Pod pojmom
globalizacija
podrazumijevamo stvaranje sveopšte povezanosti i međuveza
između naroda usled kojih dolazi do ublažavanja ili otklanjanja različitih vrsta barijera
( fizičkih, religijskih, političkih, kulturnih i brojnih drugih), koje razdvajaju različite
regione svijeta. Na ovaj način, uspostvaljanjem
liberalizacije,
dolazi do ostvarivanja
velikih sloboda u pogledu mobilnosti. Tu prvenstveno mislimo na slobodu prometa
dobara i usluga, slobodu kretanja novčanih tokova, te konačno i na mobilnost ljudskog
faktora, tj. radne snage.
Osnovna posledica ovakvih djelovanja jeste kreiranje
međuzavisnosti
između zemalja.
Ovakva međuzavisnost može biti dvojako posmatrana. Sa jedne strane, ukoliko ona
dovodi do razmjene znanja, unapređenja poslovnih aktivnosti i procesa kao i do
uspostavljanja i osvajanja novih tržišta za poslovanje, onda su pozitivni efekti nesporni.
Međutim ukoliko takva međuzavisnost "vezuje ruke" ekonomiji jedne zemlje, sužavajući
joj manevarski prostor za djelovanje i reagovanje onda ona veoma često može biti izvor
opasnih i dalekosežnih problema. Postoje brojni primjeri koji potkrepljuju ovu tvrdnju, a
možda najbolji od njih jeste energetska zavisnost zemalja Italije i Španije. Naime, budući
da pomenute dvije zemlje nemaju značajnu domaću proizvodnju energenata, one su
izuzetno uvozno-zavisne. (Španija nabavlja 99% gasa iz afričkih zemalja Nigerije, Alžira
i Libije, a Italija svoje zalihe električne energije kupuje od svog susjeda Švajcarske).
Jasno je da će ukoliko dođe do političke ili ekonomske nestabilnosti u ovim afričkim
zemljama, što je čest slučaj, ili prekida u pošiljci švajcarskih zaliha, ove dvije zemlje i
njihove ekonomije biti "na koljenima". Samo ova jednostavna ilustracija je dovoljan
pokazatelj koliko se temeljno moraju analizirati odnosi prije nego što se donese sud da li
je globalizacija pozitivna za neku zemlju svijeta i što je još važnije, u kojoj mjeri. Time
možemo stvoriti skicu dosadašnjeg razvoja i prisutnosti ovog procesa.
2 Neravnomerna globalizacija svijeta
Iako zvuči pomalo paradoksalno, može se reći da globalizacija još uvek nije globalan
fenomen. Naime, najveći obim međunarodne razmjene i investicionih aktivnosti smješten
je u tri velika ekonomska bloka, popularno zbirno nazvanim,
Trijada
. Oblasti trijade čine:
1.zapadnoevropske zemlje grupisane u okviru Evropske Unije, 2. NAFTA region
( Kanada, SAD i Meksiko) i 3. Japan.
Osnovne karakteristike ova tri bloka su: hermetičnost, nestalnost i neizvjesnost. Pod
hermetičnošću
podrazumijevamo da je većina trgovinskih transakcija svakog od ova tri
bloka internog karaktera, tj. da je jedan blok relativno trgovinski nezavistan od drugog.
Pa tako, većina evropski proizvedenih automobila se upravo proda u Evropi, američki
auto proizvođači mahom opslužuju američko tržište i tako redom dalje. Svaki od
pomenuta tri bloka nema konstanto nepromijenjenu strukturu, već se ona modifikuje
vremenom. Tako je Evropska Unija, poslednjim proširenjem zaokružena na 27 zemalja
članica, a s druge strane postoje jasne tendencije da se NAFTA region proširi i na
4
