PRIVREDNO PRAVO
Ispitna pitanja i odgovori - I kolokvijum
Prof. Dragan Mrkšić
1
PRIVREDNO PRAVO – skripta sa predavanja
Ispitna pitanja i odgovori za I kolokvijum
26. novembar 2015.
1. POJAM PRIVREDNOG PRAVA
Privredno pravo predstavlja pravne norme kojima se reguliše:
-
pravni položaj privrednih društava,
-
ugovori robnog prometa,
-
kao i ugovori platnog prometa sa instrumentima plaćanja kao i
sredstvima obezbeđivanja.
Privredno pravo se još naziva i poslovno pravo, kompanijsko pravo, a
ponegde i trgovačko pravo.
Privredno pravo je naučna grana kojom se izučavaju pravne norme kako bi se
uredili: pravni položaj privrednih subjekata i svi njihovi međusobni pravni
odnosi, naravno u okviru ove naučne grane izučava se i to kako pravni
subjekti međusobno poslovno komuniciraju putem ugovora robnog prometa i
kako se vrši izvršenje tako sklopljenih ugovora putem instrumenata plaćanja,
kao i instrumenata obezbeđivanje izvršenja ugovora.
Privredno pravo je naučna disciplina koja obuhvata:
-
statusni deo
-
ugovore robnog prometa
-
ugovore platnog prometa koje još nazivamo bankarski poslovi sa
hartijama od vrednosti.
2. IZVORI PRIVREDNOG PRAVA
Pod izvorima privrednog prava podrazumevmo sve oblike u kojima se pravo
ispoljava kroz određena pravila ponašanja u jednom društvu.
Izvori privrednog prava su:
1. materijalni
2. formalni
MATERIJALNI
izvor privrednog prava kao i svakog drugog prava predstavlja
izraz volje vlasti koja ga donosi.
FORMALNI
izvor privrednog prava predstavljaju institucionalni oblici u kojima
se to pravo prezentira. Formalni izvori privrednog prava su sledeći:
1.
USTAV
– kao najviši pravni akt sa kojim svi zakoni moraju biti
usaglašeni. Ustav jeste izvor privrednog prava ali samo u načelu zato
što samo u osnovi reguliše privredno pravne odnose.
2.
ZAKONI
– predstavljaju najvažnije izvore privrednog prava, a to su:
-
za statusni deo: Zakon o privrednim društvima i neki specijalizovani
zakoni kao što su: Zakon o bankama (odnosi se na banke), zakon o
osiguranju (odnosi se na društva o osiguranju)
2
3. kada istekne vreme za koje je preduzetnik registrovao svoju delatnost,
dakle u slučaju kada ju je registrovao na određeno vreme.
4. PRIVREDNO DRUŠTVO KAO PRIVREDNI SUBJEKT
Privredno društvo definišemo kao pravno lice koje osnivačkim aktom osnivaju
pravna ili fizička lica radi obavljanja delatnosti u cilju sticanja materijalne
koristi odnosno dobiti.
Osnovna obeležja privrednog društva su:
- Privredno društvo ima pravni subjektivitet, dakle na osnovu samog zakona o
privrednim društvima, privredno društvo ima status pravnog lica, ali to nemaju
njegovi delovi.
- Privredno društvo ima samostalnost, a to znači da samostalno raspolaže
svojom imovinom, a ta smostalnost je pretpostavka njegovog pravnog
subjektiviteta.
- Privredno društvo nastaje voljom svojih osnivača
- Privredno društvo mora u sebi imati jedinstvo materijalnih i personalnih
elemenata a u zavisnosti od toga koji elemenat je bitniji privredna društva
delimo na:
A) DRUŠTVA LICA: gde spadaju ortačko i komanditno društvo
B) DRUŠTVA KAPITALA: gde spadaju akcionarsko društvo i društvo sa
ograničenom odgovornošću
Privredna društva takođe delimo na: opšta i specijalizovana.
OPŠTA su sva ona na koja se neposredno odnosi zakon o privrednim
društvima, a SPECIJALIZOVANA su ona za koja su zbog njihove specifičnosti
donet poseban zakon. To su na primer banke, na koje se primenjuje Zakon o
bankama, društva za osiguranje na koje se odnosi Zakon o osiguranju itd..
Privredna društva delimo prema kriterijumu broja osnivača na:
A) JEDNOČLANA – koja se osnivaju voljom samo jednog člana
B) VIŠEČLANA – osnivaju se voljom najmanje dva ili više osnivača
S obzirom na kriterijum povezanosti sa drugim privrednim društvima,
privredna društva delimo na:
A) POVEZANA DRUŠTVA - povezana pre svega kapitalom
B) NEPOVEZANA DRUŠTVA – samostalna koja nisu povezana kapitalom
Deo privrednog društva naziva se OGRANAK. On predstavlja oragnizacioni
deo privrednog društva koji nema svojstvo pravnog lica, koji nema svoje
ogranke, nema svoj račun i koji nema svoju imovinu.
5. POSLOVNO IME ILI FIRMA PRIVREDNOG DRUŠTVA
Po ranijem zakonu privredna društva su imala firmu, a sada se po zakonu o
privrednim društvima firma zove POSLOVNO IME.
Poslovno ime je ime pod kojim privredno društvo posluje i stupa u pravne
odnose sa drugim licima i privredim subjektima i poslovno ime ima isti značaj
4
kao što za fizičko lice ima značaj njegovo ime i prezime. Poslovno ime je time
najvažniji kriterijum za razlikovanje jednog privrednog društva od drugog.
Poslovno ime je najvažniji kriterijum za razlikovanje jednog privrednog društva
od drugog. Poslovno ime se određuje osnivačkim aktom privrednog društva.
Pod poslovnim imenom se stiče ugled, imidž na tržištu i zbog toga se ono
zakonom na poseban način štiti.
Poslovno ime ne sme u svom nazivu da sadrži ime koje vređa javni moral, ne
sme izazivati zabludu na tržištu u pogledu pravne forme društva i ne sme
izazivati zabludu u pogledu pretežne delatnosti društva.
U samom poslovnom imenu mora biti sadržano ime pod kojim privredno
društvo posluje, ali mora da bude navedeno i sedište kao i naznačen
organizacioni oblik u okviru koga to privredno društvo posluje, a to znači ako
je akcionarsko društvo mora biti naznačeno da je reč o tom organizacionom
obliku. Po zakonu je dopušteno da se taj organizacioni oblik da u skraćenoj
formi, a to na primer znači akcionarsko društvo koristi skraćenicu A.D..
U našem pravnom sistemu privredna društva svoje poslovno ime štite na dva
načina:
1. Agencija za privredne registre (APR) po službenoj dužnosti prilikom
registracije privrednog društva mora voditi računa da se pod istim
poslovnim imenom ne sme registrovati dva privredna društva. Ukoliko
se to desi, tada privredno društvo koje se prvo pojavilo – upisalo u APR
ima pravo da zahteva brisanje i za APR-a onog privrednog društva koje
se kasnije upisalo pod istim poslovnim imenom.
2. Ukoliko se na tržištu koristi tuđe poslovno ime radi sticanja dobiti na
tržištu, privredno društvo čije je poslovno ime povređeno ima pravo da
na sudu tužbom zahteva prestanak zloupotrebe sopstvenog privrednog
društva od strane drugog privrednog društva kao i naknadu štete.
6. DELATNOST PRIVREDNOG DRUŠTVA
Delatnost privrednog društva je obavezan elemenat koji mora biti definisan u
osnivačkom aktu privrednog društva i kao takav unosi se u APR prlikom
registracije privrednog društva.
Delatnost registrovana odlučujuće utiče na ono što u pravu zovemo poslovna
sposobnost, najjednostavnije rečeno znači imati pravo da obavljate samo
registrovanu delatnost. Pravni poslovi koji su zaključeni izvan registrovane
delatnosti nisu punovažni.
Osnovne karakteristike delatnosti privrednog društva su:
-
Postoji načelo slobodnog izbora delatnosti, a to znači da su osnivači
slobodni u izboru delatnosti,
-
Delatnost mora biti određena i to osnivačkim aktom u pisanoj formi i
može se menjati samo voljom osnivača pri čemu se svaka promena
mora uneti u registar privrednih subjekata. Taj registar je od izuzetnog
značaja pre svega za sve privredne subjekte na tržištu jer pruža pravnu
sigurnost sa obzirom da se svi učesnici na tržištu mogu obavestiti o
onome što u registru piše za svaki pravni subjekt ponaosob.
Delatnost može biti: osnovna i sporedna.
Osnovna je bitna, dok sporedna služi samo obavljanju osnovne.
5
