0
Sadržaj
-
Uvod
2
-
Otpad
3
-
Upravljanje komunalnim i ambalažnim otpadom
4
-
Reciklabilni materijali
5
-
Metal
-
Plastika
-
Papir i karton
-
Staklo
-
Reciklaža ambalaže
9
-
Reciklaža metala
-
Reciklaža plastike
-
Zanimljivosti vezane za reciklažu plastike
-
Reciklaža papira
-
Reciklaža stakla
-
Prednosti reciklaže
13
-
Ekološki status ambalaže
14
-
Zakonska regulativa
15
-
Literatura
16
1
Uvod
Pod ambalažom se, prema odredbama Zakona o ambalaži i ambalažnom otpadu (Sl. Glasnik RS,
br. 36/2009), podrazumeva proizvod napravljen od materijala različitih svojstava, koji služi za
smeštaj, čuvanje, rukovanje, isporuku, predstavljanje robe i zaštitu njene sadržine, a uključuje i
predmete koji se koriste kao pomoćna sredstva za pakovanje, umotavanje, vezivanje, nepropusno
zatvaranje, pripremu za otpremu i označavanje robe. Prema istom Zakonu, ambalažni otpad je
svaka ambalaža ili ambalažni materijal koji ne može da se iskoristi u prvobitne svrhe, izuzev
ostataka nastalih u procesu proizvodnje.
Ambalaža može biti:
- primarna ambalaža kao najmanja ambalažna jedinica u kojoj se proizvod prodaje konačnom
kupcu;
- sekundarna ambalaža kao ambalažna jedinica koja sadrži više proizvoda u primarnoj ambalaži
sa namenom da na prodajnom mestu omogući grupisanje određenog broja jedinica za prodaju,
bez obzira da li se prodaje krajnjem korisniku ili se koristi za snabdevanje na prodajnim
mestima. Ova ambalaža se može ukloniti sa proizvoda bez uticaja na njegove karakteristike;
- tercijarna (transportna) ambalaža namenjena za bezbedan transport i rukovanje proizvoda u
primarnoj ili sekundarnoj ambalaži. Ova ambalaža ne obuhvata kontejnere za drumski,
železnički, vodni ili vazdušni transport.
Ambalaža sa dugim vekom trajanja jeste ambalaža za koju se može dokazati da služi
permanentnoj upotrebi proizvoda, koja ima prosečan vek trajanja od pet ili više godina i koja se
obično odlaže zajedno sa robom koju sadrži kada je završena upotreba upakovane robe. Vrste
ambalaže sa dugim vekom trajanja su propisane Pravilnikom o vrstama ambalaže sa dugim
vekom trajanja (Sl. glasnik RS, br. 70/2009).
Pravilnikom o načinu numerisanja, skraćenicama i simbolima na kojima se zasniva sistem
identifikacije i označavanja ambalažnih materijala (Sl. glasnik RS, br. 70/2009) propisuje se
način numerisanja, skraćenice i simboli na kojima se zasniva sistem identifikacije i označavanja
ambalažnih materijala.
Ambalaža se identifikuje prema fizičko-hemijskim osobinama ambalažnih materijala. Sistem
identifikacije i označavanja ambalažnih materijala zasniva se na numerisanju (označavanje
brojevima) i upotrebi slovnih skraćenica za svaki ambalažni materijal (plastika, papir i karton,
metal, drveni materijali, tekstilni materijali, staklo i višeslojni materijali).
Ambalaža koja se može ponovno upotrebiti ili je ponovno iskoristiva reciklažom materijala
označava se posebnim simbolima.
3
Otpad se razvrstava prema Katalogu otpada, koji predstavlja zbirnu listu neopasnog i opasnog
otpada prema mestu nastanka, poreklu i prema predviđenom načinu postupanja. Metodološki
pristup razvrstavanja je usklađen s evropskim katalogom otpada (European List of Waste).
Katalog otpada sadrži popis više od 800 vrsta otpada sistematizovanih u 20 grupa prema
osobinama i mestu nastanka. Od tih dvadeset grupa veći deo se zasniva na delatnostima u kojima
otpad nastaje, dok se neke grupe zasnivaju na materijalima ili procesima.
Vlasnik otpada, odnosno operater, dužan je da klasifikuje otpad na propisan način, u skladu sa
zakonom. Tačno određivanje vrste otpada je važan korak jer se na osnovu tog podatka zasniva
optimalno postupanje sa tom vrstom otpada.
Upravljanje ambalažom i ambalažnim otpadom je definisano Zakonom o ambalaži i ambalažnom
otpadu (Sl. glasnik RS, br. 36/2009). Preduzeća koja proizvode ili upravljaju ambalažom i
ambalažnim otpadom imaju obavezu da u svom radu postupaju u skladu sa odredbama ovog
Zakona i odgovarajućim podzakonskim aktima, i o tome dostavljaju godišnje izveštaje
nadležnim organima.
Proizvođač, uvoznik, paker/punilac i isporučilac, ambalažnim otpadom mogu upravljati na tri
načina:
1. Da prenese svoje obaveze na operatera sistema upravljanja ambalažnim otpadom u
skladu sa Zakonom i da dostavi godišnji Izveštaj Agenciji za zaštitu životne sredine.
2. Da obezbedi sopstveno upravljanje ambalažnim otpadom i dostavi godišnji Izveštaj
Agenciji za zaštitu životne sredine.
3. Da dostavi godišnji Izveštaj Agenciji za zaštitu životne sredine i plati naknadu koju će
mu propisati Ministarstvo na osnovu dostavljenog Izveštaja, u skladu sa Uredbom o
kriterijumima za obračun naknade za ambalažu ili upakovan proizvod i oslobađanje od
plaćanja naknade, obveznicima plaćanja, visini naknade, kao i o načinu obračunavanja i
plaćanja naknade (Sl. glasnik RS, br. 8/10).
Upravljanje komunalnim i ambalažnim otpadom
Po odredbama Zakona o upravljanju otpadom i Zakona o komunalnim delatnostima kao i
Nacionalne strategije upravljanja otpadom, opštine i gradovi (a time i odgovarajuća komunalna
preduzeća) imaju (ključne) obaveze u upravljanju komunalnim otpadom, odnosno iste između
ostalog: „...uređuju organizovanje i način selekcije (razvrstavanja) i sakupljanja (komunalnog)
otpada radi reciklaže...“.
Kako komunalni otpad sadrži ~23% ambalažnog otpada i kako reciklabilni materijali čine ~ 70%
ambalažnog otpada, razvrstavanje i sakupljanje ambalažnog otpada radi reciklaže je od presudne
važnosti. Nažalost, složen sistem upravljanja ambalažnim otpadom sam po sebi nije dugoročno
ekonomski održiv.
Ekonomska održivost razvrstavanja i sakupljanja zavisi od porekla ambalažnog otpada. Tako
kod ambalažnog otpada poreklom iz kućnog otpada, realni troškovi razvrstavanja i sakupljanja
ovog otpada su veći od prihoda koji se ostvaruju prodajom razvrstanih materijala! Sa druge
strane kod ambalažnog otpada poreklom iz komercijalnog/industrijskog otpada sitacija je obrnuta
tj. troškovi razvrstavanja i sakupljanja ovog otpada su uglavnom manji od prihoda koji se
4
ostvaruju prodajom razvrstanih materijala! Upravo zbog toga se privatni sektor uglavnom
fokusirao na razvrstavanje i sakupljanje ambalažnog otpada iz komercijalnog sektora. Na slici 1
vidimo elemente osnovnog sistema upravljanja otpadom.
Reciklabilni materijali
Metal
Metal, kao ambalažni material, pruža dobre mogućnosti kombinacije, odličnu fizičku zaštitu i
barijerne osobine, sposobnost oblikovanja i dekorativni potencijal, sposobnost reciklaže i
prihvatljivost od strane potrošača. Dva metala koji se najčešće koriste za pakovanje su
aluminijum i
čelik.
Kalajni beli lim
se proizvodi od nisko karbonskog čelika (crni lim). Dobija se kao rezultat
presvlačenja obe strane crnog lima sa tankim slojevima kalaja. Beli lim ima široku primenu u
formiranju limenki za pića, tretiranih namirnica i aerosola, posuda za praškaste namirnice, šećer
ili slatkiše na bazi brašna. Pored njegovih odličnih barijernih svojstava prema gasovima, vodenoj
pari, svetlosti i mirisima, beli lim podnosi visoke termičke tretmane.
Bezkalajni čelik
je poznat kao elektrolitički hrom ili hromovim oksidom prevučen čelik.
Limenke za hranu, rubovi limenke, poslužavnici, čepovi za flaše i posude mogu biti izrađeni od
beskalajnog čelika.
