Seminarski rad iz predmeta: Aerodromi
Kandidat: Verica Jušković
1
1. UVOD
Avioni su sastavni dio sadašnjice, i kao što su se, druga vozila postepeno
razvijala, tako su se razvijali i avioni, s tim što je njihov razvojni put bio posebno težak i
složen. Razvoj aviona nametnuo je i uporedan razvoj aerodroma.
1.1. Razvoj aviona
Prvi registrovani letovi aviona sa vlastitim pogonom bili su letovi koje je napravio
Orville Wright
1903.godine svojom letilicom
Flyer
. Godine 1905. braća
Wright
postižu
daleko veće nove uspjehe sa letilicom
Flyer
. Prije ovih uspjeha pokušavalo se
letjeti letilicama bez vlastitog pogona po kojima je poznat
Otto Lilienthal
koji je napravio
krila od lakog vrbovog drveta, a preko krila razapeo pamučno platno natopljeno voskom.
Imao je puno uspješnih letova, a jedan pokušaj takvog leta ga je poveo u smrt. Obzirom
da nijesmo u mogućnosti sa sigurnošću prihvatiti koji je let bio prvi, rado prihvatamo
bajku iz mitologije stare Grčke o poznatom letu Dedala i Ikara.
Iza prvog uspjeha braće
Wright
slijede pokušaji letova od kojih su mnogi i
ostvareni. Godine 1909. završava se epoha eksperimenata.
Bleriot
je kod
Calaisa
preletio preko Kanala i sletio u Englesku. Uporedo sa pokušajima uzlijetanja sa travnate
površine obavljaju se pripreme za uzlijetanje s vodene površine. Uspjeh je postignut u
proljeće 1910. godine, kada je sa površine mora kod
Marsella
uzletio prvi avion.
Na području bivše Jugoslavije najznačajniji uspjeh postigao je inženjer Slavoljub
Penkala iz Hrvatske. Kao prvi njegov let može se uzeti onaj kada se pilot Dragutin
Novak na avionu Penkale digao u vazduh više od 10m i kod toga načinio zaokret od
180°. Pomenuto vježbalište je ujedno i prvo letilište u Zagrebu.
Istovremeno se u cijelom svijetu nastavljaju dalji napori na građenju aviona i
savladavanju avionske tehnike. U
svjetskom ratu avioni se već masovno koriste u
vojne svrhe, dok se posle
svjetskog rata veliki napori ulažu u konstruisanje putničkih
aviona. Godine 1952. vazdušni promet je dobio najsigurniji i najpouzdaniji avion tog
vremena „JU 52“.
Rad na razvoju aviona nastavlja se, i taj proces se nikad nije prekidao. Razvoj
aviona uslovljavao je i uporedno razvijanje aerodroma.
Slika: Letilica braće Rajt
Seminarski rad iz predmeta: Aerodromi
Kandidat: Verica Jušković
2
2. OSNOVE METEOROLOGIJE ZA POTREBE ISTAŽIVANJA,
SMJEŠTAJA I ISKORIŠĆAVANJA AERODROMA
Istraživanja lokacije aerodroma kao i njegovo projektovanje i iskorišćavanje, usko
su povezani sa praćenjem meteoroloških stanja i poznavanjem klimatologije užih
područja. Prikupljanje potrebnih meteroloških podataka sprovodi se pomoću
organizovane mreže hidrometeoroloških stanica.
2.1. Pojam i podjela metereologije, elementi i pojave
Metereologija je nauka, koja proučava fizičke pojave u vazdušnom omotaču oko
zemlje, odnosno u atmosferi. Metereologija pripada grupi geofizičkih nauka u koju
takođe spadaju: hidrologija, seizmologija i nauka o zemljinom magnetizmu. Njen
osnovni zadatak je proučavanje zakona prirode. Može se podijeliti na: opštu, sinoptičku,
dinamičku i aerologiju.
Opšta metereologija
se bavi opštim proučavanjem svih metereoloških
elemenata i pojava u nižim slojevima atmosfere.
Sinoptička metreologija
je nauka, koja proučava procese koji uslovljavaju
vremenske pojave na većim područjima zemljine površine.
Dinamička metereologija
je nauka, koja empirijski i teoretski objašnjava
kretanja vazdušnih masa.
Aerologija
je nauka, koja proučava elemente i pojave u slobodnoj atmosferi na
većim visinama.
Osnovni metereološki elementi su
: sunčano zračenje, zemljina radijacija,
trajanje sunčevog sjaja, horizontalna vidljivost, temperatura vazduha, vazdušni pritisak,
isparavanje, vlažnost vazduha, oblačnost, visina padavina, visina sniježnog pokrivača,
pravac i brzina vjetra.
Metereološke pojave su
: magla, oblaci, kiša, snijeg, grad, inje i poledica.
2.2. Atmosfera
Atmosfera je gasoviti omotač, koji okružuje zemljinu kuglu i ima isti oblik kao ona.
Dijeli se na troposferu, stratosferu, mezosferu i termosferu.
troposfera: od površine do 7 km ili 17 km zavisno o vremenskim faktorima,
temperatura se smanjuje s visinom.
stratosfera: od 7–17 km do oko 50 km, temperatura se povećava s visinom.
mezosfera: od oko 50 km do 80–85 km, temperatura se smanjuje s visinom.
termosfera: od 80–85 km do 640+ km, temperatura se povećava s visinom.
Granice među tim slojevima nazivaju se tropopauza, stratopauza i mezopauza.
Prosječna temperatura atmosfere na površini Zemlje iznosi 14 °C. U stalni sastav
atmosfere spadaju: azot, kiseonik, ozon, argon i ugljen-dioksid. Uz to se nalaze i manje
količine helijuma, neona, kriptona, ksenona, vodonika i dr. Dodaci u vazduhu su
vodena para, lebdeće čvrste čestice i organski spojevi.
Seminarski rad iz predmeta: Aerodromi
Kandidat: Verica Jušković
4
2.4. Instrumenti za mjerenje hidrometereoloških pojava i padavina
Za mjerenje temperature se upotrebljavaju termometri i termografi. Temperatura
vazduha se mjeri na 2m iznad površine zemlje, s tim da se termometar, odnosno
termograf nalaze u zaklonu.
Za mjerenje vazdušnog pritiska služe posebni instrumenti među kojima se ističu
živin barometar, metalni barometar i barograf.
Mjerenje vlažnosti vazduha najčešće se obavlja psihometrom i higrometrom.
Za mjerenje padavina služe košomjer, ombograf i totalizator. Kišomjer je
cilindrična posuda s podjelama. Postavlja se na 1,0m od površine zemlje. Ombograf je
složeni instrument koji stalno registruje količinu padavina. Visina snijega mjeri se
pomoću snijegomjera.
Horizontalna vidljivost se najjednostavnije mjeri opažanjem udaljenosti repera.
Reperi mogu biti ploče i rasvjetna tijela. Reper, koji je još vidljiv oku, daje vrijednost
horizontalne vidljivosti. Instrumentalno mjerenje horizontalne vidljivosti obavlja se
vizibilometrom. Ovaj uređaj je obavezan na aerodromima visoke kategorije.
Vertikalna vidljivost na aerodromima mjeri se telemetrom.
Kod posmatranja pojave vjetra treba ocijeniti pravac iz kojeg vjetar djeluje, kao i
njegovu brzinu. Za određivanje pravca vjetra služi vjetrokaz, a za mjerenje brzine vjetra
anemometar. Pomoću anemografa registruje se pravac i brzina vjetra neprekidno.
Vjetar se mjeri na visini od 10m iznad zemlje.
2.5. Hidrometereološka služba aerodroma
Na svakom aerodromu, za potrebe odvijanja vazdušnih prometa, organizuje se
hidrometereološka služba. Ta se služba sastoji od službe hidrometereološke stanice,
sinoptičke službe i metereološke službe pomoći avionima.
Metereološka stanica obavlja redovna posmatranja i mjerenje metereoloških
elemenata i pojava.
Sinoptička služba izrađuje analize i prognostičke karte za područje koje je
obuhvaćeno linijama letenja aviona sa dotičnog aerodroma.
Služba metereološke pomoći avionima sastavlja sve metereološke podatke
potrebne za uzlijetanje i let aviona i priprema metereološke podatke za kontrolu
vazdušne plovidbe.
Seminarski rad iz predmeta: Aerodromi
Kandidat: Verica Jušković
5
3. AERODROMI
Aerodrom je određena površina na kopnu ili vodi koja obuhvata zgrade,
instalacije i opremu, a namijenjena je u cjelini ili dijelom slijetanju, uzlijetanju i kretanju
aviona. U suštini aerodromi su objekti, koji služe za odvijanje vazdušnog prometa na
zemlji.
3.1. Podjela aerodroma
Civilni aerodromi
namijenjeni su isključivo civilnom prometu, a dijele se na:
aerodrome za javni vazdušni promet,
aerodrome za sportsko-turističke potrebe,
aerodrome za obuku letenja,
aerodrome za potrebe radnih organizacija.
Vojni aerodromi
namijenjeni su isključivo za potrebe vojnog vazduhoplovstva.
Mješoviti aerodromi
su vojni aerodromi, koji se u određenom obimu koriste i za
potrebe civilnog vazduhoplovstva.
Kategorizacija prema vrsti vazduhoplovstva:
Prema vrsti vazduhoplova koje mogu prihvatiti, aerodromi se dele na:
1. CTOL aerodrome (engl.
Conventional Take off and Landing
), namenjene za
standardne ili konvencionalne tipove aviona, s dužinom PSS većom od 1.800m;
2. RTOL aerodrome (engl.
Reduced Take off and Landing
) kod kojih se smanjuje
(redukuje) potrebna dužina PSS na 1.200 do 1.800 m za nove savremene tipove
turbo prop i turbofan avione;
3. STOL aerodrome (engl.
Short Take off and Landing
) s dužinom PSS od 800 do
1.200 m;
4. VTOL aerodrome (engl.
Vertical Take off and Landing
) sa kratkom (tzv.
ultrakratkom) PSS manjom od 800 m. U ovu grupu spadaju hidrodromi i helidromi.
U skladu s dokumentima ICAO razvrstavanje - kategorizacija aerodroma vrši
se
kodnim oznakama
. Kodna oznaka za kategorizaciju aerodroma se sastoji od dva
elementa (brojčane i slovne oznake);
Kodna oznaka 1 - (je brojna oznaka)
; koja se temelji na dužini PSS i označavaju
se brojnim oznakama 1, 2, 3 i 4...;
Kodna oznaka 1
Kodni broj
Dužina PSS
1
< 800m
2
800-1200m
3
1200-1800m
4
> 1800m
Seminarski rad iz predmeta: Aerodromi
Kandidat: Verica Jušković
7
Rulna staza
je staza za vožnju aviona između poletno-slijetne staze i pristanišne
stajanke. Prema funkciji razlikuju se :
ulazne, izlazne i ulazno-izlazne rulne staze,
paralelne rulne staze,
mimoilazne i poprečne rulne staze,
rulne staze unutar stajanki pristanišnog kompleksa.
Šeme rulnih staza
- Za malu učestalost operacija ( 10-12 operacija u vršnom satu) rulne staze mogu
biti ograničene na jednu ili dvije rulne staze.
- Za normalnu - prosječnu učestalost operacija ( oko 20 operacija u vršnom satu):
