Osnovi koji iskljucuju postojanje krivicnog dela - 1) delo malog značaja, 2) nužna odbrana, 3)
krajnja nužda
Delo malog znacaja -

. Zakon određuje uslove pod kojima semože smatrati da je učinjeno

krivično delo – delo malog značaja. Potrebno je da su ispunjena tri uslova: a) da je stepen
krivice učinioca nizak, b) da su štetne posledice učinjenog dela odsutne ili neznatne i c) da
opšta svrha krivičnih sankcija ne zahteva izricanje krivične sankcije.

Nuzna odbrana -

Za delo učinjeno u nužnoj odbranine kažnjava se, ali je donekle sporan osnov

nekažnjivosti. Prema tome, nužna odbrana je odbijanje od sebe ili svog dobra ili dobra drugoga
istovremenog protivpravnog napada tako što se prema napadaču učini delo koje ima obeležja
krivičnog dela. Iz ovako određenog pojma nužne odbrane proizilazi da nužna odbrana
obuhvata dve osnovne komponente:

napad i odbijanje napada

Obe ove komponente treba da ispunjavaju određene uslove, koje ne daje zakon, već teorija i
sudska praksa, a to su:

1)Napad kod nužne odbrane

mora dolaziti od nekog čoveka (nije bitno da li je to lice skrivljeno

postupalo).

Napad se sastoji od aktivne delatnosti čoveka kojom se ugrožava ili povređuje

pravno zaštićeno dobro nekog lica.

Napad treba da je stvaran

. Napad treba da je upravljen protiv nekog pravnog dobra, lica koje

se brani, a može biti upravljen i protiv dobra nekog trećeg lica, fizičkog ili pravnog.

Napad treba

da je

protivpravan

.To znači da nije dozvoljena nužna odbrana protiv postupanja koje je

uskladu sa pravom.

2) Odbijanje napada, odnosno odbrana

, je drugi element nužne odbrane .To je delatnost

napadnutog lica ili nekog drugog koja je usmerena na odbijanjenapada i zaštitu ugroženog
dobra. Odbrana kod odbijanja napada treba da ispunjava sledeće uslove:

Odbrana treba da je

upravljena protiv napadača i da joj je smisao odbijanje napada.Odbrana

treba da je

istovremena sa napadom odnosno da je napad započeo ili da neposredno predstoji

. Odbrana

treba da je neophodno potrebna ,da je,dakle, bila nužna da bi se odbio istovremeni
protivpravni napa

d. Najzad,nužnom odbranom se osim lica čije je dobro napadnuto,može

koristiti i svako drugo lice koje napadnutom pomogne da od svog dobra odbije istovremeni
protivpravni napad, kao i lice koje samostalno odbija takav napad od nečijeg dobra.

Prekoračenje

granica

nužne odbrane

Postoje dva oblika prekoračenja nužne odbrane: 1) po

intenzitetu

(intenzivan ekces)

i 2) po širini ili obimu

(ekstenzivan ekces)

Događa se da lice koje

postupa u nužnoj odbrani prekorači granice. To može da bude na dva načina: da upotrebi
odbranu koja je bila neophodna, ali koja je bila jača nego što je dovoljno

(intenzivan ekces

nužne odbrane)

ili je odbrana bila istovremena ali je trajala duže nego što je bilo potrebno

(ekstenzivan ekces).

Krajnja nuzda

(čl. 9. st. 2. KZ). - Krajnja nužda prema zakonskoj definiciji postoji onda kada je

delo učinjeno radi toga da bi učinilac od sebe ili drugog otklonio istovrmenu neskrivljenu
opasnost koja se na drugi način nije mogla otkloniti, iako pritom učinjeno zlo nije veće od onog
koje je pretilo. Zakon određuje pod kojim se uslovima smatra da je krivično delo učinjeno u
krajnjoj nuždi, a to su uglavnom dva uslova:

opasnost i otklanjanje opasnosti

Opasnost

je stanje ugroženosti nekog pravnog dobra.Intenzitet opasnosti može biti veći ili

manji, ali mora biti takav da je osnov za verovatnoću u nastupanje povrede.

Dakle, opasnost

treba da je stvarna, da je već nastupila i da traje.

Pogrešna predstava o postojanju opasnosti

(tzv. putativna krajnja nužda) isključuje postojanje krajnje nužde,a učinilac se može pozivati
samo na stvarnu zabludu.

Otklanjanje opasnosti-

drugi uslov ili element kod krajnje nužde je.To je delatnost koja je

upravljena na zaštitu pravno zaštićenog dobra, na otklanjanje stanja ugroženosti tog dobra.

Prekoračenje

granica

krajnje nužde

- Dužnost izlaganja opasnosti - isključuje postojanje krajnje

nužde

Postojanje krajnje nužde zavisi i od postojanja dužnosti izlaganja opasnosti tako što lice

koje je dužno da se izlaže opasnosti ne može da se poziva na krajnju nuždu, ako je u pitanju
opasnost kojoj je dužan da se izlaže u granicama te dužnosti. Pošto se za krajnju nuždu traži da
je opasnost neskrivljena učinilac koji je skrivio opasnost čini krivično delo ako pri njenom
otklanjanju učini delo koje ima obeležja krivičnog dela. Međutim, ako je opasnost bila
skrivljena ali nehatom, učinilac se može blaže kazniti. Iz svega navedenog jasno je da su uslovi
za onog ko je postupao u nužnoj odbrani povoljniji nego za onog ko je postupao u krajnjoj
nuždi, što je razumljivo, jer je kod nužne odbrane sukob prava i neprava (pravo na odbranu i
protivpravno postupanje napadača), dok je kod krajnje nužde sukob prava sa pravom (ni onaj
koji je u krajnjoj nuždi, ni onaj na čiju se štetu opasnost otklanja ne postupaju protivpravno).

Stadijumi izvrsenja krivicnog dela-

(donosenje odluke za izvrsenje krivicnog dela i pripremanje

krivicnog dela

-Donosenje odluke za izvrsenje krivicnog

dela

- Donošenje odluke je prvi mogući stadijum u

ostvarivanju krivičnog dela. U ovoj fazi izvršilac samo donosi odluku o izvršenju krivičnog dela,
ali još ne pristupa njenoj realizaciji. U pitanju je samo jedan misaoni proces budućeg izvršioca
krivičnog dela. Za ovaj stadijum izvršenja krivičnog dela se ne kažnjava, pošto mogući izvršilac
još ništa nije preduzeo u pravcu ostvarenja te odluke, a sama odluka ne znači da će ona biti i
ostvarena.

Pripremanje krivicnog dela

- Pripremne radnje su one delatnosti koje doprinose izvršenju

krivičnog dela, koje olakšavaju njegovo izvršenje ili se u sadržajnom smislu ne mogu podvesti
pod radnju izvršenja, pa ni pokušaj iste. Stadijum pripremanja krivičnog dela počinje
preduzimanjem bar jedne pripremne radnje i traje sve dok ne dođe do pokušaja krivičnog dela,
tj. do započinjanja radnje izvršenja krivičnog dela. Dakle,izvršilac je već preduzeo neke

Prividni idealni sticaj krivicnih dela

- Prividni idealni sticaj postoji u slučaju kada se sa jednom

radnjom prouzrokuje više posledica, pri čemu jedna posledica obuhvata sve ostale tako da
postoji samo jedno krivično delo. Prividni idealni sticaj se pojavljuje uvidu

specijaliteta,

supsidijariteta

konzumpcije, alternativiteta i inkluzije

a)Specijalitet -

postoji onda kada je jedno krivično delo predviđeno u dva zakonska propisa ali

tako što je u jednom propisu predviđeno u opštem obliku, dok je u drugom predviđeno kao
poseban, specijalan oblik njegovog ispoljavanja, odnosno jedno krivično delo poredstavlja
poseban slučaj nekog drugog krivičnog dela.

b)Supsidijaritet -

postoji onda kada se jedno krivično delo pojavljuje kao prethodni stadijum

drugog krivičnog dela, pri čemu ako je ovo drugo delo učinjeno ono prvo je njime obuhvaćeno,
tako da nema prvog već samo drugog krivičnog dela, a samim tim nema ni sticaja.

c)Konzumpcija -

postoji kada je prethodno krivično delo konzumirano drugim krivičnim

delom, odnosno kada je jedno krivično delo po svojoj prirodi sadržano u drugom, pa u slučaju
izvršenj atog drugog krivičnog dela postoji samo to delo, koje isključuje postojanje prethodnog
dela(

lex consumes derogat legi consumptae). Do konsupcije će doći i onda kada je biće jednog

krivičnog dela uključeno u biće drugog krivičnog dela na taj način što se prvo pojavljuje kao
način izvršenja drugog dela.

d)Alternativitet -

postoji kada je jedno prouzrokovanje obuhvaćeno sa dva ili više propisa, ali

koji imaju isti opšti karakter, odnosno radi se o dva, u osnovi ista krivična dela, koja imaju samo
jedno različito obeležje po kome se međusobno razlikuju.

e) Inkluzija -

postoji kada neko pri izvršenju nekog teškog krivičnog dela izvrši i neko sasvim

lako koje, iako predstavlja posebno krivično delo, gubi svoj značaj kada je ostvareno u sklopu
onog teškog dela, tako da se ne uzima posebno u obzirkao krivično delo u sticaju, već se tretira
kao uklopljeno u ostvareno teško delo.

Privridni realni sticaj krivicnih dela

- Prividni realni sticaj postoji kada je sa više radnji izvršeno

više krivičnih dela, ali koja su međusobno tako povezana da se stvara utisak da svako sledeće
delo konzumira prvo ili pak da je prvo supsidijarno drugom. Zbog toga se u krivičnom pravu
smatra da postoji jedno krivično delo. U takvom slučaju uzima se da nema sticaja, iako je
učinilac ostvario biće više krivičnih dela, tako da odgovara za jedno krivično delo. Prema tome,

za postojanje prividnog realnog sticaja bitno je: 1)da je učinilac izvršio više krivičnih dela, 2)
da je svako krivično delo izvršeno posebnom radnjom i 3) da se za sva krivična dela učiniocu
sudi u jednom postupku i da za sva bude izrečena jedna presuda. Realni sticaj će postojati i
onda kada su neka krivičnadela izvršena jednom radnjom, tj. kada se nalaze u idealnom
sticaju, dok su druga izvršena posebnim radnjama

Prividni realni sticaj postoji kod složenog i

koletivno, produženo g krivičnog dela

Slozeno krivicno delo

- Složeno krivično delo predstavlja zakonsku konstrukciju do koje dolazi

spajanjem dva ili više krivičnih dela, za koje zakon propisuje jedinstvenu kaznu.. Ovo krivično
delo je, dakle,sastavljeno iz dva ili više krivičnih dela, ali koja su međusobno nužno povezana,
tako da biće jednog krivičnog dela sadrži u sebi bića dva ili tri krivična dela..

Produzeno krivicno delo

- Produženo krivično delo postoji kada isto lice sa više radnji izvrši više

istih ili istorodnih krivičnih dela u određenom vremenskom periodu tako da se nadovezuju
jedno na drugo i u prirodnom i logičkom smislu čine jednu celinu, a u krivičnopravnom smislu
jedno krivično delo.

Kolektivno krivicno delo

- Kolektivno krivično delo karakteriše se određenim ponavljanjem

krivičnih dela, od strane jednog lica, koja su čvrsto povezana, pre svega određenim odnosom
učinioca prema delu, pa se zato smatra da postoji samo jedno (skupno)krivično delo. U
krivičnopravnoj teoriji i praksi uobičajeno je da se razlikuju tri vrste kolektivnog krivičnog dela i
to

: u vidu zanimanja, u vidu zanata i iz navike

Kolektivno krivično delo u vidu zanata

postoji kada je učinilac izvršio jedno ili više istih ili

istorodnih krivičnih dela u čijem je izvršenju još od početka pokazao spremnost da njihovim
vršenjem ostvaruje izvor prihoda, tj. pribavlja imovinsku korist

Kolektivno krivično delo iz navike

postoji kada je kod učinioca formirana sklonost ka vršenju

krivičnih dela i kada spremnost za ponavljanje dela proizilazi iz te navike.

P ojam krivične odgovornosti

Krivična odgovornost predstavlja skup subjektivnih uvjeta kojima

se označava psihičko stanje učinitelja i njegov odnos prema krivičnom djelu. Ona se  označava
kao   skup subjektivnih uvjeta koji karakteriziraju učinitelja krivičnog djela kao uračunljivog i
krivog učinitelja (čl.  11. KZ). Dakle, to je genusni pojam koji označava uračunljivost i vinost
(krivnju) u svom jedinstvu. Iz ovako određenog pojma proizlazi da je krivična odgovornost
subjektivna, psihička kategorija.

Pored ovog užeg ili subjektivnog shvatanja, u pravnoj teoriji

postoji i šire ili objektivno-subjektivno shvatanje krivične odgovornosti. Prema tom shvatanju,
krivična odgovornost se sastoji iz tri elementa:

1) krivičnog djela (objektivnog elementa), 2)

uračunljivosti i 3) vinosti (subjektivnih elemenata).

U teoriji krivičnog prava se, pak, mogu naći i takva shvatanja prema kojima je centralni

institut ove grane prava krivnja, a da krivična odgovornost samo predstavlja konstataciju tj.
utvrđivanje da neka osoba ispunjava uvjete za krivnju.

Elementi krivične odgovornosti

, dva osnovna elementa krivicne odgovornosti -

mentalna

sposobnost

(uračunljivost) i

krivnja (vinost).

Mentalna sposobnost (u

računljivost

) označava postojanje takvih psihičkih svojstava kod

učinitelja krivičnog djela koja ga čine sposobnim da shvati značaj svoga djela i da upravlja
svojim postupcima.

Kriv

a (vinost

) označava postojanje određenog odnosa učinitelja prema

Odnos

mentalne sposobnosti

i kriv

e -

Mentalna sposobnosti (uračunljivost) je osnov krivnje

(vinosti), jer ona ne može postojati bez mentalne sposobnosti. To je klasično shvatanje odnosa
između mentalne sposobnosti i krivnje. : da bi učinitelj djela mogao da zauzme bilo kakav
psihički odnos prema svom delu, on mora da bude prosečno duševno normalna zdrava ličnost,
tj. da ima normalan i zdrav psihički aparat, sposoban da prima utiske iz spoljnog i unutrašnjeg
sveta, da ih sređuje, oblikuje i zadržava i da na taj način dobija saznanje o tome šta se događa
oko njega i u njemu, da stvara zaključke i odluke kroz koje će izraziti svoj stav prema tim
događajima.

Ako je učinitelj u vrijeme učinjenja djela imao zdrav psihički aparat, sposoban za

pravilno funkcioniranje tada za takvog učinitelja kažemo da je sposoban za rasuđivanje i
odlučivanje, tj. da je uračunljiv

I obrnuto, ako učinitelj nije bio sposoban da shvati značaj

djela ili da upravlja svojim postupcima, onda takav učinitelj djela nije uračunljiv.

Pojam

mentalne nesposobnosti (

neuračunljivosti

Krivični zakon Kosova ne određuju

zapravo pojam mentalne sposobnosti, već pojam mentalne nesposobnosti. U članu 12. stav 1.
KZ mentalna nesposobnost se definira kao nemogućnost razumijevanja ili kontroliranja svojih
činjenja ili nečinjenja, niti shvatanja da čini krivično djelo usljed privremene ili trajne duševne
bolesti, duševnog poremećaja ili smetnji u duševnom razvoju

Metodi utvrđivanja

mentalne nesposobnosti

- Za utvrđivanje mentalne nesposobnosti se

koriste tri metoda. To su

psihološki, biološki (etiološki) i mješoviti (psihološko-biološki

a) Prema biološkoj

metodi

neuračunljivost se utvrđuje na osnovu postojanja određenih

nenormalnih psihičkih stanja kod učinioca, kao što su: duševne bolesti, različiti oblici duševne
poremećenosti ili duševne zaostalosti.

b) Prema psihološkoj metodi

neuračunljivost se određuje na osnovu postojanja određenih

poremećaja osnovnih psihičkih funkcija (svesti i volje) koji treba da su postojali kod učinioca u
vreme izvršenja krivičnog dela.

c)Prema biološko-psihološkoj metodi

koja kombinuje biološku i psihološku metodu, za

postojanje neuračunljivosti nije dovoljno samo neko od određenih abnormalnih psihičkih
stanja ili postojanje samo poremećaja osnovnih psihičkih funkcija, već je nužno da postoji i
jedno i drugo i to u takvoj međusobnoj vezi da je postojanje određenog nenormalnog stanja
izazvalo nastajanje određenih poremećaja osnovnih psihičkih funkcija. Ovaj metod utvrđivanja
neuračunljivosti usvojen je i u našem krivičnom pravu.

Utvrđivanje

mentalne nesposobnosti

o krivičnom pravu

Kosova

mentalna nesposobnost

(neuračunljivost) se sastoji iz tri elementa:

1) nedostatak intelektualne moći (nemogućnost

shvatanja značaja svoga djela), 2) nedostatak voluntarističke moći (nemogućnost upravljanja
svojim postupcima) i 3) duševna poremećenost koja se može ispoljiti kao trajna ili
privremena duševna bolest, privremena duševna poremećenost ili zaostali duševni razvoj.