FAKULTET ZA POSLOVNE STUDIJE I PRAVO
“UNION – NIKOLA TESLA”
B E O G R A D
SEMINARSKI RAD
UPRAVNO I PREKRŠAJNO PRAVO
POJAM I OSNOVNA OBELEŽJA
ORGANA DRŽAVNE UPRAVE
Mentor: Student:Aleksandra Milenić
Prof. Dr. D.Golijan
Broj indeksa: I0048/13
2. POJAM ORGANA UPRAVE
Reč “organ” je starogrčkog porekla i znači sredstvo, oruđe. Ovaj izraz se koristi u
biologoji i medicini da označi delove živog organizma koje nose određene funkcije. U
društvenim naukama označava ustanove i institucije koje ostvaruju razne socijalne ciljeve,
a to su i nazivi određenih listova ili partija i sl. Izrazom organ uvek se označava deo neke
veće celine i kojoj organ ima određeno mesto i putem koga se ostvaruje odgovarajuća
funkcija. U teoriji države reč organ označava deo državne organizacije, subjekta koji
obavlja određene državne poslove u ime i za račun države kao pravnog lica i za to je
organizaciono-tehnički, kadrovski i materijalno osposobljen.
1
Pravni poredak svake države
određuje funkcije državnim organima. Država deluje jedino preko svojih organa. Reč
organ može se posmatrati u subjektivnom, objektivnom i normativnom smislu. U
subjektivnom smislu izraz organ se izjedančava sa licima koja izvršavaju jednu specifičnu
državnu funkciju koja predstavlja njegovo glavno i pravno isključivo zanimanje.
2
U tom
smislu organi države jesu sami službenici, odnosno organ se izjednačava sa kadrovima u
upravi. Međutim, organ postoji i nezavisno od kadrovskih promena. U objektivnom smislu
organ se posmatra kao organizacija pa se pored kadrova (personalnog sastava) uzimaju u
obzir i sredstva, ciljevi, poslovi i zadaci, oblik povezivanja, određeni stepen samostalnosti i
sl.
3
kao konstitutivni elementi organa. U normativnom smislu organ je tačka vezivanja
određenog kapaciteta prava i obaveza koje pravni poredak uračunava
4
određenom nosiocu.
Organ i nadležnost postaju iste stvari. Teorijsko određivanje organizacionog pojma uprave
podrazumeva određivanje posebnog organizacionog sistema koji obavlja upravne
aktivnosti, kako u okviru državne organizacione strukture, tako i izvan nje.
5
Organi uprave
su posebna vrsta državnih organa. Oni su deo organizacione strukture državnih organa.
Organ je “subjekt “ koji nosi sva obeležja organizacije ali je i njen deo. On ima zajednička
obeležja koja imaju svi državni organi ali ima i posebna, bitna obeležja koja ga razlikuju
od drugih organa države. Bitno obeležje organa uprave proizilazi iz njegove funkcije,
posebne delatnosti koje mu daje pozitivno pravo. Ta specifična delatnost je upravna
delatnost, koju oni vrše kao osnovnu delatnost. Organ (državne) uprave je posebna vrsta
državnog organa koji na osnovu zakona obavlja upravnu delatnost kao svoju osnovnu
delatnost.
6
U tom smislu postoji razlika između organa (državne) uprave i nedržavne
uprave (preduzeća, ustanove i druge organizacije), koja obavlja upravnu delatnost kao
sekundarnu (dopunsku) delatnost, odnosno samo ako su upravna (javna) ovlašćenja za
obavljanje određenih upravnih poslova poverena na osnovu zakona. Sa druge strane,
upravnu delatnost mogu da obavljaju ne samo organi državne uprave već i drugi državni
organi (sudovi, Vlada, skupština pa i sam predsednik države ). Međutim, oni nisu organi
uprave jer oni obavljaju samo pojedine upravne poslove i zadatke na osnovu upravnih
ovlašćenja koja su zakonom poverena i drugo, upravna delatnost nije njihova osnovna
1
Dimitrijević, Pavle,
Javna uprava
, Viša upravna škola, Niš, 1964., str. 51.
2
“Pojedinci čiji se postupci smatraju aktima države, čiji se postupci uračunavaju državi, označavaju se kao
državni organi” – Preuzeto od Kelzen, Hans,
Opšta teorija države i prava
, Pravni fakultet, Beograd, 1998.,
str.253.
3
Milkov, Dragan,
Upravno pravao
, knjiga 1, Pravni fakultet, Centar za izdavačku delatnost, Novi Sad,
2001., str. 68.
4
Kelzen, Hans,
Opšta teorija države i prava
, Pravni fakultet, Beograd, 1998., str. 252.
5
Dimitrijević, Pavle,
Javna uprava
, Viša upravna škola, Niš, 1964., str. 55-56.
6
Milkov, Dragan,
Upravno pravo
, knjiga 1, Pravni fakultet, Centar za izdavačku delatnost, Novi Sad, 2001.,
str. 70.
3
državno-pravna funkcija već dopunska i sporedna. Organi uprave obavljaju i druge poslove
i zadatke koji nisu upravni poslovi i nisu u njihovoj izvornoj nadležnosti (normativne, i dr).
3. OBELEŽJA ORGANA UPRAVE
Organ uprave spada u kategoriju državnih organa pa otuda ima sva obeležja koja su
zajednička svim državnim organima. Pored toga ima obeležja koja su specifična samo za
organe uprave a proističu iz upravnog karaktera i prirode poslova koje obavljaju i koji čine
njihove osnovne poslove. Organizaciju javne uprave čine ne samo organi i organizacije
državne uprave, već i organizacije van državnog upravnog sistema i to: preduzeća,
ustanove i druge organizacije koje vrše javna ovlašćenja (javne službe) i organi lokalne
uprave. Organi državne uprave i upravne (posebne) organizacije čine organizacionu
strukturu državne uprave. Između njih ima mnogo više zajedničkog nego u odnosu na
nedržavne organizacije koje imaju javna ovlašćenja (javne službe). Međutim, svi ovi
organi i organizacije imaju izvesna zajednička obeležja, ali i razlike, koje ukazuju na
osobenost pojedinih organa i organizacija. Zajednička osobina im je obavljanje upravne
delatnosti, ali postoji razlika u poslovima te delatnosti koje obavljaju, načinu i sredstvima
obavljanja poslova, organizaciji itd. Osnovna zajednička obeležja organa državne uprave
su: delokrug i nadležnost, autoritativno istupanje, neposredna primena fizičke prinude,
samostalnost, zaštita javnog interesa, nepostojanje pravnog subjektiviteta, sredstva za rad,
monokratsko načelo, kadrovi i cilj organizacije.
3.1. Vršenje upravne delatnosti
Osnovno obeležje organa uprave je da oni vrše upravnu delatnost kao svoju
osnovnu delatnost. Činjenica da organi uprave obavljaju upravnu delatnost i da su oni
državni organi su bitna obeležja koja određuju sva ostala obeležja. Postoje i drugi državni
organi (Vlada, sudovi, Skupština pa čak i predsednik Republike, sl.) koji pored svoje
osnovne državno pravne funkcije (izvršno-političke, sudske, zakonodavne itd.), zbog koje
su ti organi i osnovani, mogu da obavljaju i određene upravne poslove, koji su im povereni
zakonom (evidentiranje i dokumentavanje, izdavanje uverenja, vođenje upravnog postupka
i izdavanje rešenja, itd.). Ti upravni poslovi su dopunski poslovi i vrše se na osnovu
poverenih javnih (upravnih) ovlašćenja.
3.2. Autoritativno istupanje
Autoritativno istupanje je bitno obeležje organa uprave. Organi uprave su organi
vlasti. Organi uprave stupaju u upravne odnose sa pozicija vlasti, sa jačom voljom, što
znači da mogu nametati svoju volju određenim pojedincima i organizacijama i protiv
njihove volje. To se ostvaruje preduzimanjem autoritativnih upravnih radnji (mera),
izdavanjem upravnih akata ili vršenjem upravnog nadzora. Na primer, kada organi
inspekcijskih službi vrše upravni nadzor ili kada rešavaju o pravima, obavezama i pravnim
interesima stranaka. Inspekcijske službe ulaze u odnose sa strankama sa pozicija vlasti,
imaju razna prava, pa čak i pravo kažnjavanja. Pravo rešavanja o pravima, dužnostima i
pravnim interesima stranka imaju i nedržavne organizacije koje imaju javna ovlašćenja pa
se ova karakteristika pojavljuje i van državne uprave. Međutim, jača volja ne javlja se i
kod drugih, tzv. neautoritativnih poslova uprave. Autoritativno istupanje je prisutno
naročito kod određenih organa i pri vršenju određenih tzv. autoritativnih poslova (npr.
vojska i policija kao državne uprave u slučaju upotrebe vatrenog oružja, vojnih manevara,
hapšenja, rasturanja demonstranata i sl.). Međutim, autoritativno istupanje postoji i pri
vršenju drugih upravnih poslova kod kojih nije vidljiva neposredna prinuda. autoritativnost
4
