4
2. HRIŠĆANSTVO
Hrišćanstvo je danas, sa oko dve milijarde vernika, najveća i najrasprostranjenija
svetska religija. Poreklo, glavna učenja i ime ove religije neposredno se temelje na ličnosti
Isusa Hrista, njegovom životu, smrti i poukama zabeleženim u jevanđeljima i drugim spisima
Novoga zaveta.
Naziv hrišćanstvo potiče od reči Hristos – grčkog prevoda hebrejske imenice mašiah
koja znači „pomazanik“, „Mesija“. Hrišćanstvo je nastalo u prvom eku, u istočnim
provincijama Rimske imperije, a Isusovi sledbenici su po prvi put nazvani hrišćanima u
sirijskoj Antiohiji, oko 50. g. n. e. Isus iz Nazareta u Galileji, rodonačelnik ove religije, jeste,
nesumnjivo, centralna ličnost ne samo u istoriji hrišćanstva, već i čitave jedne kulture i
civilizacije kojoj je ta religija, tokom puna dva milenijuma, dala svoje dominantno obeležje.
Hrišćanske crkve dele se u tri velike grupe:
– Rimokatolička crkva,
– Istočne pravoslavne crkve i
– Protestantske crkve.
Pored njih, u porodicu hrišćanskih crkava ubrajaju se i Prehalkidonske crkve (tzv.
monofiziti), Crkva istoka (nestorijanci), dok veliki broj različitih sekti i denominacija
(prelazni oblik religijskog organizovanja između sekte i crkve), koje mahom potiču iz
protestantizma, svoja učenja takođe vezuje za Isusa Hrista. Otuda danas u svetu ima više od
20.000 zasebnih hrišćanskih crkava, denominacija i sekti.
1
2.1. Počeci hrišćanstva
Svet u kome je rođen Isus iz Nazareta i u kome su sastavljena jevanđelja bio je, u
religijskom smislu, jedan vrlo raznolik svet. Život u njemu odvijao se unutar granica velike
Rimske imperije čije stanovništvo je, u doba cara Avgusta (31. g. p. n. e. – 14. g. n. e.),
brojalo oko 70–80 miliona ljudi. Događaji koji se opisuju u jevanđeljima zbili su se u rimskoj
provinciji Palestini i pripadali su stoga zvaničnoj istoriji carstva. U Palestini je u Isusovo doba
(prva trećina prvog veka n.e.) živelo oko tri miliona stanovnika. To je bila etnički mešovita
provincija, s jevrejskom većinom, u kojoj su se govorila čak četiri jezika: hebrejski,
aramejski, grčki i latinski.
U rimskoj državi praktikovani su različiti oblici religijskih verovanja rituala, kultovi i
misterije: kult rimskog imperatora, ali i kult boga Mitre; misterijske religije, uključujući
obožavanje Velike Boginje, egipatske misterije posvećene Izidi i Ozirisu, ali i vera u jednog,
jevrejskog Boga označenog s četiri slova hebrejskog alfabeta – JHVH. U kojoj meri je
osvetljavanje najranijeg, judeo-hrišćanskog perioda u istoriji nove religije značajno i za
razumevanje njene vodeće ličnosti – Isusa iz Nazareta?
1
Dino Abrazović, Jelena Radojković, Milan Vukomanović - RELIGIJE SVETA -budizam, hrišćanstvo,
islam - Beograd, 2007
5
Kada je reč o „istorijskom“ Isusu, tu prvenstvo imaju tri jevanđelja – Markovo,
Matejevo i Lukino – iz kojih najviše saznajemo o njegovoj ličnosti i učenju. Ova tri jevanđela
nazvana su „sinoptičkim“ jer dele veliki deo zajedničke građe, pri čemu se njihovi tekstovi
mogu paralelno pratiti „jednim pogledom“ (grč. synopsis). U istorijskom smislu, tu je reč o
vođi jednog od mnogih religijskih pokreta u Palestini pod rimskom upravom. Jevrejski
istoričar toga doba, Josif Flavije, potvrđuje da su ideje o dolasku Mesije i spasenju bile dosta
raširene među Isusovim savremenicima. Eshatologija, učenje o „poslednjim stvarima“ koje će
nastupiti na kraju istorije, bila je, zapravo, među starim Jevrejima oduvek ne samo religijska,
već i politička stvar.
U takav istorijski kontekst bismo mogli da stavimo i tradiciju o Isusovom hapšenju,
osudi i pogubljenju pod rimskim vlastima, koja je vrlo detaljno opisana u jevanđeljima. Tu se,
međutim, prepoznaju i bitne razlike u odnosu na druge jevrejske religijsko-političke i
mesijanske lidere i njihove zajednice. Jedna od najvažnijih razlika je, svakako, to što, osim
Isusa, niko drugi od članova njegove zajednice nije bio uhapšen ili pogubljen u vezi s
događajima koji su usledili uoči velikog praznika Pashe u Jerusalimu. Kada je reč o rimskoj
istoriografiji prvog veka, moramo se, najpre, zadovoljiti ograničenim izborom tekstova u
kojima se hrišćani uopšte i spominju. Neke od tih zabeleški nalazimo u delima vrsnih
istoričara kao što su Tacit, Svetonije, Josif Flavije i Gaj Plinije Mlađi. Među tim tekstovima
nalazi se i svedočanstvo od izuzetne važnosti: direktna, i od hrišćanskih izvora nezavisna,
potvrda o tome da je Isus Hristos bio istorijska ličnost. Osvrnimo se kratko na Tacitov
izveštaj.
U jednom od svojih spisa (Anali 15.44) Tacit se osvrće na događaje koji su pratili
izbijanje velikog požara u Rimu u periodu Neronove vladavine (64. g. n.e.). Taj tekst je
dragocen za istoričare ranog hrišćanstva bar iz dva razloga. On, s jedne strane, osvetljava
jedno nedovoljno poznato razdoblje u istoriji hrišćanske crkve kada su, kako se veruje, u
progonima hrišćana u Rimu stradali i apostoli Petar i Pavle. S druge strane, u Analima se
nalazi i izuzetno važno svedočanstvo o pogubljenju Isusa Hrista pod Tiberijem, baš u vreme
kada je Pontije Pilat bio guverner Judeje. S obzirom na to da je ovaj izveštaj potekao iz
nehrišćanske sredine, štaviše, iz ruke jednog od najvećih antičkih istoričara, čak i najveći
skeptici teško mogu osporavati činjenicu da je Isus Hrist bio istorijska ličnost, koja je, kao što
i jevanđelja kazuju, stradala posle sudskog procesa kojima je verovatno rukovodio Pontije
Pilat.
Pored samog svedočanstva o Isusovoj smrti, još nekoliko podataka privlači pažnju u
ovom jezgrovitom odlomku. Godine 64, kada je u Rimu izbio veliki požar, sledbenici Isusa
Hrista u toj prestonici bili su već nazivani „hrišćanima“. To je, svakako, u skladu s podatkom
iz Dela apostolskih da su se, desetak godina ranije, pristalice Isusovog „puta“ u Antiohiji po
prvi put počele nazivati hrišćanima. U Tacitovom izveštaju potvrđeno je da je ta nova religija
ponikla u Palestini (Judeji) te da se ubrzo raširila i po Rimu. Primetno je tu Tacitovo
nastojanje da krivicu zbog samog požara prebaci na Nerona ali, iako on bar donekle sažaljeva
hrišćane u pogledu nepravedne sudbine koja ih je zadesila, uzdržani, konzervativni istoričar
ipak smatra da su oni krivi što uopšte podležu svom „gnusnom praznoverju“. Zbog toga, ako
ni zbog čega drugog, oni, po njemu, zaslužuju najtežu kaznu. U svakom slučaju, Tacitov
neprijateljski stav prema hrišćanima je dodatni argument u prilog autentičnosti njegovog
prikaza.
