“Tehnološko metalurški fakultet” Beograd
SEMINARSKI RAD
PREDMET: Industrijsko zagađenje
TEMA: Uzroci i posledice industrijskog zagađenja
Mentor:
Student:
Prof. dr Viktor Pocajt Anica Ilić 304/16
Januar 2019
SADRŽAJ
UVOD
IZVORI ZAGAĐENJA
ZAGAĐIVANJE OD INDUSTRIJSKOG OTPADA
ZAŠTITA VAZDUHA OD ZAGAĐIVANJA
ZAŠTITA VODE I REKA OD ZAGAĐIVANJA
ZAGAĐENJE VAZDUHA OKSIDIMA IZ LOŽIŠTA
ZAGAĐENJE VAZDUHA OKSIDIMA SUMPORA
ZAGAĐENJE VAZDUHA UGLJEN II OKSIDOM
ZAGAĐENJE VAZDUHA OKSIDIMA AZOTA
HEMIJSKA INDUSTRIJA KAO IZVOR ZAGAĐENJA
ZAGAĐENJE VAZDUHA OD INDUSTRIJSKIH I
KOMUNALNIH OTPADA
BORBA ZA OČUVANJE PRIRODE
UTICAJ VASPITNIH MERA NA LJUDE
ZAKLJUČAK
LITERATURA
Procenjuje se da emisija sumpornog dioksida (SO2) u Evropi iznosi 39 M-tona godišnje.
Emisija SO2 jedinjenja drastično je veća u zimskom nego u letnjem periodu, zbog
sagorevanja fosilnih goriva. Zimski smog pojavljuje se najčešće i najviše u centralno, južnoj i
jugoistocnoj Evropi. Zato su vlasti u državama ovih regiona krenule u kampanju za redukciju
upotrebe vozila u centralnim gradskim delovima. Koncentracija SO2 u atmosferi zapadno-
evropskih gradova primetno je opala u odnosu na 1970. godinu. Pad koncentracije SO2 u
atmosferi rezultat je redukcije korišćenja fosilnih goriva u zagrevanju domaćinstava.
Emitovane kisele supstance kao sto su SO2 i azot dioksid (NO2) u atmosferi se mogu
zadržati i do nekoliko dana i za to vreme preći razdaljinu od preko nekoliko hiljada
kilometara, gde se preobrazuju u sulfurnu i azotnu kiselinu. Primarni polutanti SO2 i NO2 i
njihovi reakcioni proizvodi nakon njihove depozicije i promene padaju na površinu zemlje i
površinskih voda (kisele kiše) gde uzrokuju zakiseljavanje sredine. Efekti acidifikacije
odražavaju se na: vodene organizme koji su osetljivi na povećanje pH i povećanje toksičnih
metala u vodi, biljke su osetljive na povećanje koncentracije hidrogenovih jona u zemljištu,
ljudi takođe trpe posledice acidifikacije zbog konzumiranja površinske ili podzemne vode
koje često imaju neprimeren pH i povećanu koncentraciju metala. Svojom delatnošću čovek
je izmenio prvobitni sastav atmosfere, zemljišta i vode. Zagađujuće materije iz mnogih izvora
zagađenja, neizbežnih pratilaca urbanog života, u obliku gasa, dima, prašine, pepela, čvrstog
otpada i otpadnih voda ubacuju se u vazduh, zemljište i vodu menjajući ih. Ugroženi su
čovekovo zdravlje i njegova životna sredina jer nisu uspeli da se prilagode promenama. Javlja
se niz obolenja koja u osnovi nisu nova, ali su postala dominantna i u vrhu liste uzorka smrti.
U 10 vodećih zemalja Evrope oko 20% svih uzroka smrti pripada malignim bolestima, od
čega 1/3 respiratornom sistemu. 10% smrtnosti nastaje usled akutnih respiratornih infekcija.
Povećan je broj obolelih od anemija, alergija, imunoloskih, genetskih i neurotskih
poremećaja, poremećaja metabolizma. Put unošenja zagađujućih materija u organizam je
inhalacijom, ingestijom i transkutano. Zna se da izloženost putem inhalacije zavisi od
koncentracije zagađujucih materija, dužine izloženosti, fizičke aktivnosti, uzrasta i
pola.Izloženost putem ingestije je manje razrađena jer bi se za svaku vrstu hrane morao
računati unos za životni vek, ali je sigurno da se konzumiranjem zagađenih žitarica, voća i
povrća kao i zagađene hrane životinjskog porekla unose različite toksične materije. Za
kancerogene materije nema bezbedne granice vrednosti, dok za nekancerogene postoje
definisane vrednosti zahvaljujuci kompenzatornim procesima u izloženom organizmu.
Ekonomske štete su velike. Povećana je toplota zemljišta i smanjena količina padavina.
Padaju kisele kise. Zagađuje se zemljište i plići vodonosni slojevi. Ostećuje se biljni svet a
time ometa proces samoprečisćavanja vazduha. Poremećen je lanac ishrane. Brzo nastaje
erozija građevinskog materijala, propadaju spomenici kulture, veće je prljanje stanova,
namestaja, rublja. Svaku promenu u sastavu i stanju vazduha, koja prelazi granicu
prilagodljivosti ljudskog organizma i dovodi do njegovog obolevanja, nazivamo
aerozagađenjem. Izvori zagađenja atmosfere naselja su različiti. To su pre svega procesi
sagorevanja uglja i nafte u elektranama, toplanama i individualnim kućnim lozistima , procesi
u industrijskim postrojenjima (naftna, hemijska, metalurska, prehrambena), izduvni gasovi
saobraćajnih vozila i teških mašina, procesi na deponijama otpada i smeća itd. Najčešće
zagađujuće materije su CO2, CO, SO2, azotni oksidi, razna organska jedinjenja
(ugljovodonici, benzoli, freoni), olovo i dr. Do sada je identifikovano više stotina različitih
zagađujućih materija, a treba istaći mogućnosti stvaranja novih, do sada nepoznatih
jedinjenja, pod uticajem sunčevog zračenja i električnog pražnjenja.
Na kvalitet vazduha na jednom području, pored koncentracije zagađujucih materija iz izvora
zagađenja i udaljenosti izvora, veliki uticaj imaju meteoroloski elementi: stanje vazdušnog
pritiska, pravac i brzina vetra, vrtložna strujanja, odsustvo vetra, vlažnost vazduha, prisustvo
magle, količina padavina, temperatura vazduha i temperaturne inverzije. Najveća
koncentracija zagađujućih materija rasprostire se vodoravno u pravcu vetra. U periodima
"tišine" - odsustva kretanja vazduha sve zagađujuće materije ostaju u naselju. U donjim
slojevima atmosfere vazduh je topliji i kreće se ka gornjim hladnijim slojevima što
omogućava normalnu disperziju. Međutim u uslovima naglog rashlađivanja zemlje dolazi do
temperaturne inverzije. Prizemni vazduh je hladniji od onog u višim slojevima pa je
disperzija onemogućena. Nizak vazdusni pritisak, odsustvo vetra, velika vlaznost vazduha,
magla i temperaturna inverzija smanjuju rasprostiranje zagađujućih materija u visinu i
daljinu, zadržavaju ih u prizemnim slojevima i koncentrišu u blizini izvora zagađenja. Može
doći do stvaranja "smoga" sa jedinjenjima koja su izuzetno otrovna i opasna po zdravlje ljudi.
Nivo koncentracije zagađujućih materija utvrđuje se merenjem. Koncentracija zagađujućih
materija u vazduhu, na određenom mestu, kojom se izražava kvalitet vazduha, zove se
imisija. Nadležno ministarstvo propisuje granićne vrednosti imisije, obezbeđuje propisno
praćenje kvaliteta vazduha u naselju i evidenciju podataka, obezbeđuje praćenje osnovnih
meteoroloških elemenata i prati uticaj zagađenog vazduha na zdravlje ljudi.
Cilj kontrole kvaliteta vazduha je zaštita zdravlja ljudi, odnosno, utvrđivanje izvora
zagađenja, utvrđivanje stepena zagađenja, utvrđivanje kretanja zagađenosti vazduha u toku
godine, procena opterećenosti pojedinih lokacija, utvrđivanje kritičnih situacija u cilju
upozorenja javnosti, utvrđivanje mera zaštite.
Podaci dobijeni praćenjem aerozagadjenja su osnov za donošenje programa sanacije
određenog područja. U slučaju prekoračenja graničnih vrednosti imisije, zagađivac je dužan
da na zahtev određenog inspekcijskog organa preduzme potrebne mere da bi se koncentracije
štetnih i opasnih materija svele na propisane granične vrednosti imisije. Najčešće se
kontrolišu imisija SO2 iz grupe nekancerogena i čadj iz grupe kancerogena i ukupne taložne
materije. Oni se mogu smatrati indikatorima aerozagađenja. Sumpordioksid, nastaje kao
proizvod sagorevanja sumpora u fosilnim gorivima. To je gas oštrog mirisa, teži od vazduha.
Toksičnost mu se pojačava u uslovima povećane vlažnosti zbog stvaranja sumporne kiseline.
Iritira disajne puteve i konjuktive, a pri većim koncentracijama oštećuje plućni parenhim i
čulo mirisa. Dugo udisanje manjih koncentracija u stanju je da izazove hronično ostećenje
disajnih puteva, konjuktiva i gleđi zuba, a neki mu pripisuju kataralne promene sluzokože
želuca, menstrualne poremećaje i različite promene u krvnoj slici.
Prema najnovijim saznanjima proizvodi oksidacije SO2 u vazduhu još su toksičniji od samog
SO2. Čađ nastaje sagorevanjem fosilnih goriva. To su fine, male čestice veličine oko 5
mikrona. Lebde u vazduhu i ponašaju se kao gas. Sadrže toksične i kancerogene materije.
Mogu nakupljati i bakterije. Lako prodiru u disajne puteve i ostećuju ih. Taložne materije su
delići čvrstog goriva, pepela, ulične prašine koji usled svoje težine padaju na zemlju. Dejstvo
na organizam im zavisi od porekla i hemijskog sastava, veličine i oblika čestice, zagađenosti
mikroorganizmima. Padavine sa pH vrednošću ispod 5,6 su kisele padavine ("kisele kiđe").
