multidisciplinarnom pristupanju individualnom slučaju, uz pomoć
principa i metoda kriminološke nauke i specijalizovanih kriminologija”.Kroz
multidisciplinarni pristup treba oceniti proučavanog delinkventa, formulisati hipoteze o
njegovom budućem ponašanju i izraziti program pogodnih mera koje mogu da odstrane
eventualni povrat.
-Razvoj kliničke kriminologije može da se prati počev od Lombroza, koji se zalagao za
izučavanje zločinca a ne zločina, preko Garofala koji je isticaoi važnost socijalne ankete, pa
preko Pende, patologa,koji se zalagao za izučavanje promena u sistemu kod zločinca, pa do
Di Tulija, koji je smatrao da treba primenjivati kliničke kriterijume pri izučavanju
kriminaliteta-treba proučavati čovekovu ličnost u svim aspektima.
12.KLINIČKA KRIMINOLOGIJA
-Za razvoj kliničke kriminologije značajan uticaj su imaliitalijanski kriminolozi-medicinske
orjentacije, a kasnije francuski kriminolozi na čelu sa Pinatelom, Stanciu, Favardi dr.Takođe i
kriminolozi iz Belgije, Nemačke i dr. Evropskih zemalja su doprineli ustanovljenju kliničke
kriminologije.
