1.
Definisati organizaciju i navesti i objasniti osnovna obilježja organizacije kao opšte
kategorije.
- Prema Sikavici – svjesno udruživanje ljudi kojima je cilj da odgovarajućim sredstvima ispune
određene zadatke sa najmanjim mogućim naporom na bilo kojem području društvenog života.
Organski povezano i međusobno usklađeno skupina ljudi koja odgovarajućim materijalnim sredstvima
ostvaruje postavljene ciljeve. Svjesna djelatnost koja se provodi i održava voljom ljudi radi „stvaranja
cjeline iz mnoštva“.
- Da bi se organizacija kao kategorija mogla shvatiti i adekvatno definisati te objasniti neophodno je
utvrditi njena opšta obilježja.
Stoner, Friman i Gilbert govore o: podjeli posla,podjeli na sektore,hijerarhiji,koordinaciji
Podjela rada tj. specijalizacija poslova omogućava povećanje produktivnosti rada, mada isuviše veliko
pojednostavljenje i podjela poslova može voditi do otuđenja od posla (negativna strana
specijalizacije).Poslovi nastali podjelom rada mogu se grupisati u: Odjeljenja Sektore i druge
organizacione jedinice
Raspored ovih organizacionih jedinica će zavisiti od raspona izvodljive i prihatljive menađerske
kontrole u organizaciji. Ovaj raspored koji se manifestuje u vidu organizacionih nivoa naziva se
hijerarhijom.Koordinacija je proces kojim se dovodi u sklad organizacioni ciljevi i specijalizacija koja
prati podjelu rada i podjelu na sektore. Ona podrazumjeva uspostavljanje komunikacionih kanala
između ljudi koji rade različite vrste poslova i ćije se predstave o organizaciji razlikuju.
Babić/Stavrić smatraju da postoji pet elemenata svojstvenih svim organizacijama a to su:
cilj,zadatak,funkcija,organ,sredstva.
Svakoj organizaciji predstoji zajednički cilj kao uslov za svaku organizaciju. Putem organizacije taj cilj
se transformiše u zadatak, a zadatak se dalje u procesu uzvršenja pretvara u funkciju rasčlanjujući se
na posebne zadatke koji se moraju ostvariti da bi se ostvario cilj organizacije. Funkcije izvršavaju
određene grupe ljudi tj. organi organizacije. Organi mogu da izvrše postavljene zadatke samo ako
raspolažu odgovarajućim sredstvima.
Prema Becneru organizacija ima sljedeća zajednička obilježja:
svrsishodnost, udruženost ljudi i njihove interakcije, plansko smišljeno oblikovanje i djelovanje,
stalnost, racionalnost i efikasnost, dinamičnost i fleksibilnost i materijalnu opremljenost.
Sikavica i Novak
1. Cilj odnosno zadatak koji se želi ostvariti
2. Skladnost materijalnih sredstava i ljudskog potencijala i njihova racionalna upotreba
Iz ovoga se može zaključiti da su zajednička obilježja:
1. Orjentacija na svrhu i cilj
2. Resursi za ostvarivanje ciljeva – usklađenost sa zadacima
3. Strukturiranje i koordiniranje različitih aktivnosti učesnika
2.Značaj organizacije za čovjeka i negativne strane organizacije
-Organizacija ima izuzetno veliki značaj za cjelokupnu radnu i životnu aktivnost čovjeka.Čovjek se
morao povezivati i uspostavljati odnose s drugim ljudima,udruživati se i stvarati raznovrsne
organizacije da bi zajedničkim radom otklonio svoju ovisnost o prirodi.
Organizacija mu omogućava da izvrši razne zadatke koje sam nebi mogao izvršiti ili bi izvršavanje tih
zadataka bilo skupo što bi imalo negativne implikacije za čovjeka i njegov razvoj.U sistemima koji su
dobro organizovani i prosječni pojedinci mogu da ostvare natprosječne rezultate,a u sistemima koji su
loše organizovani i natprosječni pojedinci ne mogu da ostvare ni prosječne rezultate.
Organizacija omogućava da:
- Ljudi udruženi u njoj izvedu veće zadatke nego što bi mogli sami, jer svaki pojedinac je jači ukoliko
radi ostvarenja ciljeva posao radi organizirano sa drugim ljudima
- Ubrzavanje procesa realizacije zadataka
- Skračenje potrebnog radnog vremena za izvršenje nekog zadatka
- Stvaranje od individualnih društvene snage
- Racionalizaciju tj.smanjenje utrošaka potrebnih faktora proizvodnje tako da se ciljevi ostvaruju
brže,kvalitetnije,racionalnije i ekonomičnije.
Značenje organizacije ogleda se u koristima koje čovjek ima njezinom primjenom u privrednom i u
svim drugim područjima društvenog života.
Organizacija ima i svoju negativnu stranu.Sama činjenica da čovjek pripada nekoj organizaciji ukazuje
na to da organizacija postavlja granice njegovoj slobodi.Sve organizacije ne postavljaju ista ograničenja
slobodi inicijative,slobodi kretanja,mišljenja itd.Organizacija čiji se članovi ne pridržavaju ograničenja
koje ona postavlja funkcioniše neefikasno ili uopšte ne funkcioniše.Čovjek u organizaciju može biti
uklječen na osnovu ekonomske prinude jer da bi opstao mora prihvatiti bilo kakav posao.Sasvim je
sigurno da će i ovo biti negativna strana jer će čovjekove predstave o radu,sistemu vrijednosti i drugo
odstupati od pravila organizacije.Negativna strana ispoljava se i u uslovima potpuno dobrovoljnog
ukuljučenja čovjeka u neku organizaciju jer se čovjek mora prilagoditi ubjeđenjima i pravilima te
organizacije koja su suprotna njegovim.Organizacija koja je silom nametnuta ili je čovjek uključen u
nju zbog ekonomske prinude ona će nepovoljno uticati na člana organizacije i njegovo ponašanje jer
sputava čovjeka kod ispoljavanja njegove radne i kreativne sposobnosti.
3.Navesti i objasniti osnovna načela i principe organizacije:
Sikavica Novak kao najvažnije navodi sljedeća 4 principa
1. Svrsishodno povezivanje činilaca proizvodnje
2. Podjela rada i specijalizacija
3. Koordinacija
4. Dobrovoljno uključivanje u organizaciju
Princip podjele rada i specijalizacije:svako preduzeće nastoji svoj posao obaviti što efikasnije i
racinalnije,a da bi to uradio on mora primjeniti principe podjele rada i sve specijalizacije te raščlaniti
svoj zadatak do elementarnih djelova.Smišljenom podjelom rada i specijalizacijom obezbjeđuje se:
-povećava se radni učinak pojedinaca ili grupe radnika
-realnije se mogu planirati i pratiti rezultati njihovog rada
Ipak podjela rada ispecijalizacija mogu se negativno odraziti na fizičko i duhovno stanje radnika ako se
beskrupulozno provodi,te ako se ne vodi računa o radniku kao ljudskom i društvenom biću.
Princip povezivanja činilaca proizvodnje obuhvata sve radnje pomoću kojih se kontinuirano vrši
međusobno usklađivanje i povezivanje svih činilaca proizvodnje.To su aktivnosti koje se tiču:izbora i
korištenja opreme,određivanje vrsta opreme,kapaciteta,broja odgovarajućih strojeva i sl.te pitanja
vezana za predmete rada,skladištenje i evidentiranje te formiranje skupa zaposlenih,integracija
zasposlenih,podjela zadataka u preduzeću,organizacija radnih mjesta i dr.
Princip koordinacije primjenjuje se u fazama izvršavanja poslovnih zadataka,jer se na taj način
uspostavljaju veze i odnosi između činilaca proizvodnje.Uspješno izvršavanje,odnosno postizanje
planiranih rezultata nameće potrebu za koordiniranjem rada svih uposlenika angažovanih u njihovoj
realizaciji.Tu ulogu preuzimaju menadžeri na različitim nivoima pa koordinacija može biti
horizontalna ako se vrši na istom organizacionom nivou i vertikalna ako se vrši od vrha organizacije
do odgovarajućih operativnih radnih mjesta.
najmanju moguću mjeru.Razmaci nastaju u prostoru i vremenu.
U prostoru nastaju u slučaju da su proizvodni inputi previše udaljeni te nastaju gubici na
energiji,materijalu i vremenu.U vremenu nastaju najčešće usljed nedovoljnog sinhroniziranja rada
radnika na radnim mjestima i opskrbe tih radnih mjesta materijalom,energijom i drugim
inputima.Povratne hodove treba uklanjati zajedno sa štetnim razmacima koji nastaju u vremenu i
prostoru boljom organizacijom rada,adekvatnim projektovanjem zgrada,transportnih puteva,izborom
i rasporedom opreme,rasporedu pravih ljudi na prava mjesta itd.
Postupak predviđanja(planiranja)-Sastoji se u pronalaženju svih okolnosti koje prate i okružuju neki
rad ili radne operacije i ispitivanju uzajamne veze i utjecaja tih okolnosti na kvalitet rada i dalji tok
rada.Da bi se obezbjedilo kontinuirano obavljanje poslovnog procesa treba utvrditi sve okolnosti koje
bi u budućnosti mogle uticati na odvijanje kompletnog ili dijela proivodnog tj.poslovnog procesa koji
se organizira
Postupak pripremanjaSve ono štoje predviđeno u postupku planiranja u ovom postupku treba i
realizirati.Treba naglasiti da priprema rada,pored izvršavanja tehničkih predradnji obuhvata niz
drugih predradnji koje se odnose na sve činioce proizvodnje i predradnje koje se odnose na
rokove,istraživanja tržišta.
Postupak ujednačavanja-osigurava se da poslovni proces bude u svim svojim djelovima od proizvodnje
do završnih računa i da bude što više ujednačen.
Postupak spajanja jednakih elemenata ili jednakih procesa-traži da se jednaki poslovi ili jednake radne
operacije spoje u jednu ili da se što više prebliže vremenski i prostorno.
5.Provođenje organizacijskih zahvata(krteriji podjele,potpuna i djelimična
organizacija,individualna i šematska organizacija,centralizovana i decentralizovana,jednokratna i
postupna,organizacija i reorganizacija)
Prema Fischeru najznačajniji oblici organizacije su:
1.prema opsegu-potpuna i djelimična
2.prema načinu na koji se provodi-individualna i šematska
3.prema koncepciji rukovođenja-centralizovana i decentralizovana
Ovim oblicima Novak dodaje još dva i to:
1.prema trajanju rada organizacije-jednokratna i postupna
2.s obzirom na postojanje organizacije-organizacija i reorganizacija
Potpuna organizacija-odnosi se na cjelokupno poslovanje,koristi se u preduzećima koja su u fazi
osnivanja,kada treba potpuno igraditi organizaciju ili u preduzećima koja provode velike
rekonstrukcije i modernizacije.
Djelimična organizacija-susreće se u preduzećima u kojima se provode manje organizacione promjene
odnosno kada se provode promjene na ograničenom području. Individualna organizacija-
organizacionim problemima prilazi na individualan,specifičan način analizirajući pri tome pozitivne i
negativne strane postojećih rješenja i usvajajući smao one promjene koje vode ka poboljšanju.
Šematska organizacija-provodi se u velikim preduzećima koja se nalaze na velikom teritoriju i koja
nastoje da se poslovanje svih njihovih pogona odvija na istim organizacionim principima.
Centralizovana organizacija-je organizacija gdje se rukovođenje i menadžment nekim poslom ili
preduzećem vrši sa vrha hijerarhijski utvrđene organizacione strukture,s tim što svako mjesto na toj
ljestvici ima utvrđene zadatke,pa su niža rukovodeća mjesta podređena višim,a viša najvišim.
Decentralizovana organizacija-je organizacija kojom se prenosi upravljanje ili rukovođenje sa
centralnih organa na niže organe.Tada ti niži organi imaju veću ili manju samostalnost u prganizaciji i
načinu obavljanja poslova.Današnji razvoj tehnike i tehnologije i razvoj društvenih odnosa u
preduzećima vodi sve većoj i široj decentralizaciji što je sasvim razumljivo ako se ima na umu činjenica
da su u prethodnoj fazi preduzeća bila organizirana centralizovano.
Jednokratna organizacija-susreće se prilikom rješavanja pojedinih organizacionih problema ili
funkcija,dakle kada se rješavaju problemi na jednomograničenom području u relativno kratkom roku.
Postupna organizacija-korisiti se kod većih organizacionih zahvata,organizacije cjelokunog
preduzeća,a u sebi uključuje sistematski rad na rješavanju organizacionih problema.
Reorganizacija se odnosi na postojeće,a organizacija na novoosnovano preduzeće i to predstavlja
osnov za razlikovanje ove dvije organizacione vrste.
6.Struktura i temeljni ciljevi organizacije kao naučne oblasti
Organizacija kao naučno istraživačka i konsultantska diciplina ima svoju strukturu odnosno
komponente.Sva istraživanja organizacije kao i radovi koji su iz njih rezultirali mogu se podjeliti u 3
velike oblasti:
Organizaciona teorija i dizajn bavi se proučavanjem strukturalnih,formalnih,tzv.tvrdih
varijabli,odnosno elemenata organizacije.Istraživanja se fokusiraju na organizacionu strukturu i
sisteme,koji su u najvećoj mjeri formalno propisani odgovarajućim odlukama.Predmet istraživanja ove
oblasti su:podjela rada,distribucija autoriteta donošenja odluka,grupisanje jedinica,broj i sl. s ciljem
otkrivanja utjecajnih faktora od kojih zavisi oblikovanje strukturalnih komponenti organizacionog
dizajna,kao i modeliranje strukture i sistema organizacije za odgovarajuće situacije.
Organizaciono ponašanje ili ponašanje ljudi u organizaciji fokusira se na istraživanja čovjeka u
organizaciji,kako bi se objasnilo ponašanje ljudi u organizaciji i otkrili načini kako se na njega može
utjecati.Pri tome se istraživanja odnose na 3 nivoa ljudskog ponašanja:individualni,grupni i
organizacijski.U sadržajima knjiga koje se bave ovim problemima nalaze se ova pitanja:
Individualni procesi i ponašanje,stres na poslu,interpersonalni procesi i ponašanje,konflikti u
organizaciji,organizaciona kultura,organizacione promjene
organizaciono učenje
Organizacione promjene i razvoj-njena insteresovanja su promjena organizacije radi otkrivanja pravila
za uspješnoi efikasno provođenje promjena,odnosno za upravljanje promjenama.
Temeljni ciljevi organizacije su:
1.da otkrije zakonitosti koje vladaju pojavama koje su premet organizovanja i zakonitosti koje vladaju
procesima u kojima se pojava organizira.
2.da na osnovu njih postavi zakone po kojima se određuje optimalna organizacija u konkretnim
uslovima i sa gledišta konkretnog cilja
3.da na osnovu tih zakona omogući predviđanja promjene efekta u zavisnosti od promjene pojave koja
se organizira i promjene postupka u procesu organizovanja
4.da omogući mjerenje efekte svake primjenjene organizacione mjere
7.Proces naučnog istraživanja organizacijskih problema
Naučno istraživanja organizacije je djelatnost koja je primjneom naučnih metoda usmjerena na
otkrivanje zakonitosti u organizaciji,kako bi se omogućilo oblikovanje optimalne organizacije uz
predviđanje i mjerenje efekata primjene svake organizacione mjere.Ovu djelatnost obavlja istraživač
na cjelini ili dijelu organizacije za svoje ili potrebe drugoga.Naučno istraživanje org.problema je
planski proces koji se vodi na osnovu:
-idejnog projekta istraživanja-dokument u kome se vrši eksplikacija problema i iznosi argumentacije o
potrebi provođenja istraživanja,ukazuje na potencijalne ciljeve koji se time žele postići,te utvrđuju
materijalni i drugi uvjeti za provođenje istraživanja
-izvedbenog projekta istraživanja-dokument u kome se vrši detaljna razrada istraživačkog
zadatka(definišu se svi poslovi koje treba obaviti u toku istraživanja)
Proces istraživanja organizacije prolazi sljedeće faze:
činjenice da su preduzeća u to vrijeme imala jasno definisane i jednostavne zadatke,što je upućivalo na
ispitivanje unutarnjih faktora organizacije,dok su ostali faktori bili stabilni i nepromjenljivi.Iz ovakvog
pristupa proizašao je koncept organizacije u kojoj su svi odnosi strogo formalizirani i neelastični na
promjene u okolini.Kanija istraživanja su ukazala da vrijedi pravilo:stabilnije okruženje-nefleksibilnija
organizacija iobratno,nestabilnije okruženje-fleksibilna organizacija.
9) Doprinos Teylora utemeljenju i razvoju naučnog menadzmenta, kao i njegov doprinos
razvoju organizacijske misli.
Termin naucni menadzment je prvi upotrijebio F.W. Taylor. On je bio inzinjer koji je radio s krajem 19-
tog i pocetkom 20-tog stoljeća.u cilju unapređenja efikasnosti u proizvodnji industrijskih roba i roba
široke potrošnje. Teylor je i sam nekada bio radnik, također je bio ubijeđen da proizvodnja Midvalea je
znatno manja nego što bi trebala da bude. Kako je to otkrio radnici su namjerno radili polahko, u
strahu da će biti otpušteni, ako posao završe previše brzo. Ovakav način rada je prošao nezašazen jer
niko do tda nije odredio koliko je vremenapotrebno da bi se završio određeni posao. Te zato je
predlozio ono što će se poslije nazvati '' osnove naučnog menadzmenta'',što svodi na:
- analiziraj posao da bi odredio koliko vremena treba a se obavi i kako najbolje ga treba obaviti.
- obuči zaposlene da rade svoj posao
- plati zaposlene prema onome što rade.
Teylor je predvidio da radnici neće htjeti da rade brze u koliko njihova plaće budu manje. S toga Teylor
sugeriše vlasnicima da plaćaju radnike po različitim sistemom, tako da oni radnici koji postignu visko
standarde '' covjek prve klase'' bude nagrađen većom platom od ostalih koji padnu ispod standarda.
Među najboljim rezultatima ovog sistema nagrađivanja, prema Teyloru, je bio taj da promoviše
''prijateljske osjećaje između radnika i vlasnika koji mu daje posao'' zato što sluzi najboljim interesima
i jedne i druge strane. U tom smislu , ističe da '' ni jedan sistem ili šema menadzmenta se ne trebaju
uzimati u razmatranje ukoliko na dugoročnoj osnovine udovoljavaju vlasnicima i zaposlenim, i koji ne
dovode do tako temeljite i srčane kooperacije koja ce ih spojiti a ne razdvojiti''. Na osnovu primjene
ovog sisetma u Midvaleu nije bio štrajkova, obustave rada u toku deset godina. Teylor insistira na
razdvajanju funkcije planiranja od funkcije izvršenja koja mora postati centar u kome se koncentrira
moderno upravljanje- tj razdvajaju se umni i fizički radovi. Tezi se funkcionalnom sistemu
rukovodjenja.
10. Doprinos Teylorovih sljedbenika Henry Forda u razvoju naučne organizacije
Dvije godine nakon što je Teylor napustio Betlehem zeljezaru 1901.god i manje od jedne decenije prije
nego što su Gilberthovi publikovali njihove vazne radove, jos jedan inovator menadzmenta je počeo
revoluciju sa različitim vrstama proizvodnih metoda. Obučen za mehaničarskog šegrta u Detroitu,
H.Ford je proveo nekoliko godina praveći trkaća kola te je 1903, god osnovao Ford Motor
Company.htejo je d anapravi kola pristupačna prosječnom radniku. Tehnika masovne proizvodnje i
linija montaze su bila njegova rješenja, jer su omogućavala da smanji troškove jedinica i da poveća
obim prodaje. Uveo je u tvornice sistem pokretne trake čime je omogućena masovna proizvodnja i
pokrenuta organizacija proizvodnih faktora na novim osnovama i principima.
Uvodeći masovnu prizvodnju ,stvorio je osnovu za usku specijalizaciju i produktivniji rad.
Tehnika linije montaze koju je izumio H.Ford se ubrzo prosirila. Npr. U postrojenjima za pakovanje
mesa u Čikagu i Sinsinatiju, trole iznad visine glave su korištene da bi se prevlačile polutke mesa od
radnika do radnika,od koji je svaki radio specijalizovani mesarski posao. Kad su trole povezane
lancima i kada im je dodat motor, postignuta je stalna brzina kretanja polutki mesa. Ovo predstavlja
istinsku liniju koju je Ford izumio, sa mašinama koje su diktirale tempo rada.Eliminisani su nepotrebni
pokreti,specijalizacija posla je povećana i značajno sžje povećana produktivnost. Nedastaci rada na
traci –radnik radi jednostavne operacije , izoliran je,otuđen,vlada monotonija,apatija i nezadovoljstvo,
