SADRŽAJ:
UVOD...........................................................................................................................................
.3
1.
PRIMJERI
EVROPSKE
EVOLUCIJSKE
MISLI...............................................................4
1.1
Saint
Simon..........................................................................................................................4
1.1.1 Razum i istovjetnost klasnih
interesa.......................................................................5
1.1.2
Društvena
reorganizacija...........................................................................................5
1.2
Simone
de
Sismondi.............................................................................................................7
1.2.1
Sismondi
kritičar.........................................................................................................8
1.2.2 Sismondi o teoriji i
metodi..........................................................................................9
1.3
Friedrich
List......................................................................................................................10
1.3.1 Protekcionizam i stadij privrednog razvitka.........................................................
11
1.3.2 Listova kritika klasične
ekonomije..........................................................................11
2.
UTOPIJSKI
SOCIJALISTI....................................................................................................12
2.1
Robert
Owen......................................................................................................................12
2.2
Charles
Fourier..................................................................................................................13
2.3
Pierre
Joseph
Proudhon....................................................................................................14
2.3.1 Proudhonova kritika
vlasti......................................................................................15
2.3.2 Proudhon o pravdi i
razmjeni.................................................................................15
3.
HISTORIJSKA
ŠKOLA..........................................................................................................16
3.1
Wilhelm
Roscher...............................................................................................................17
3.2
Gustav
Schmoller.............................................................................................................18
ZAKLJUČAK..............................................................................................................................
.19
Literatura.....................................................................................................................................
.20
UVOD
Između pojave pionirskog djela Adama Smitha 1776.godine i krunskog ostvarenja Johna
Stuarta Milla 1848.godine, došlo je do događaja ogromnoga društvenog,političkog i
ekonomskog značenja. Američka Deklaracija nezavisnosti, napisana upravo u godini u kojoj
je objavljeno Smithovo “Bogastvo naroda” ,obilježila je rođenje nove nacije I početak
njezina kretanja ka privrednoj samodovoljnosti. Na kontinentu se odraz zamašne društvene
reorganizacije,koja je uslijedila nakon Francuske revolucije,osječao diljem Europe. Istodoban
je s ta dva preokreta bio pristojan rast industrijalizma i tvorničkog sistema u
Engleskoj,kontinentalnoj Europi i Americi.
Tvornički system je uveo krupne preobrazbe u društveni i privredni krajolik. Mnogi
suvremeni pisci smatraju da je radnička klasa podnjela najveću cijenu tih promjena u obliku
njenog ekonomskog dislociranja i prenapučenosti gradova. Kritičari toga razdoblja dovodili
su u pitanje koristi industrijalizacije i valjanost analitičkog sistema koji je nastojao objasniti
zamah i posljedice novoga industrijskog društva. Devetnaesto je stoljeće tako bilo
intelektualno bojište neke vrste, polje odvijanja literalnih,metodoloških i u manjoj mjeri
analitičkih okršaja u društvenim naukama.
Nije svaka zemlja bila dio istog stepena bojno polje. Engleska i kontinent,na primjer, bili su
odvojeni ne samo geografski već i intelektualno. Velika Britanija je imala dugu tradiciju
individualizma bar od vremena Johna Lockea. To je našlo odraza u parlamentarnoj vladavini
Engleskom, ograničenoj monarhiji koja je postojala uz bok apsolutnih monarhija Europe u 18.
i početkom 19.stoljeća. Britanski individualizam i libertarijanstvo, pomješani sa
konzervativnim gledanjima Edmunda Burkea na društvene promjene, pridonjeli su
izbjegavanju društvenih preokreta Francuske revolucije i kulminirali, u ekonomskoj sferi,sada
poznatim spisima Adama Smitha i klasičnih ekonomista.
Slika 1.1 “Claude Henri de Rouvroy Comte de Saint-Simon”
1.1.1 Razum i istovjetnost klasnih interesa
Saint-Simon je u ekonomiji više utjecao na metodu nego na analizu.Kao što je prethodno
naznačeno,stvorio je evolucijsku teoriju historije koju je njegov tajnik, Auguste Comte,
kasnije doradio u popularnu “Trostadijsku” teoriju historije. U bitnome, Saint-Simon je
vlastitim istraživanjem historije otkrio,jednog uz drugog, dva proturječna društva sistema.
Prvi se (Francuska prije revolucije) temeljio na vojnoj sili i na nekritičkom prihvatanju
religije.Drugi se (Francuska nakon revolucije) temeljio na industrijskoj sposobnosti i
dobrovoljnom prihvaćanju na nauci utemeljenja znanja. Nauka i industrija su bile prema
Saint-Simonu obilježja modernog vremena i njegova je glavna briga bila reorganizirati
društvo kako bi se uklonile sve prepreke o razvitku to dvoje. Smatrao je da buduće dobro
društva počiva u povećanoj proizvodnji. U skladu s tim : “Proizvodnja korisnih stvari jedini je
razuman i pozitivan cilj što ga politička društva mogu sebi postavljati“.
2
To je isto poimanje dobrobiti kao i u klasičnih ekonomista. Međutim , Adam Smith je
pokazao kako bi se takva dobrobit društva mogla postići izvan politike,općim oslanjanjem na
načelo osobnoga interesa, a Saint-Simon je, nasuprot tome, ključ povećanoj proizvodnji našao
u razumu i istovjetnosti klasnih interesa. Svoje je jedinstveno nepovjerenjeu osobni interes
potkrijepio, izučavajući historiju,otkrićem rastućeg zajedništva interesa koje je pratilo
napredovanje civilizacije. Saint-Simon je,prema tome, smatrao da bi ekonomska suradnja i
industrijska organizacija proizašle spontano iz napretka društva.
3
Rekao je:
„Svi su ljudi sjedinjeni općim interesima proizvodnje, potrebom koju svi imaju za sigurnošću
na poslu i slobodom u razmjeni. Proizvođaći su svih zemalja stoga u biti prijatelji. Ništa ne
2
Oeuvres de Saint-Simon et d'Enfantin (Djela Saint-Simona i Enfantina,XV.,str.13.)
3
Schumpeter J. A. : Povijest ekonomske analize I i II,Informator,Zagreb,1975
stoji na putu njihova sjedinjenja, a stapanje je njihovih napora nužni uvjet ako industrija želi
postići premoć koju bi mogla i trebala uživati.“
4
1.1.2 Društvena reorganizacija
Glavni je cilj Saint-Simonova novog poretka bio povećati kontrolu ljudi nad stvarima, ne nad
ljudima. Otuda „kontrola“, implicirana u njegovu prijedlogu organizacijske strukture, nije
državna u tradicionalnom smislu već je riječ o industrijskom upravljanju. Bio je vrlo
neprijateljski raspoložen prema državi kakvu znamo i njenom mješanju u industrijsku sferu.
Rekao je :
„Država uvjek šteti industriji kad se mješa u njene poslove,šteti joj čak i u slučajevima kad se
trudi poticati je“.
Saint-Simon je, međutim , usprkos svom gorljivom i ustrajnom zagovaranju reorganizacije,
rijetko kad izričit ili čak doslijedan glede specifične prirode industrijske organizacije u
moderno doba. Ovaj nedostatak doslijednosti u raznim Saint-Simonovim programima
reorganizacije vjerovatno svjedoči o njegovoj neodlučnosti glede optimalne društvene
organizacije u industrijskome društvu, ali je on i odraz Saint-Simonova uvjerenja da
najprikladniji oblik organizacije jest historijsko relativan i otuda podložan promjeni.
Ono što je pak Saint-Simon jasno zagovarao bilo je formalno priznavanje i korištenje
tehničkog znanja umjetnika, naučnika i industrijskih vođa u koncipiranju i planiranju javnih
radova namjenjenih povećanju društvene dobrobiti. Prvenstvo su na Saint-Simonovu popisu
javnih radova imali izgradnja cesta i kanala, projekti odvodnjavanja, priprema zemljišta i
besplatno obrazovanje.
U svom je planu „industrijskog parlamenta“ Saint-Simon izložio u opštim crtama program
privredne organizacije koji bi koristio talente naučne i industrijske elite. Ovaj bi industrijski
parlament, oblikovan prema uzoru britanskog sistema vlasti, činila tri tijela. Prvo bi se tijelo
(Dom invencije) sastojalo od 300 članova : 200 građevinskih inžinjera, 50 pjesnika, 25
umjetnika, 15 arhitekata i 10 muzičara. Prvenstvena bi mu dužnost bila, prema Saint-Simonu,
izraditi plan javnih radova. „Što više ih poduzeti kako bi se povećalo bogastvo Francuske i
poboljšalo stanje njenih stanovnika“.
5
Druga bi se skupština (Dom ispitivanja) također
sastojala od 300 članova, većinom matematičara i predstavnika prirodnih nauka. Njen bi
posao bio ocjeniti izvodivost i poželjnost projekta koji je predložio prvi dom kao i izraditi
glavni plan javnog obrazovanja. Konačno, treća bi skupština (Dom izvršenja) neodređenog
broja članova uključivala predstavnike svake grane industrije. U ukupnom je planu treći dom
bio najvažniji. Pripadalo bi mu pravo veta na sve projekte koje su predložili , odnosno
odobrili domovi invencije i ispitivanja te bi također propisivao poreze.
Neki su pisci poslije tumačili Saint-Simonov industrijski parlament kao nacrt potpuno
planirane privrede. Sam je Saint-Simon, međutim , ograničio pojam centraliziranog planiranja
samo na proizvodnju javnih radova i u tome nije bio izvan klasične ekonomske tradicije.
Adam Smith je, na primjer, napomenuo da bi država trebala priskrbiti:
4
Pravedna djela (Djela) XVIII.,str.186.
5
Djela,XX.,str.51.
