POJAM KRIMINALISTIČKE TAKTIKE

Kriminalistička taktika je grana kriminalističke

nauke u okviru koje se izučavaju pojavni

oblici krivičnih djela i načini njihovog učinjenja, motivi učinitelja i njihovi ciljevi
(kriminalna delinkventska taktika i tehnika), stručna znanja,vještine, običaji, navike,
shvaćanja, način zivota i psihologija učinitelja krivičnih djela (kriminalna fenomenologija).

Kriminalistička taktika pruža kriminalističkoj praksi najoptimalnije modele kriminalističkog
postupanja opste prirode, one koji važe za sva krivična djela.

Najkraća definicija kriminalističke taktike

bila bi da je ona grana kriminalističke znanosti

koja se bavi izučavanjem i primjenom pravilnog i svrsishodnog postupanja u otkrivanju,
istraživanju i suzbijanju krivičnih djela. U okviru kriminalističke taktike izučava se
praksa otkrivanja, istraživanja, dokazivanja i spriječavanja kriminaliteta u cilju usavršavanja
postojećih načina, metoda i pravila postupanja i pronalaženja novih, sve u cilju otkrivanja,
razjašnjavanja i spriječavanja krivičnih djela, koja nisu tehničke prirode.

Jedan od najvažnijih pojmova unutar kriminalističke taktike je pojam «otkrivanje
krivičnog djela i učinitelja

.»

15.1. Kriminalistika i krivično pravo

Bez     krivičnog   prava   kriminalistika   bi   izgubila   realnu   osnovu   i   polazno   stanovište.   Bez
kriminalistike krivično pravo se udaljava od realnosti.   Izmedju pojma krivično djelo i   događaja
treba uspostaviti logičko-uzročnu vezu da bi utvrdili da li jedan događaj odgovara pojmu određenog
krivičnog djela. Šematski to ide ovako: *dogadjaj, metodi postupanja, krivični zakonik   *metodi
utvrđivanja činjenica-Kriminalistika *forme utvrđivanja činjenica (ZKP)..

15.2. Kriminalistika i krivično procesno pravo

Kriminalistika doprinosi utvrđenju kriminoloških činjenica. Ona pruža korisna saznanja koja se u
kriminologiji ugrađuju u naučno proučavanje fenomenologije kriminaliteta. Kriminološka
fenomenologija prikuplja i sistematizuje delikventsku taktiku, tehniku, živote uslova delikventa i
saznanja o posebnim pojavama kod svake forme delikta.

Odnos kriminalistike I kriminologije

Kriminalistika i kriminologija, međutim, prilaze

kriminalitetu sa različitih aspekata. Kriminalistika iz ugla otkrivanja krivičnih djela i učinilaca, a
kriminologija sa šireg sociološkog, odnosno s aspekta istraživanja uzroka i uslova kriminalnog
ispoljavanja, kao i pojavnih oblika pojedinih krivičnih djela. Može se reći da je prevencija
kriminaliteta zajednička odrednica obje discipline

15.4. Kriminalistika, Kriminalistička psihologija, Sudska psihologija i Sudska psihijatrija

Kriminalistička psihologija izučava psihologiju učinilaca krivičnog djela. Sudska psihologija
istražuje psihičke aktivnosti učesnika i krivičnog djela. Sudska psihijatrija se bavi psihičkim
faktorima koji dovode do kriminalističkog ponašanja duševnih bolesnika.

15.5. Kriminalistika i Sudska medicina

Međusobno se dopunjuju u oblasti krvnih i seksualnih delikata. Sudska medicina ima za predmet
proučavanje nasilnih, sumnjivih, neznanih uzroka smrti.

Kriminalistička procedura

U užem smislu to je sistem istraživanja krivičnih djela koji uključuje

mjere i radnje otkrivanja krivičnih djela i njihovih učinitelja, primjenom neformalnih i formalnih
(hitnih) procesnih radnji

Elementi krivičnog djela

radnja, mjesto, vrijeme, način i sredstvo učinjenja, učinitelj i njegova

svojstva, žrtva i njezina svojstva, posljedice djela itd. međusobno su povezani i međuovisni, a
cjelina krivičnog djela je samoorganizirana i samoregulativna

U svakodnevnoj kriminalističkoj praksi razlikuju se

: primarni, sekundarni i tercijarni stadij

kriminalističkih procedura.

Primarni stadij obuhvata događanja ante delictum i tempore delicti.

Sekundarni stadij obuhvata postupanja post delictum, a tercijarni stadij je rekonstruktivan stadij.

U okviru kriminalističkog istraživanja

treba voditi računa o odrednicama u objašnjavanju i

istraživanju delikata.

Najvažnije odrednice su

: (1) kriminalističko-tehnička obrada mjesta

krivičnog događaja ili djela uz sudjelovanje stručnjaka različitih profila i uloga,   (2) ispitivanje
sudionika i svjedoka krivičnog događaja, ako ih je bilo,   (3) organizacija i planiranje istraživanja
konkretnog   krivičnog   događaja,     (4)   stručna   pomoć   i   ekspertize   i     (5)   ostale   radnje   i   mjere
istraživanja kriminalne situacije i okolnosti delikta.

Uviđaj

je središnja radnja obrade mjesta događaja. Posebnosti uviđaja određuju konkretne

okolnosti i prilike svakog delikta. Traseološki nalaz mora biti jedinstvena cjelina precizno opisana u
zapisniku o uviđaju, s komplementarnim snimkama, grafičkim prikazima i drugim tehničkim
registracijama. Uvijek je potrebno temeljito istražiti ponašanje sudionika u deliktu.

Ispitivanje

sudionika i svjedoka je kompleksna radnja koja obuhvata vrlo različite oblike

pribavljanja izjava od raznih osoba. Ulogu igraju modaliteti u kojima se ispitivanja ostvaruju.
Modaliteti ispitivanja uvjetovani su i unutarnjom tehnologijom radnje ispitivanja. Daljnji uticajni
momenti su mjesto i vrijeme ispitivanja.

U okvirima kriminalističkih procedura treba uvijek voditi računa o stadijima učinjenja

krivičnog djela

. Ti stadiji su: (1) stadij prije učinjenja krivičnog djela - ante delictum, (2) stadij

učinjenja krivičnog djela - tempore delicti i (3) stadij nakon učinjenja krivičnog djela - post
delictum.

Kriminalistička procedura tematski se sastoji iz sljedećih metodologijskih zadataka

: (

određivanja (postavljanja, opažanja i oblikovanja) problema (state the problem), (2) postavljanja
preliminarnih i pomoćnih verzija (ad hoc hipoteza) (form the hypothesis), (3) njihovog razmatranja i
oblikovanja, verifikacije ispitivanjem ili pokusom (observe and experiment), (4) izvođenja
zaključaka iz verzija i (5) praktične primjene dobivenih rješenja. U okviru sistema
kriminalističke procedure sudionici (profesionalni i neprofesionalni) ostvaruju složene društvene
odnose. Ti odnosi imaju svoj sadržajni, vremenski i socijalni aspekt.

Kriminalistička procedura započinje uočavanjem problema. Za tu polaznu osnovu na strani
kriminalista zahtijeva se: (1) prethodno stručno znanje, (2) opažanje i (3) istraživanje problema

Ta načela su

: Načelo zakonitosti, Načelo istine, Načelo objektivnosti, Načelo planiranja i

metodičnosti, Načelo operativnosti i brzine, Načelo blagovremenosti, Načelo srazmjernosti, Načelo
čuvanja tajne i diskrecije, Načelo ekonomičnosti postupka, Načelo jedinstvenog rukovođenja,
Načelo koordinacije i saradnje, Načelo kritike i samokritike, Načelo «lojalnog prikupljanja dokaza»,
Načelo potpunosti, Načelo racionalizacije djelovanja, Načelo taktičke i tehničke slobode, Načelo
temeljitosti, Načelo humanosti, Načelo stručnosti i specijalizacije.

17.1. Načelo zakonitosti

Ovo načelo podrazumijeva da niko ne može biti kažnjen za djelo koje, prije nego što je učinjeno, nije
bilo zakonom određeno kao krivično djelo i za koji nije propisana kazna. Samo se zakonom mogu

Poštovanjem ovog načela izbjegava se površnost i nedoslednost u obavljanju službenih aktivnosti
Temeljitim i upornim radom reducira se tamna brojka kriminaliteta. Postoji određeni broj krivičnih djela
koja ostaju nerasvitljena i pored rada policije. Sve policijske aktivnosti zahtijevaju temeljno i uporno
istraživanje od obrade lica mjesta do procesuiranja krivične prijave.

17.8. Načelo koordinacije i saradnje

Koordinacija i saradnja se manifestuju kroz blagovremenu razmjenu informacija koje upućuju na
određena kriminalna ponašanja/ konkretno krivično djelo i učinioce i druge aktivnosti pri rasvetljavanju
zločina. Neophodno je postojanje permanentne saradnje između policijskih organa. Koordinacija i
saradnja se ostvaruju direktnim kontaktima.

17.9. Načelo jedinstvenog rukovođenja

Kad se radi na rasvetljivanju teških i složenih krivičnih djela nameće se potreba angažovanja većeg broja
ovlašćenih policijskih službenika, policijske i kriminalističke policije. Da bi se uspijeh osigurao
potrebno je da jedan ovlašćeni policijski službenik rukovodi radom tima, planira akcije, prati realizaciju,
daje instrukcije…

17.10. Načelo čuvanja službene tajne

Pojedine radnje koje su javnog karaktera pripremaju se u tajnosti dok se ne obezbjedi njihovo uspješno
vršenje. O aktivnostima na rasvetljavanju konkretnog krivičnog djela i odeđenih bezbjednostih pojava
treba   da   budu   informisani   samo   oni   ovlašćeni   policijski   službenici   koji   su   neposredno   uključeni   u
predmet. Odavanje službene tajne sredstvima javnog informisanja nepovoljno se efektuje na uspjeh
istrage.  Ukoliko osumnjičeni sazna za preduzimanje službenih radnji od strane policije prema njemu,
može organizovati svoju odbranu, pripremiti alibi ili pobjeći, uništiti tragove i predmete krivičnog djela i
instruisati   svjedoke.   Javna   objavljivanja   rezultata   radnji   i   dokazivanja   može   negativno   uticati   na
rasvetljavanje krivičnih djela u smislu pribavljanja novih dokaza.

17.11. Načelo ekonomičnosti

Podrazumijeva brzu realizaciju izviđaja i krivičnog postupka uz što manje izdataka i štete. Načelo
ekonomičnosti sastoji se u eliminaciji onih podataka koji nisu povezani sa krivičnim djelom. U pitanju
su informacije koje odugovlače kriminalističku obradu. Pretjerana štednja i ekonomičnost ne bi smjela
da bude na štetu istine što bi dovelo do zabluda u kriminalističkom radu i krivičnom postupku.

17.12. Načelo preventivnog postupanja

Posmatrano sa šireg stanovišta, preduzimanje mjera i radnji u cilju sprečavanja krivičnih djela čini se
opravdanijim i korisnijim po društvo, od aktivnosti koje se vrše nakon ostvarenja kriminalne djelatnosti.
Ovo načelo neophodno je primjeniti u svim onim slučajevima kada se neposrednim preduzimanjem
pojedinih policijskih radnji može spriječiti izvršenje određenog krivičnog djela a samim tim i nastupanje
štetne posledice.

17.13. Načelo stručnosti i specijalizacije

Postoji imperative stalnog stručnog usavršavanja kriminaliste u cilju amplificiranja sposobnosti u okviru
osnovne djelatnosti suprostavljanja kriminalitetu. Uporedo sa razvojem novih formi tehno i
organizovanog kriminaliteta ovlašćeni policijski službenici se moraju pripremati u kadrovskom,
stručnom, tehničkom i organizacionom smislu, odnosno osgovoriti bezbjednosnim izazovima na visoko
profesionalan način.

17.14. Načelo humanosti

Njegova je konkretna sadžina u zaštiti nevinog od neopravdane sumnje i nezaslužene kazne.
Implementacijom načela humanosti podstiče se zaštita i očuvanje demokratskih prava i slobode građana
prema kojima se primjenjuju pojedine operativno taktičke mjere i radnje. Pripadnici policije su dužni da
čuvaju život ljudi i dostojanstvo čovjeka, odnosno pravni, fizički i moralni integritet.

Zlаtnа pitаnjа kriminаlistike

– su onа pitаnjа nа kojа, nаkon preduzetih kriminаlistickih rаdnji i merа po

osnovu postаvljenih verzijа, trebа dаti tаcne odgovore koji se potvrdjuju prikupljenim dokаzimа, cime se
smаtrа dа je odredjeno krivicno djelo rаsvjetljeno i dokаzаno

Postoji devet zlаtnih pitаnjа

kriminаlistike

:1.STA se desilo? (dogаdjаj – dа li postoji KD)?

2.GDJE se desilo (mjesto izvrsenjа)? 3.KADA se desilo (vrijeme izvrsenjа – dаn, noc, sаt...)? 4.KAKO se
desilo (nаcin izvrsenjа – MOS - modus operandi sistem)? 5.CIME je izvrseno (sredstvа izvrsenjа)?6.S KIM
je izvrseno (sаucesnici – sаizvrsioci)?7.ZASTO se desilo?8.NAD KIM je izvrseno (objekаt nаpаdа, zrtvа,
osteceni izvrsenjem KD)?9.KO JE IZVRSILAC?

STA

- Ovim pitаnjem utvrdjuje se kriminаlisticko- tаktickа dijаgnozа. Trebа utvrditi:odа li se rаdi o

krivicnom djelu, prekrsаju, prestupu, ili je u pitаnju sаmo nesretаnslucаj, iliodа li je djelo fingirаno
– lаzno prijаvljeno (npr. lаzno silovаnje (*), lаznа provаlnа krаdjа, lаznа krаdjа

GDJE

- Posebno je bitno sа аspektа vrsenjа uvidjаjа, kаo jedne od nаjznаcаjnijih istrаznih rаdnji koje

provodi policijа. Ovo pitаnje dаje odgovor nа mjesto nа kojem jeizvrseno KD, koje obuhvаtа uzi i siri
pojаm.oPod uzim pojmom podrаzumijevаmo mjesto gdje se dogаdjаj dogodio.oPod
sirim pojmom podrаzumijevаmo mjesto nа kome se mogu nаci trаgovi i predmeti krivicnog djelа, sto
trebа imаti u vidu prilikom vrsenjа uvidjаjа.

KADA -

Ovo pitаnje dаje odgovor nа vrijeme izvrsenjа krivicnog djelа, gdje trebаnаstojаti dа se ono sto

preciznije utvrdi. Vrijeme izvrsenjа (dаn, sаt, minut) je povezаnosа mjestom izvrsenjа KD. Odgovor nа
ovo pitаnje je od znаcаjа zа utvrdjivаnje:oаlibijа zа osumnjicenа licа;ovidljivosti u vrijeme izvrsenjа
KD (dаn, noc, mаglа i dr.), vremenske prilike (kisа,snijeg, mrаz, inje, suncаno vrijeme), cime se moze
utvrditi stа su ocevidci mogli dаzаpаze;olicа - ocevidci kojа bi, s obzirom nа vrijeme, moglа uociti –
zаpаziti neke pojedinosti vezаne zа dogаdjаjoаspekti vezаni zа odredbe KZ (kаdа je ucinilаc rаdio ili
bio duzаn dа rаdi);ovrijeme nаstupаnjа posljedice

KAKO

- Ovo pitаnje dаje odgovor nа nаcin izvrsenjа KD, sto je veomа bitno iz sljedecihrаzlogа: Izvrsioci se

rаzlikuju po nаcinu izvrsenjа KD, sto je registrovаno u policijskimdаtotekаmа; sto moze posluziti kаo
znаcаjnа indicijаlnа osnovа. Npr:oIzvrsenje provаlne krаdje upotrebom “cesljа”, “topа”, kаlаuzа,
pаjserа i dr.oVrsenje dzepnih krаdjа u sredstvimа jаvnog prevozа koristeci u guzvi blokаduvrаtа, ili vjesto
izvlаcenje novcаnikа iz zаdnjeg dzepа; - dаnаs hаkeri.oKrаdjа vesа sа strikа uz pomoc mаcke oU prаksi su
evidentirаni rаzni metodi koji sluze zа postаvljаnje verzijа, а te podаtke mozemo nаci u bаnci podаtаkа