Centralna banka je monetarna institucija i osnovni stožer bankarskog sistema svake zemlje. U
raznim zemljama nosi različite nazive: narodna, emisona, državna ili jednostavno banka
Engleske, banka Japana i slično. U ranijim fazama razvoja bankarstva nije postojalo
razgraničenje između centralnih i poslovnih banaka, jer su skoro sve poslovne banke vršile
emisiju banknota. Pojava centralnih banaka istorijski je povezana sa centralizacijom banknota
u rukama jedne ili malog broja najstabilnijih poslovnih banaka u koje su države i klijenti imali
najveće povjerenje. Krajem 19. i početkom 20. vijeka u većini država emisija banknota je
vršena od strane centralne banke.

Imajući u vidu da je razvoj centralnog bankarstva u zemljama Zapadne Evrope započelo prije
industrijske revolucije može se zaključiti da je visok nivo razvijenosti bankarstva bio jedan od
važnih uslova za ekonomski uspon ovih zemalja. Sa osnivanjem prvih centralnih banaka
povezuje se u početak razvoja modernog bankarstva u svijetu. Prve centralne banke svijeta
osnovane polovinom 17. vijeka i to u Švedskoj i Engleskoj. Treba naglasiti da ove banke nisu
imale ekskluzivno pravo na emisiju banknota i njihove funckije razlikovale su se od funckija
savremenih centralnih banaka. Tako npr. po osnivanju je Centralna banka u Engleskoj bila
dužna da vrši i direktno kreditiranje i industrije i trgovine. Centralne banke u savremenom
obliku pojavile su se u 19. Vijeku.

Kao osnovne karakteristike centralne banke, u odnosu na poslovne banke, moguse navesti:

1. Emisija novčanica i kovanog novca i kontrola formiranje depozitnog novca;

2. Regulisanje potencijala poslovnih banaka i usmjeravanje njihove kreditne politike;

3. Nadzor (monitoring) nad ukupnim poslovanjem banaka i drugih finansijskih

organizacija;

4. Garant likvidnosti bankarskog sistem, odnosno uloga poslednjeg utočišta;

5. Velika (može se reći odlučujuća) uloga državnih organa u upravljanju;

6. Neprofitna institucija;

7. Nepostojanje direktnih kreditnih odnosa sa domaćim nebankarskim sektorom (osim

države, u nekim zemljama);

8. Dualna institucija, novčana (koja formira i reguliše novac u opticaju) i bankarska

(koja ima kreditne i depozitne odnose sa poslovnim bankama, inostranstvom i
državom);

9. Ne postoji konkurentski odnos centralne i poslovnih banaka.

Po svojoj pravnoj prirodi novac predtsavlja ispravu o dugu bankarskog sistema koji se nalazi
u posjedu lica izvan bankarskog sistema. U tom smislu bankarski sistem stvara novac, koji
ima vrijednost samo dok se nalazi u opticaju. Centralna banka predstavlja banku koja kreditira
sve ostale banke i ujedno je banka države.