UNIVERZITET ZA POSLOVNE STUDIJE BANJA LUKA
POSLOVNO PRAVO
TEMA: OPŠTI POJMOVI PRAVA
Decembar, 2015, Bijeljina
SADRŽAJ
1. UVOD....................................................................................................................3
2. DRUŠTVENA PRAVILA.....................................................................................4
3. VRSTE DRUŠTVENIH NORMI..........................................................................5
3.1 OBIČAJNE NORME..........................................................................................6
3.2 MORALNE NORME..........................................................................................7
4. PRAVO..................................................................................................................9
4.1 POJAM PRAVA................................................................................................10
4.2 NASTANAK I RAZVOJ PRAVA...................................................................11
5. ZAKLJUČAK......................................................................................................13
6. LITERATURA....................................................................................................14
2. DRUŠTVENA PRAVILA
Svako organizovano društvo nužno stvara pravila ponašanja ljudi. Svjesna djelatnost svakog
čovjeka u društvu uslovljena je, po pravilu, društvenim ravilima koja stvaraju sami ljudi,
odnosno društvo. Pravila ponašanja kojima je regulisan društveni život, nazivaju se društvenim
normama, ili jednostavno normama. Ona reguliše određeno ponašanje, ostavljući svome subjektu
(onom kome je upućena) određenu slobodu u ponašanju u odnosu na normu. Društvena pravila
donose pojedine društvene grupe u ime cijelog društva. Sadržaj određenog pravila uslovljen je
interesima grupe koja ga je donijela. Ponašanje svakog pojedinca po društvenim pravilima od
velikog je značaja za društvo, jer ono omogućava njegovo postojanje. Kako nema društva bez
svjesnog i cjelishodnog ponašanja pojedinca, tako nema ni društva bez normi. Za čovjekovo
ponašanje u društvu, po pravilu, postoje norme. Razvijanjem tog ponašanja razvijaju se i norme,
a norme utiču da se dalje razvija ponašanje. Postojanje velikog broja društvenih pravila najčešće
označenih konkretnim društvenim normama povlači za sobom i jedno drugo pitanje – postojanje
mehanizma za primjenu tih normi. Interes grupe koja je donijela određenu normu biće u
potpunosti ostvaren ako ta društvena norma uz dispoziciju sadrži i sankciju. Subjekti kojima je
norma upućena ne moraju se ponašati po dispoziciji. Zato je predviđena sankcija. Sankcija
sadrži sredstvo koje će se primjeniti da bi se norma poštovala i da bi se pojedinci naveli da
normu ne krše. Moguće su dvije vrste sredstava: pozitivnih i negativnih, mada su za pravo
znčajnija negativna sredstva koja se mnogo češće i upotrebljavaju. Upotreba pozitivnih sredstava
(nagrada) ne bi bila cjelishodna, pošto bi vodila suprotnom rezultatu od onoga kome se teži.
Negativno sankcijom se prijeti nanošenjem određenog zla, što je efikasno sredstvo dase
određeno lice natera na ponašanje u skladu sa dispozicijom. Društvo je često zainteresovano da
se određena društvena pravila poštuju. Pored društvenih pravila u određenom društvu postoje
prirodni zakoni koji djeluju neminovno i bez izuzetaka. Postoje značajne razlike između
društvenih pravila i prirodnih zakona. Društvene norme su proizvod određenog društva, a
prirodne zakone stvara priroda. Društvene norme propisuju, određuju, naređuju, zahtjevaju,
upućuju pojedinca šta treba da čini a šta stvarno ne čini. Društvene norme se sprovode ili ne.
Prirodni zakon nije moguće izbjeći. Zato on i ne poznaje sankcije. Društvene norme dejstvuju sa
unaprijed utvrđenim ciljem, dok prirodni zakoni nemaju nikakav cilj koji ostvaruju, nastaju po
automatizmu.
Društvene norme upućuju na načine obavljanja stvari, odjevanje, govor i vanjski izgled.
Razlikuju i razvijaju se ne samo s vremenom, mogu se razlikovati i po dobnim skupinama i
između društvenih slojeva ili društvenih skupina. Ponašanje koje se smatra prihvatiljivim u
jednoj društvenoj skupni, može biti ne-prihvaćeno u drugoj. Od društvenih normi zavisi u
krajnjem slučaju opstanak čovjeka kao prirodnog i društvenog bića. Društvene norme regulišu
najvažnije društvene odnose kako bi se spriječila anarhija, uništenje ljudskog društva i time
omogućili da se razvija čovjek i njegova zajednica i ljudsko društvo.
