UNIVERZITET ’’UNION – NIKOLA TESLA’’ BEOGRAD
ZAVRŠNI RAD
Tema: Komparativna analiza metoda merenja nivoa zagadjujućih
materija u vazduhu
Profesor
Student
, oktobar 2021
2
SADRŽAJ:
UVOD........................................................................................................................................3
1. ŽIVOTNA SREDINA....................................................................................................4
1.1.
Pojam i značaj očuvanja životne
sredine..................................................................4
2. VAZDUH.......................................................................................................................6
2.1.
Pojam i značaj
vazduha...........................................................................................6
2.2.
Zagađenost
vazduha.................................................................................................6
3. KVALITET VAZDUHA...............................................................................................8
3.1.
Indikatori kvaliteta
vazduha....................................................................................8
3.2.
Praćenje
indikatora..................................................................................................9
3.3.
Indeks kvaliteta
vazduha........................................................................................10
3.4.
Kvalitet vazduha u
svetu........................................................................................11
3.4.1. Najzagađenije zemlje u svetu – grafički prikaz..........................................11
4. KVALITET VAZDUHA U SRBIJI.............................................................................15
4.1.
Kriterijumi za ocenjivanje kvaliteta
vazduha........................................................15
4.2.
Kategorije kvaliteta
vazduha..................................................................................17
4.3.
Izvori zagađenja u
Srbiji.........................................................................................17
4.4.
Ocena kvaliteta vazduha u Srbiji u 2020-oj
godini................................................20
4.5.
Gradovi sa najlošijim kvalitetom vazduha u Srbiji u trenutnku
analize(18.10.2021
)
................................................................................................21
4.6.
Kvalitet vazduha u Nišu u trenutku
analize(18.10.2021).......................................23
4
1. ŽIVOTNA SREDINA
1.1.
Pojam i značaj očuvanja životne sredine
Životna sredina je skup prirodnih i stvorenih vrednosti čiji kompleksni međusobni
odnosi čine okruženje, odnosno prostor i uslove života.
1
Životnu sredinu čoveka čine svi fizički, hemijski i biološki faktori van ljudskog tela, tj. pod
životnom sredinom čoveka podrazumevaju se abiotski faktori (zemljište, voda, vazduh, klima,
buka i dr.); sistem antropogenih tvorevina kao i sav ostali živi svet koji, međusobno povezani,
čine celovit interaktivni sistem koji je u stanju dinamičke ravnoteže.
2
Životna sredina jednog organizma uključuje:
◆
fizičku ili abiotsku sredinu u kojoj on egzistira, odnosno geografsku lokaciju, klimatske
uslove i zemljište;
◆
organsku ili biotsku sredinu, uključujući sve žive organske materije i celokupni živi svet iz
okruženja, kao i populaciju kojoj organizam pripada.
1
Zakon o zaštiti životne sredine, 2009
2
BLAGOJEVIĆ, LJ, Životna sredina I zdravlje, Niš 2012
5
Svaki pokušaj podele životne sredine na komponente vodi pojednostavljenjima koja
osiromašuju kompleksnost ekoloških međuodnosa abiotske i biotske sredine.
Abiotska sredina se označava i kao geosfera, a biotska kao biosfera i one zajedno čine ekosferu.
U najopštijem smislu, pojam životne sredine se izjednačava sa pojmom ekosfere.
Šume imaju neprocenjiv značaj za očuvanje životne sredine. One štite životnu sredinu od
zagađivanja i u izvesnom smislu su, njihov tvorac, zaštitnik i stabilizator. Veća šumovitost daje
bolji kvalitet vazduha, jer šuma samo na jednom hektaru proizvede oko 800 tona kiseonika
godišnje. Zaštita životne sredine podrazumeva utvrđivanje svih negativnih uticaja koji dovode
do promena, sa ciljem sprečavanja degradacije, zagađivanja, uništavanja, kao i prekomernog
trošenja sirovina. To zahteva preduzimanje niza zakonskih, tehničkih i tehnoloških mera koje
na najbolji način mogu da spreče uzroke, ublaže ili otklone posledice u životnoj sredini.
Prioriteti u zaštiti životne sredine su dugoročno upravljanje prirodnim resursima, zemljištem,
vodom, predelima, sa integralnim pristupom u borbi protiv zagađivanja i prevenciji stvaranja
otpada, redukciji potrošnje energije naročito iz neobnovljivih izvora, unapređenje upravljanja i
razvoj efikasnih i čistih načina transporta i proizvodnje. Osnovni princip na kome se zasniva
sprovođenje politike zaštite životne sredine je princip predostrožnosti i prevencije. Naime,
svaka aktivnost mora biti planirana i sprovedena na način da prouzrokuje najmanju moguću
promenu u životnoj sredini i da predstavlja najmanji rizik po zdravlje ljudi i životinja, smanji
opterećenje prostora i potrošnju sirovina i energije.
3
3
Srbijasume.rs
7
vazdušnog omotača, procenom nastalih promena i trendova u budućnosti, a sve sa ciljem da se
predupredi dalje zagaivanje vazduha i izbegne scenario katastrofe po živi svet planete.
4
2.2.
Zagađenost vazduha
Vazduh predstavlja smešu prihodnih gasova i čestica koje imaju stalan sastav i nalaze se
u stabilnoj ravnoteži. Zagađenje vazduha podrazumeva prisustvo čestica, hemikalja ili
bioloških materija koje nanose štetu ili uzrokuju nelagodnost kod živih bića.
Zagađenje vazduha utiče na razvoj brojnih bolesti (respiratorne infekcije, srčane bolesti, rak
pluća itd).
Efekti lošeg kvaliteta vazduha na zdravlje ljudi su dalekosežni, ali uglavnom utiču na disajni i
kardiovaskularni sistem tela. Individualne reakcije na zagađivače vazduha zavise od vrste
zagađivača kojoj je čovek izložen, stepena izloženosti, zdravstvenog statusa pojedinca i
genetike. Zagađenje vazduha u zatvorenom prostoru i loš kvalitet gradskog vazduha navedeni
su kao dva od najgorih problema toksičnog zagađenja na svetu u izveštaju Bleksmit instituta za
2008. godinu u svetu o najgore zagađenim mestima na svetu. Samo zagađenje vazduha
uzrokuje 2,1 do 4,21 miliona smrtnih slučajeva godišnje. Sveukupno, zagađenje vazduha svake
godine uzrokuje smrt oko 7 miliona ljudi širom sveta i najveći je pojedinačni rizik po životnu
sredinu u svetu.
4
Novitović, O., Trumbulović-Bujić, Lj., Marjanović, V., Aksentijević, S. - Monitoring zagaivača i uzorkovanje,
Novi Sad.
