Fizlozofski Fakultet Novi Sad
Univerzitet u Novom Sadu
Politička psihologija, seminarski rad:
Zapadno vs istočno shvatanje nacije
Nacija je društvo koje samo sebe obmanjuje o svom poreklu i deli zajedničku mržnju prema svojim komšijama.
Zato veza koja okuplja naciju zavisi od lažnog sećanja (obmana) i mržnje prema onima koji joj ne pripadaju.
Avishai Margalit
Student:
Mentor:
Svetlana Borka 215/03
dr Vladimir Mihić
U Novom Sadu jun 2016.
prima jezik, tradicija i kultura nacionalne grupe i kroz koji se pojedinac poistovećuje sa
grupnim vrednostima i interesima te grupom u celini (Šiber 1988 prema Subotić 2005)
Jedan od prvih modernih tumača nacionalnog identiteta je Ernest Renan. Najverovatnije
motivisan aneksijom Alzasa odbija prihatiti Nemački diskurs nacije zasnovan na objektivnim
etnografskim analizama i razvija novu, subjektivnu voluntarističko političku teoriju nacije.
Renan napominje da je „zoološki koncept“ rase nemoguće primeniti na savremena ljudska
društva jer današnje nacije čine „mešavinu krvi“. Tako navodi da je Francuska mešavina
Keltske, Iberijske i Germanske, a Nemačka je Germanska, Keltska i Slovenska. Renan na svom
predavanju u Sorboni 1882 tvrdi da danas nema čistih rasa i da je zasnivanje politike na
etnografskim analizama previše varljivo. (Renan 1882 prema Subotić 2005). Renan takođe
osporava jezik i veru kao konstitutivne principe nacije. Po Renanu religija je u savremenom
svetu samo privatna stvar pojedinca, a jezik samo donekle ograničava slobodu izbora nacije.
Zajedničke materijalne interese, fizičko geografske uslove osporava kao ljuče u formiranju
nacije jer carinska unija nije otadžbina, a prirodne granice su „mrtve“ i najčešće predstavljaju
samo arbitrarni kriterijum koji se zloupotrebljava da se izvrši nasilje u političko – vojnoj
expanziji.
Renan vidi rešenje u novom subjektivističkom pristupu po kome se u elementima
osećanja
i volje krije najvažniji princip konstituisanja nacije. Osećanja nacije su usmerena na
prošlost, tačnije na mitsko-poetsku verziju istorije u kojoj se ne traži istorijska istina već se
mitovi iz prošlosti (herojski dani i veliki podvizi predaka i kult žrtava) ponovo emotivno
preživljavaju. Volja nacije je okrenuta u budućnost i manifestuje se u pristanku i jaso ispoljenoj
želji da se nastavi zajednički život takozvani „svakodnevni plebiscit“ (
un plébiscite de tous les
jours
).(Renan 1882 prema Subotić 2005). Ovaj svakodnevni plebiscit predstavlja želju za
pripadanjem grupi sa određenim kulturno istorijskim okvirima i aktivni pristanak na skup
političkih vrednosti i institucija. Ovaj deo Renanovog objašnjenja pristanka na članstvo u naciji
zvuči privlačno i možemo ga naći i danas kao nezaobilaznu tačku u definisanju identiteta nacije
svakog modernog civilnog društva. Jedna od okosnica koncepta državljanstva Evropske unije.
je Habermasov ustavni patriotizam očigledno inspirisan Renanovom teorijom po kome u
civilnom društvu nacija izvodi svoj identitet iz aktivne građanske prakse građanskih prava i
obaveza, a ne iz etničkih i kulturnih svojstava (Habermas 2004 prema Tekin 2013).
Antoni Smit (Antony D. Smith) je tvorac danas vrlo popularne etnosimboličke teorije. Smit
tvrdi da se nacija razvija od etnije i definiše je kao zajednicu koja ima svoje ime, zajednička
verovanja, mitove, istorijska sećanja, zajedničke zakone, društvenu strukturu, prava i običaje,
poseduje zajedničku kulturu i mogućnost mobilnosti unutar omeđene nacionalne teritorije.
(Smith 2002, prema Hall i Keynes 2004).
Etnija je tip kulturnog kolektiva, sa zajedničkim mitovima o lozi, istorijskim sećanjem,
zajedničkom verom, običajima, jezikom ili institucijama. Različite etničke grupacije će imati
različite od ovih elemenata. Smit ističe razliku između etničke kategorije i etničke zajednice. Za
etničke kategorije drugi mogu da kažu da su nacija, ali etnička kategorija nema “nacionalnu
svest”, i bitniji su joj rodbinski odnosi. "Etnija” odnosno etnička zajednica, sadrži kolektivno
vlastito ime, mit o precima, zajednička istorijska sećanja, zajedničku kulturu, povezanost sa
domovinom, osećanje solidarnosti kod značajnog dela populacije. Etnija nije isto što i rasa, jer
se pripadnost rasi određuje putem bioloških predispozicija.
Prema Smitu, spoljne funkcije nacije se mogu razvrstati u tri kategorije: teritorijalne,
ekonomske i političke funkcije. Unutrašnje funkcije nacije su one koje utiču na socijalizaciju
građana, međutim od vremena prosvetiteljstva i razvoja školstva ulogu socijalizacije građana
preuzeo je školski sistem i danas se razvoj nacionalnog identiteta vrši upravo kroz školski
sistem. (Smit 1991 prema Car 2015).
Smit navodi postojanje više razlicitih modela nacije i napominje da danas više ni jedna nacija
nije jednomodelna već svaki nacionalizam sadrži više ili manje elemenata različitih modela.
(Smit 1991 prema Car 2015)
Walton i Milton naglašavaju kako ovakva definicija nacije ne pravi dovoljnu distinkciju
izmedju nacije, države i etniciteta, takođe zameraju ignorisanje postojanja naroda bez teritorije i
postojanje nacija koje se sastoje od više različitih etniciteta poreklom iz različitih kultura. (Hall
i Keynes 2004).
Razvoj evropskih nacija
Renan tvrdi da su nacije nešto potpuno novo u istoriji, nepoznate u antici i klasičnom
srednjem veku. Iako su i ranije postojale republike, gradovi – monarhije, konfederacije lokalnih
