2
1. UVOD
Za obradu teme ovoga seminarskog rada potrebno je definirati različite pojmove
povčevši od samog pojma obligacionog prava. Obligaciono pravo u objektivnom smislu
predstavlja skup pravnim normi kojim se reguliraju obligacioni odnosi između određenih
subjekata, odnosno prijelaz dobara iz imovine jednog u imovinu drugog lica.Obligaciono
pravo u objektivnom smislu postoji nezavisno od volje subjekata prava. Obligaciono pravo u
subjektivnom smislu je ovlaštenje ili pravo određenog pojedinca (povjerilac, vjerovnik –
creditor) da od drugog lica (dužnik – debitor) zahtjeva određeno ponašanje. Povjerilac svoje
pravo može ostvariti i prinudnim obligacionog prava je slobodan da se sredstvima ako je to
potrebno, subjekat obligacionog prava je slobodan da se služi svojim pravom.
Definicija objektivnog prava predstavlja adekvtan uvod u temu „Vrste obligacija“ koju
ćemo u ovo seminarskom radu odraditi na način da ćemo naprije definirati obligacioni odnos
povodom kojega i nastaju različite vrste obigacija. U literaturi obligacionog prava obligacije
su razvrstane po različitim kriterijima, koje će biti objašnjene u ovom seminarskom radu, a na
temelju pozitivnog obligacionog zakonodavstva u pravnom poretku BiH.
4
javlja kasnije od drugih pravnih instituta. Razvojem društveno-ekonomskij odnosa dolazi i do
pojave prvih obligacionih pojmova, te se početnom stadiju se javlja institut kredita
2
.
U razvijenijem stadiju rimskog prava obaveze se djele na obaveze iz kontrakata
(obligationes ex conctractus) i obaveze iz delikata (obligationes ex delicto).
2.1. PRAVNE KARAKTERISTIKE I ELEMENTI OBLIGACIJE
Obligacija kao relativan odnos predstavlja odnos između dvije određene strane,tj. odnos
između povjerioca i dužnika.Točno je određeno koje lice (titular prava) je ovlašteno od
drugog lica zahtjevati određeno ponašanje, a koje je lice obavezno to ponašanje izvršiti
(titular obaveze). Obligacija djeluje inter partes (između točno određenih lica). Povjerilac
može izvršavanje obaveze zahtjevati samo od dužnika, ali ne i od trećih lica. Za razliku od
ovog odnosa lična i stvarna prava imaju apsolutno dejstvo i djeluju prema svima (erga
omnes). Relativnost obligacije nije apsolutna što znači da i obligacija može imati apsolutno
dejstvo
3
.
Obligacija kao imovinskopravni odnos - Obligaciona radnja najčešće ima neposredno
imovinski karakter. Ona služi ostvarenju interesa povjerioca i dužnika. Za razliku od drugih
odnosa obligaciju prati sankcija.Imovinski karakter obligacije ne mora biti vidljiv,jer se
obaveza može sastojati i u propuštanju što posredno vodi zadovoljenju određenog prava.
4
Elementi obligacije su: subjekti, sadržaj, predmet, tj.ono povodom čega je nastala.
Subjekti obligacije su uvijek tačno određena lica, gdje pravu povjerioca odgovara obaveza
dužnika. Strana povjerioca je aktivna a dužnička pasivna strana obligacije, s tim što imamo
jednostrano i obostrano obvezujuće odnose. Subjekti su najčešće poznati od početka ali
postoje obligacije koje ostavljaju jednu stranu nepoznatu do određenog trenutka (
npr. izdavanje
vrijednosnih papira)
ali tako i odgađaju svoje djejstvo do trenutka saznanja ko je druga strana.
Sadržaj čine prava i obaveze koje proističu iz nastalog obligacionog odnosa, a predmet
obligacije je ono obaveza povodom koga je nastao odnos.
Predmet obligacije može biti
samo ono što je moguće ispuniti, pri čemu se misli kako na faktičku, tako i na pravnu
nemogućnost.On mora biti dozvoljen sa aspekta javnog poretka,morala i prinudnih propisa te
2
Abedin Bikić, Obligaciono pravo-opći dio, drugo izmijenjeno i dopunjeno izdanje, Sarajevo, 2007, u daljnem
tekstu: Bikić, 2007.
3
Trnavci, Genc, Obligaciono pravo, knjiga prva, Pravni fakultet Univerziteta u Bihaću, 2004.
4
Bikić. 2007.
5
mora biti dovoljno određen ili bar odrediv, kako bi se znalo u čemu se sastoji davanje,
činjenje ili pak nečinjenje.
5
5
Bikić 2007.
