Seminarski rad: „Provalne krađe“
4
1. Pojam i elementi krivičnog djela krađe i teške krađe
1.1.
Pojam krađe
Osnovni oblik krađe sastoji se u oduzimanju tuđe pokretne stvari u nameri da se
njenim prisvajanjem pribavi za sebe ili drugog protivpravna imovinska korist. Osim
osnovnog oblika krađe, koji se naziva još i obična ili prosta krađa,
Krivični zakonik
predviđa
postojanje i sitnog djela krađe, teške krađe i razbojničke krađe.
Elementi svake krađe su:
tuđa pokretna stvar kao objekat krađe;
oduzimanje kao radnja izvršenja;
postojanje namjere učinioca da time pribave sebi ili drugom protivpravnu
imovinsku korist.
Tuđa pokretna stvar kao objekat krađe.
U našoj savremenoj krivičnopravnoj
teoriji i zakonodavstvu ne postoje neke suštinske razlike prilikom određivanja pojma
pokretne stvari. Uglavnom se pod ovim pojmom podrazumijeva svaka ona stvar koja se
može pomjeriti, pokrenuti ili prenositi sa jednog na drugo mjesto ili, pak, odvojiti od glavne
stvari a da se pri tome ne opšti, odnosno uništi ili promijeni njena suština.
Pokretna stvar koja je predmet krađe mora biti tuđa. Stvar je tuđa kada se ne nalazi u
svojini lica koje tu stvar protivpravno oduzima, bez obzira da li se ona oduzima od vlasnika
ili ne. Znači, tuđa je ona stvar koja je u vlasništvu drugog lica na kojom to lice ima faktičku
moć raspolaganja, i nije od značaja da li se to raspolaganje zasniva na nekom pravnom
osnovu ili je ostvareno protivpranim načinom (npr. krivičnim djelom). To praktično znači da
predmet krađe može biti i ona stvar do koje je aktuelni pritežalac došao takođe krađom ili
izvršenjem nekog drugog krivičnog djela. Prema tome, za postojanje krivičnog djela krađe
bitno je da se pokretna stvar, u momentu izvršenja djela, nalazi u pritežanju drugog lica a ne
u pritežanju izvršioca krađe.
Oduzimanje tuđe pokretne stvari kao radnja izvršenja krađe
. Ovo je drugi bitan
element kojim se obrazuje suština krivičnog djela krađe i kojim se ujedno manifestuje radnja
izvršenja ovog djela. To znači da radnja izvršenja krivičnog djela predstavnja oduzimanje
pokretne stvari iz pritežanja njenog vlasnika ili pritežanja lica koje je njen držalac. Samo
Seminarski rad: „Provalne krađe“
5
oduzimanje stvari vrši se tako što izvršilac krađe prekida pritežanje pritežaoca stvari, koja
čini predmet krađe, i uspostavlja nad njom svoje pritežanje, mimo volje pritežaoca stvari.
Radnja oduzimanja može se izvršiti na različite načine i različitim sredstvima:
Zavlačenjem ruke u tuđi džep, zatim upotrebom sile ili prijetnje, odnošenjem iz zatvorenog
prostora, savlađivanjem većih prepreka, upotrebom energije i mehaničke snage, pomoću
dresiranih životinja, itd. Važno je, dakle, da je izvršilac došao do stvari oduzimanjem a ne, na
primjer, prevarom (obmanom) ili utajom, povjerene, nađene ili stvari do koje izvršilac
slučajno došao. Sam način izvršenja krađe nije bitan sa aspekta postojanja osnovnih obilježja
krađe kao genusnog krivičnog djela. Međutim, način kao i upotreba sredstava za izvršenje,
imaju uticaj na kvalifikaciju djela, odnosno igraju važnu ulogu u određivanju oblika krađe i
njihovog međusobnog razgraničenja. Inače, krađa ili oduzimanje tuđe pokretne stvari može
se vršiti tajno, odnosno bez prisustva vlasnika, tj. pritežaoca stvari, svjedoka-očevidca ili
drugih lica koja bi se tu mogla zateći ili naći (npr. slučajni prolaznik, policajac pozornik i
dr.), što je u praksi najšešći slučaj, ali se isto tako može vršiti i u prisustvu pomenutih lica.
Postojanje određene namjere kod izvršioca krađe. Da bi došlo do ostvarenja
krivičnog djela krađe potrebno je da kod izvršioca postoji namera za pribavljanjem
protivpravne imovinske koristi za njega ili neko drugo lice. Prema tome, postojanje namjere
je treći važan element krivičnog djela krađe. Važnost ovog elementa ogleda se u njegovoj
konstitutivnoj ulozi prilikom ostvarenja krivičnog djela krađe, jer ukoliko njen izvršilac ne
ispolji nameru za pribavljanjem imovinske koristi neće biti ostvareno biće ovog, već nekog
drugog krivičnog djela (npr. krivičnog djela oduzimanje tuđe stvari).
Namera je element subjektivne prirode. Ona je kod krivičnog djela krađe konkretna i
njome se izražava sva suština ovog djela, koja se ogleda u protivpravnom uvećanju imovine
izvršioca ili nekog drugog lica.
U zavisnosti od oblika ispoljavanja, krađa se može ispoljiti u tri oblika:
obična krađa,
teška krađa,
sitna krađa, utaja i prevara.
