Rani razvoj dece

Gimnazija „Svetozar Marković“ Subotica

MATURSKI RAD

PREDMET: Psihologija

TEMA: Rani razvoj dece

Mentor:

Učenik:

Vesna Štricki

Dragana Štetaković

Januar 2019

SADRŽAJ

1. Uvod
2. Novorođenče
3. Prva godina života
4. Razvoj emocija
5. Fizički razvoj
6. Motorni razvoj
7. Pijažeova teorija kognitivnog razvoja
8. Kognitivni razvoj
9. Razvoj govora

10. Intelektualni razvoj
11. Zaključak
12. Literatura

NOVOROĐENČE

Rodjenje je prelazak fetusa u spoljašnju životnu sredinu, što predstavlja veoma veliku
promenu za dete. Do rađanja dolazi 280 dana nakon začeća. Rođenje ne predstavlja početak
fizičkog i psihičkog razvoja deteta, već samo promenu sredine. Pre rođenja dete živi
parazitskim životom, sve što mu je potrebno dobija od majke i zaštićen je od svake opasnosti,
međutim, nakon rođenja mora samo da se snabdeva kiseonikom i da samostalno prima i vari
hranu. Dete prelazi u sredinu u kojoj je izloženo mnogim dražima. Sve ove promene veoma
su značajne za razvoj i učenje deteta. Iako tokom rođenja dete ne oseća bol, može doći do
određenih povreda koje donose posledice na detetov psihički razvoj. Trajanje perioda
novorođenčeta ne može tačno da se odredi. Po nekim psiholozima ovaj period traje veoma
kratko, nedelju dana, dok neki opet smatraju da traje čak i do tri meseca.
Postoje velike razlike izmedju novorođenčadi u pogledu njihove zrelosti. Dešava se da je
prevremeno rođeno dete naprednije u razvoju od deteta rođenog na vreme. Nedonošče se
nakon rođenja specijalno neguje u inkubatoru zbog toga što joj organi nisu dovoljno
razvijeni. Ono se takođe hrani na specijalan način. Da li će nedonošče ikada stići normalno
rođenu bebu zavisi od njenih fizičkih i mentalnih karakteristika. Prema nekim istraživanjima
potrebno je barem godinu dana da nedonošče sustigne normalno rođenu bebu. Kod
prevremeno rođene dece često dolazi do nervoznih navika i razdražljivosti zbog
prezaštićenosti roditelja. Nedonoščetu jesu potrebna specijalna nega i briga, ali preterano
štićenje može omesti njegov normalan razvoj.

PRVA GODINA ŽIVOTA

Prva godina života je veoma važna za dalji razvoj i ono predstavlja kritičan period u detinjem
razvoju. Prvenstveno se u ovom periodu stvara poseban odnos sa majkom - emocionalna
vezanost, privrženost ili psihološka zavisnost. Isto tako može doći i do oštećenja koja se
kasnije ne mogu ispraviti, ukoliko dete biva odbačeno i zanemareno. Dete u ovom periodu
ima ogranske potrebe koje zadovoljava njegova okolina. Bez staranja roditelja dete ne bi
preživelo. Isto tako dete ima i psihološke potrebe koje bi trebale da se zadovoljavaju prilikom
fizičkih potreba. Kao što su potreba za milovanjem, grljenjem, nošenjem, ljuljanjem, i uopšte
potrebe za nežnošću. Ove potrebe su urođene. Hranom i taktilnim kontaktima majka
nagrađuje dete i time i ona sama stiče vrednost nagrade i postaje nešto pozitivno za dete.
Pošto je majka slična drugim licima, dete stav prema majci generalizuje i na druge ljude.
Neki psiholozi su zbog toga smatrali da su potrebe za taktilnim draženjima naučene.
Međutim, američki psiholog Harlou (Harlow) izveo je jedan veoma zaniljiv eksperiment na
majmunima kojim je dokazao suprotno. On je gajio mladunčad majmuna sa veštačkim
majkama koje su bile napravljene od žičane mreže. Neke od njih bile su presvučene krznom,
a neke su imale ugrađene flašice sa mlekom iz kojih su se majmuni hranili. Majmuni su dosta
vremena provodili sa mrežom presvučenom krznom, prijubljujući se uz krzno.

U sobu kod majmuna unesenje veliki pauk od koga su se oni uplašili. Majmuni su bežali kod
veštačke majke presvučene krznom i pored nje su lakše savladali strah. Majmuni su stvorili
emocionalni odnos sa krznenom majkom bez obzira na to da su hranu dobijali od žičane
majke. Ovaj eksperiment dokazuje da hrana nije jedini izvor zadovoljstva kod deteta, već da
je osnovni izvor zadovoljstva i sigurnosti dodir sa majkom.
Psihoanalitičar Erikson u svom učenju govori o značaju prve godine života. Prema njegovom
shvatanju prva faza života traje od rođenja do 18 meseci i predstavlja fazu sticanja osećanja
osnovnog poverenja. On smatra da u ovoj fazi dete saznaje da li je svet pretežno izvor
neprijatnosti ili izvor zadovoljstva. To jest, u ovom periodu čovek postaje pesimista ili
optimista.

Ukoliko se detetu zadovoljavaju fizičke, fiziološke i psihičke potrebe kod njega se razvija
osećanje osnovnog poverenja. U suprotnom kod deteta se javlja nepoverenje, strah i sumnja.
Osećanje poverenja omogućava da se kod deteta razvije normalan emocionalni život, a
nepoverenje izaziva nezadovoljstvo kao osnovno raspoloženje.
Nezadovoljavajuca briga o deci u prvim godinama života loše utiče na dalji tok socijalnog,
emocionalnog i intelektualnog razvoja. To dokazuju i neka sistematska ispitivanja dece
gajene po domovima i dece gajene u porodicama. Neki lekari zapažaju veću smrtnost kod
dece gajene u domovima. Isto tako, deca bez roditelja, zbog nedovoljne nežnosti i topline
postaju apatična i nezainteresovana prema ljudima. Mnoga deca gajena u domovima postaju
zaostala u svom intelektualnom razvoju zbog nedostatka emocionalnih kontakata.
Veoma važan uticaj na detetov razvoj predstavlja dojenje. Tokom dojenja potrebno je dete
uzeti u naručje, tepati mu i biti nežan prema njemu kako bi se dete osećalo sigurno i smireno.
Majka ne bi smela tokom dojenja biti nervozna ili uznemirena jer to ostavlja loš utisak na
dete.

RAZVOJ EMOCIJA

Emocionalni razvoj je jedan od važnih procesa u razvoju ličnosti koji se odvija poduticajem
faktora sazrevanja i socijalnog učenja.

Na pitanje da li se emocije javljaju već kod novorođenčeta mnogi psiholozi pokušali su da
odgovore. Postoje razna shvatanja o tome da li i koje emocije novorođenče poseduje.
Psihoanalitička škola, na čelu sa Sigmundom Frojdom stvorila je svoje učenje o emocijama
novorođenčeta po kome dete odmah nakon rođenja doživljava duboka osećanja. Ova teorija
nije eksperimentalno dokazana. Zatim, psihoanalitičarka Suzana Ajzeks smatra da već pri
rođenju dete poseduje htenja, želje, strah, gnev, ljubav i mržnju. Ova tvrdnja takođe nije
dokazana. Džon Votson, američki psiholog, vršio je razna eksperimentalna istraživanja po
kojima je zaključio da se pri rođenju javljaju tri urođene emocije, a to su: strah, gnev i ljubav.
Mnogi psiholozi pokušali su da pobiju Votsonovu teoriju o urođenim emocijama. Konačno to
su i uspeli američki psiholozi Klark, Landis, Hant i Hant.
Vremenom dete ispoljava sve veći broj emocionalnih reakcija. Dete počinje da se : ljuti,
plaši, voli, pokazuje ljubomoru, radost, tugu itd. Isto tako, nakon određenog vremena dete
počinje da se plaši nepoznatih lica, mraka, određenih životinja. Veliku ulogu u
emocionalnom razvoju čine učenje i sazrevanje.
Koliko je uloga učenja značajna za emocionalni razvoj dokazao je, već pomenuti psiholog,
Votson svojim eksperimentom poznatim kao „

Albertov slučaj

". Naime, on je u ovom

eksperimentu posmatrao i ispitivao malog Alberta. Utvrđeno je da je on prvobitno imao strah
samo od jakog zvuka i gubljenja podloge. Kada je imao devet meseci odveli su ga u zoološki
vrt kako bi utvrdili da nema nikakav strah prema životinjama. Albert je čak pokazivao
interesovanje prema njima. Dva meseca kasnije, u laboratoriji su mu pokazivali belog miša
koga je radoznalo posmatrao, ali kada gaje Albert dotakao začuo se jak zvuk i on bi se
uplašio. Ovaj postupak ponovljen je više puta. Albert je pokazivao jasne signale straha, čak i
kada je ugledao miša bez pratnje neprijatnog zvuka. On je počeo da se plaši i raznih stvari
koje su ga podsećale na belog miša. Votson je ovim eksperimentom dokazao kako se putem
uslovnog refleksa stiču emocionalne reakcije na razne situacije i objekte. Ima mnogo primera
kada se emocije putem uslovljavanja i generalizacije mogu vezati za nove predmete i
situacije, međutim, ne može se pojava svih emocija objasniti na ovaj način.
Sazrevanje je takođe jedan od faktora koji utiče na emocionalni razvoj deteta. Emocije se kod
deteta mogu javiti i bez učenja, same od sebe sa vremenom. Neke emocije koje se ne javljaju
odmah pri rođenju deteta razvijaju se kasnije pod uticajem sazrevanja. Britanski psiholog
Valentajn zaključio je da se strah kod dece od raznih objekata javlja iznenada i da on nije
naučen. Dva psihologa Džons i Džons izveli su eksperiment sa zmijom.