2
Sadržaj
1. Uvod....................................................................................................................................... 2
2. DOMETI LIBERALIZACIJE U SVIJETU........................................................................... 3
2.1. CARINSKA ZAŠTITA U SRBIJI.......................................................................... 4
3. TEORIJA CARINSKE UNIJE...............................................................................................6
3.1. UNUTRAŠNJE TRŽIŠTE I CARINSKA UNIJA U EU........................................6
3.1.1. MIJERE KOJE IMAJU ISTO DEJSTVO KAO CARINSKE DAŽBINE....7
3.1.2. MIJERE KOJE IMAJU ISTO DEJSTVO KAO KVANTITATIVNA
OGRANIČENJA..................................................................................................... 7
3.1.3. CARINSKA POLITIKA EVROPSKE UNIJE.............................................7
3.1.3.1. ZAJEDNIČKA CARINSKA TARIFA I JEDINSTVENA
CARINSKA DEKLARACIJA.......................................................................8
3.1.3.2. TEHNIČKI INSTRUMENTI, POSTUPAK ODLUČIVANJA I
STRATEGIJA RAZVOJA.............................................................................8
3.2. TRGOVINA REPUBLIKE SRBIJE SA CARINSKOM UNIJOM RUSKE
FEDERACIJE, REPUBLIKE BELORUSIJE I REPUBLIKE KAZAHSTAN...........10
4. ZAKLJUČAK...................................................................................................................... 11
Literatura.................................................................................................................................. 12
4
2. DOMETI LIBERALIZACIJE U SVIJETU
Radi stimulisanja robne razmjene u međunarodnim razmjerama, poslednjih godina su
preduzete brojne inicijative za smanjenje carina, kao osnovnog instrumenta za ograničavanje
međunarodne trgovine. Od osnivanja STO, liberalizacija carina se odvijala kroz primjenu
obaveza preuzetih u Urugvajskoj rundi multilateralnih trgovinskih pregovora, kao i u okviru
zajedničkih i pojedinačnih inicijativa za dalju liberalizaciju. Usled toga, prosječne carine su u
mnogim zemljama reducirane na relativno niske nivoe, a pored toga izvršena je tarifikacija
ranijih kvantitativnih ograničenja i drugih necarinskih mjera zaštite, tj. njihovo prevođenje u
carine.
Zemlje u razvoju (ZUR) i Zemlje u tranziciji (ZUT) su se u okviru Urugvajske runde
pregovora složile da carine sa 29% svog uvoza svedu na nivo od 8%, u prosjeku. Ove
redukcije su dovele do sniženja njihovog ukupnog carinskog opterećenja za 2,3%.
Industrijske i druge visokorazvijene zemlje su pristale da redukuju svoje carinske stope za
30% svog uvoza u prosjeku za 3,2%, što vodi ukupnom sniženju nivoa njihovih carina za
1%
3
. Takođe, razvijene zemlje su konsolidovale sve ili najveći dio carina na ne-
poljoprivredne proizvode tako da su prosječni plafonirani nivoi niski za određene proizvode,
kao što su tekstil i odjeća, koža i obuća, ili riba i proizvodi od ribe. Uprkos tome, ove
proizvode karakterišu znatno više carine nego neke druge proizvode usljed velikih carinskih
disperzija, carinske eskalacije i carinskih vrhova
4
. Carinski vrhovi i visoke carine naročito
pogađaju ZUR i najmanje razvijene zemlje, s obzirom na to da im je cilj da štite proizvode
koji su od naročitog značaja za izvoz spomenutih zemlja. Najmanje razvijenim zemljama kao
pomoć u postizanju bržeg razvoja od strane razvijenih zemalja pružen je i preferencijalni
tretman u izvozu, međutim razvijene zemlje ovakav tretman odobravaju i nekim ZUR, pa i
razvijenim zemljama u sklopu zaključenih regionalnih trgovinskih aranžmana, čime je
značajno pooštrena konkurencija na njihovom tržištu.
Tekuća ograničenja pristupa tržištu u zemljama OECD nameću troškove ZUR u
iznosu koji čak prelazi vrjednost pružene zvanične ekonomske pomoći
5
. U isto vrjeme,
procenjeno je da koristi koje ZUR imaju zbog ukidanja zaštite sopstvenog tržišta prelaze
iznos od 60 mlrd. USD. Takođe, opšta zaštita u trgovini industrijskim proizvodima
prouzrokuje troškove u svjetskoj privredi od preko 250 mlrd. USD. Zanimljiv je podatak da
je za najmanje razvijene zemlje zapravo najotvorenije tržište EU. U 1999. godini 97% uvoza
EU iz ovih zemalja je imao bescarinski tretman. Takođe, izvoz najmanje razvijenih zemalja u
EU je najdiverzifikovaniji u odnosu na izvoz u druge zemlje, što potvrđuje činjenicu da samo
otvoreno tržište pruža uslove najmanje razvijenim zemljama da diverzifikuju svoju izvoznu
ponudu.
Pored carina i necarinskih barijera, postoje i druge mjere koje djeluju kao prepreka pri
ulazu na inostrano tržište. Jedna od njih je komplikovana struktura uvoznog režima u nekim
zemljama. Naime, pristup tržištu može biti poboljšan ako je uvozni režim jednostavan i
transparentan. U tom smislu, indikativan pokazatelj je broj carinskih pozicija u carinskoj šemi
zemlje. U većini zemalja članica STO broj pozicija u carinskoj šemi se kreće u opsegu od
5000 do 8000, međutim, neke zemlje članice (kao što su Turska, Malezija, Meksiko i Brazil)
imaju više od 10000 carinskih pozicija.
Drugi pokazatelj jednostavnosti i transparentnosti je procenat pozicija koje nisu ad-
valorem carine. Problem postojanja ovakvih pozicija je naročito poznat u poljoprivrednom
3
Kovačević, R. (2004), ‘Savremene tendencije u svetskoj privredi’, autorsko izdanje, Beograd 2004.
4
Carinski vrhovi predstavljaju carinske stope koje su naročito visoke, često nekoliko puta veće od prosečne
nominalne carine.
5
Pomoć iznosi oko 45 mlrd. USD godišnje
