Ivo Andric – život i delo
Student:
Predmetni nastavnik:
Ivo Andrić – život i delo
Milojko Varagić
4
2.Biografija
Ivo Andrić je rođen 9. oktobra 1892. godine u Docu pored Travnika u tadašnjoj
Austrougarskoj od oca Antuna Andrić, školskog poslužitelja, i majke Katarine Andrić.
Budući veliki pisac se rodio u Docu sticajem okolnosti, dok mu je majka boravila u gostima
kod rodbine.Andrić je kao dvogodišnji decak ostao bez oca koji je umro od posledica
tuberkoloze. Ostavši bez muža i suočavajući se sa besparicom, Ivina majka je zajedno sa
sinom prešla da živi kod njenih roditelja u Višegrad gde je mladi Andrić proveo detinjstvo I
završio osnovnu školu. Andrić je 1903. godine upisao sarajevsku Veliku gimnaziju,
najstariju bosansko – hercegovačku srednju skolu. Za gimnaziskih dana,Andrić počinje da
piše poeziju i 1911. godine u “Bosanskoj vili” objavljuje svoju prvu pesmu “U sumrak”. Kao
gimnazijalac, Andrić je bio vatreni pobornik integralnog jugoslovenstva, pripadnik
nacionalističkog pokreta Mlada Bosna i strastveni borac za oslobođenje južnoslovenskih
naroda od Austrougarske monarhije. Dobivši stipendiju hrvatskog kulturno – prosvetnog
drustva “Napredak”, Andrić oktobra meseca 1912. godine započinje studije slovenske
književnosti i istorije na Mudroslovnom fakultetu Kraljevskog sveučilišta u Zagrebu.
Naredne godine prelazi na bečki univerzitet ali mu bečka klima ne prija i on, nasledno
opterećen osetljivim plućima, često boluje od upala. Obraća se za pomoć svom
gimnaziskom profesoru, Tugomiru Apauloviću, i već sledeće godine prelazi na Filozofski
fakultet Jaglenskog univerziteta u krakovu. U krakovu je stanovao kod porodice čija je
ćerka Jelena Ižikovska mogla da bude prototip za “Jelenu, ženu koje nema”.
2.1Prvi svetski rat
Godine 1914, na vest o sarajevskom atentatu i pogibiji Nadvojvode Franca Ferdinanda,
Andrić pakuje svoje studenske kofere, napušta Krakov i dolaz u Split. Odmah po dolasku u
Split, sredinom jula, austrijska policija ga hapsi i odvodi prvo u šibensku, a potom u
Mariborsku tamnicu u kojoj će kao politički zatvorenik I pripadnik Mlade Bosne, Ostati do
marta 1915. godine. Za vreme boravka u mariborskom zatvoru.Andrić je intezivno pisao
pesme u prozi. Po izlasku iz zatvora, Andriću je bio određen kućni pritvor Ovčarevu u
Zenici u kojem je ostao sve do leta 1917. godine, kada je objavljena opšta amnestija, posle
čega se vratio u Visegrad.
2.2Između dva rata
Nakon izlaska iz kućnog pritvora zbog ponovljene bolesti pluća, odlazi na lečenje u
Zagreb, u Bolnicu Milosrdnih sestara gde dovršava knjigu stihova u prozi koja će pod
nazivom “Ex Ponto” biti objavljena u Zagrebu 1918. godine. Nezadovoljan posleratnom
atmosferom u Zagrebu, Andrić ponovo moli za pomoć Tugomira Apaulovića, i već
početkom oktobra 1919. godine počinje da radi kao činovnik ministarstvu u Beogradu.
Beograd ga je srdačno prihvatio i on intezivno učestvuje u književnom zivotu prestunice,
družeci se sa Milosem Crnjanskim, Stanislavom Vinaverom, Simom Pandurovicem,
Sibetom Miličićem i drugim piscima koji se okupljaju u kafani “Moskva”.
Andrić je imao veoma uspešnu političku karijeru: godine 1920. bio je postavljen za
činovnika u poslanstvu u Vatikanu, a potom je radio kao diplomata u konzulatima u
Bukureštu, Trstu i Gracu. U to vreme objavio je zbirku pesama u prozi “Nemiri”,
pripovetke “Ćorkan i Švabica”, “Mustafa Madžar”, “Lubav u Kasabi” i ciklus pesama “Šta
sanjam i šta mi se događa”.
Ivo Andrić – život i delo
Milojko Varagić
5
U junu 1924. godine na Univerzitetu u Gracu odbranio doktorsku tezu “Razvoj
duhovnog zivota u Bosni pod uticajem turske vladavine”. Na predlog Bogdana Popovića i
Slobodana Jovanovića, 1926. godine Ivo Andrić biva primljen za člana Srpske kraljevske
akademije, a iste godine u Srpskom književnom glasniku objavljuje pripovetku “Mara i
milosnica”. Tokom 1927. godine radio je u konzulatima u Marselju i Parizu, a naredne
godine poslanstva u Madridu. Iste godine objavljena je njegova pripovetka “Most na
Žepi”. Od 1930. do 1933. godine bio je sekretar za strane delegacije Kraljevine Jugoslavije
pri Društvu naroda u Ženevi. 1934. godine postaje urednik Srpskog književnog glasnika i u
njemu objavljuje pripovetke “Olujaci”, “Žeđ” i prvi deo tristiha “Jelena žena koje nema”.
Po dolasku Milana Stojadinovića na mesto presednika vlade i ministra inostranih
poslova, jula 1935. Je postavljen za vršioca dužnosti načelnika Političkog odeljenja
Ministarstva unutrašnjih poslova. U vladi Milana Stojadinovića vise od dve godine, od
1937. do 1939. obavljao dužnosti zamenika ministra inostranih poslova.
Ivo je 16. februara 1939. na godišnjoj skupštini Srpske kraljevske akademije,na
predlog profesora Bogdana Popovića, slikara Uroša Predića i vajara Đorđa Jovanovića,
izabran jednoglasno u zvanje redovnog člana akademije.
Diplomska karjera Ive Andrića tokom 1939. godine doživljava vrhunac: prvog aprila
izdato je saopštenje da je Ivo Andrić postavljen za opunomoćenog i izvanrednog poslanika
Kraljevine Jugoslavije u Berlinu. Andrić stiže u Berlin 12. aprila, a 19. aprila predaje
akreditive kancelaru Rajha – Adolfu Hitleru.
2.3 Drugi svetski rat
U jesen posto su Nemci okupirali Poljsku i Mnoge naučnike i umetnike odveli u
logore, Andrić interveniše kod nemačkih vlasti da se zarobljeništva spasu mnogi od njih.
Zbog neslaganja sa politikom vlade u rano proleće 1941. godine Andrić nadležnima u
Beogradu podnosi ostavku na mesto ambasadora, ali njegov predlog nije usvojen i 25.
marta u Beču, kao zvanični predstavnik Jugoslavije prisustvuje potpisivanju Trojnog pakta.
Dan posle bombardovanja Beograda, 7. aprila, Andrić sa osobljem napušta Berlin.
Naredna dva meseca proveli su na Bodenskom jezeru. Odbio je da se skloni u Švajcarsku, I
sa osobljem i članovima njihovih porodica, 1. juna 1941. Je specijalnim vozom doputovao
u Beograd, čime se završila njegova diplomatska karjera. Novembra 1941. je penzionisan
na sopstveni zahtev, mada je odbio da prima penziju.
Rat provodi u Beogradu u izolaciji. Odbija da potpiše Apel srpskom narodu kojim
se osuđuje otpor okupatoru. Iz moralnih razloga je odbio poziv kulturnih radnika, da se
njegove pripovetke uključe u “Antologiju savremene srpske pripovetke” za vreme dok
“narod pati i strada”.
“Kao srpski pripovedač, kao dugogodišnji saradnik Srpske književne zadruge i član
njenog bivšeg Književnog odbora, ja bih se u normalnim prilikama, razumljivo odazvao
ovom pozivu. Danas mi nije to moguće, jer u sadašnjim izuzetnim prilikama, ne želim i ne
mogu da učestvujem u ni u kakvim publikacijama, ni sa novim, ni sa ranije već objavljenim
svojim radovima”.
U tišini svoje iznajmljene sobe u Prizrenskoj ulici, piše prvo roman Travnička
hronika, a krajem 1944. godine okončava roman Na Drini ćuprija. Oba romana objaviće u
Beogradu nekoliko meseci po završetku rata. Krajem 1945. godine u Sarajevu izlazi roman
Gospođica.
