UNIVERZITET ZA POSLOVNE STUDIJE
Banja Luka
Tema: Zemljište
Seminarski rad iz Zaštite životne sredine
Student: Profesor:
Gorana Pušić dr Radenko Đurica
br.indexa IV- 434/12
Dragana Stakić
br.indexa IV-478/11
Banja Luka
decembar, 2012 godine
SADRŽAJ
Uvod .......................................................................................... 2
Geneza i profil zemljišta ............................................................ 3
Mehanička struktura zemljišta ................................................... 4
Temperatura i hemijski sastav zemljišta .................................... 5
Zemljište kao stanište ................................................................. 5
Kvalitet i plodnost zemljišta ....................................................... 6
Zagađivanje zemljišta ................................................................. 7
Oblici degradacije zemljišta ....................................................... 9
Zaštita zemljišta ........................................................................ 10
Zemljište- stanje u svijetu ......................................................... 12
Zaključak .................................................................................. 14
Literatura .................................................................................. 15
1
GENEZA I PROFIL ZEMLJIŠTA
Zemljište se karakteriše prisustvom jednog ili nekoliko horizontala ili slojeva koji se razlikuju od početnog
materijala (matične stijene) od koje nastaju većim brojem morfoloških, fizičkih,hemijskih i bioloških
osobina.Geneza zemljišta predstavlja, generalno, proces formiranja zemljišta. .Zemljišni profil je vještački, rjeđe prirodno
formirani dvodimenzionalni presjek zemljišta u okviru kontinualnog zemljišnog prostora, koji se, po više različitih
svojstava, izdvaja od susjednih presjeka.
Zemljišni profil se razlikuje od susjednih presjeka sa najmanje dve vrste varijabilnosti:
a)
diverzitetom koji nastaje rezultatom pojave različitih zemljišnih taksona (klase zemljišta, odnosno
različitih tipoloških svojstava) i
b)
prostornom varijabilnošću koja nastaje kao posljedica kontinualne ili
diskontinualne promjene zemljišnih osobina.
Osobine zemljišnih horizonata su:
a)
morfološke
karakteristike u koje spada boja zemljišta, tekstura zemljišta, struktura zemljišta;
b)
fizičke
osobine su: granumolmetrijski sastav, osobine strukturnih agregata zemljišta,konzistencija;
c)
hemijske
osobine zemljišta su: pokazatelji stanja kiselosti, zaslanjenosti, alkalizacije.
Pedologija se bavi proučavanjem spoljnih (egzogenih) i unutrašnjih (endogenih) faktora i činilaca
koji s obzirom na svoja ukupna svojstva, pravac dejstva, intenzitet i trajanje uticaja rezultiraju formiranjem
zemljišta različitih morfogenetskih, fizičkih, vodno-fizičkih i bioloških karakteristika. Pedologija, se takođe, bavi
problemima klasifikacije zemljišta, pri čemu razvija i primjenjuje sopstvene metode radi obezbjeđivanja
neophodnih podataka.
Značaj zemljišta:
Ono je osnovni resurs;
Jedan je od preduslova života svih organizama;
Za čovjeka ima značaj za njegov opstanak jer ljudski život zavisi od plodnosti zemljišta i njegove
obradivosti;
Osnov je za razvoj civilizacije (naselja, infrastrukturnih sistema, snabdjevanja resursima potrebnim za
razvoj civilizacije);
Izvor je brojnih minerala mikro i makro elemenata neophodnih za nastanak, razvoj i održavanje živih
bića, kompletnog biodiverziteta na Zemlji;
Svojim fizičkim, higijenskim, geografskim i topografskim osobinama (temperaturom, vlažnošću,
zračenjem, isparavanjem, faunom, florom) direktno utiče na kompletan ljudski život i zdravlje;
Stanište je za mnoge životinje i mikroorganizme;
Izvor je najkvalitetnije vode za piće .
3
MEHANIČKA STRUKTURA ZEMLJIŠTA
Struktura zemljišta, naročito u površinskim slojevima, stalno se mijenja pod djelovanjem fizičkih,
hemijskih i bioloških procesa. Djelovanje sunčevog zračenja sa naizmjeničnim procesima zagrijavanja i
hlađenja dovodi do usitnjavanja kompaktnih stijena. Atmosferski uticaji, naročito velike padavine,
dovode do erozije zemljišta. Od fizičkih faktora su još značajni zemljotresi i unutrašnja pomjeranja dubinskih
slojeva. Hemijske reakcije u zemljištu,a time i izmjena hemijskog sastava mogu dovesti do izmjene strukture, do
poboljšanja ili pogoršanja kvaliteta, plodnosti i propustljivosti.
Zemljište
po sastavu
može biti: škriljasto, krečnjačko, pjeskovito, glinasto, lesno, kamenito i od zemlje
crnice.
Postoje zemljišta kombinovana od dvije ili više vrsta zemljišta.Struktura zemljišta zavisi od veličine, oblika
povezanosti čestica.
Prema veličini čestice
se dijeli na: šljunak, fini šljunak, krupni pijesak, srednje krupan pijesak, srednje fini
pijesak, fini pijesak, humus, les i ilovača:
Fini pijesak
Vazduh se nalazi u porama zemljišta i neohodan je za rast biljaka, za normalan razvoj i djelatnost
bakterija pri procesima mineralizacije organskih materija.Vazduh u zemljištu se po svom sastavu razlikuje od
atmosferskog jer sadrži više ugljendioksida, a manje kiseonika, što je posljedica oksidacije. Vazduh u
zemljištu sadrži još i azot, metan, amonijak i sumpor, vodonik,ako je zemljište jako zagađeno pa dolazi
do nepovoljnih procesa razlaganja organskih materija.Vazduh u zemljištu sadrži i veću količinu pare, pa se
relativna vlažnost kreće od 70-100%.
Prodiranje svježeg vazduha u zemljište izazivaju atmosferske padavine. Vazduh može da prodre do velike
dubine. Podizanje podzemnog nivoa vode izaziva istiskivanje vazduha prema površini, a ako je taj vazduh
zagađen smrdljivim gasovima dolazi do zagađivanja atmosferskog vazduha.Razne vrste zemljišta
imaju i različitu propusnost.
Slabo propustljiva zemljišta zadržavaju vodu na površini.Propustljivost zavisi od poroznosti
zemljišta, tj, od veličine pora i strukture zemljišta. Sitnozrnasta zemljišta sporo propuštaju, ali dobro filitriraju vodu
sa površine. Krupno zrnasta zemljišta propuštaju vodu brže ali im je filtraciona sposobnost manja. Propustljivost
zemljišta povećavaju neke hemijske materije-deterdženti, koji ubrzavaju procjeđivanje.
U zemljištu se najčešće formiraju sljedeći slojevi-zone:
1. Zona areacije - obuhvata površinske slojeve zemljište i sadrži dovoljne količine vazduha.
2. Zona vezane vode- voda je u ovoj zoni vezana za čestice zemljišta.
3. Zona kapilarno izdignute vode- se nalazi iznad nivoa podzemne vode.Kapilarnost je
sposobnost vode da se izdigne iznad nivoa slobodne tečnosti.
4. Vodonosni sloj podzemna voda - voda temeljnica - nivo podzemne vode zavisi od toga na kojoj
se dubini nalazi nepropusni sloj zemljišta. Najveća dubina na kojoj se može naći slobodna voda je 5-
10 km. Ispod te dubine pritisak je toliko veliki da nema ni pora, ni šupljina u zemljištu u kojima bi se
zadržala voda.
4
