ANKSIOZNI POREMEĆAJI
UVOD I DEFINICIJA ANKSIOZNIH POREMEĆAJA
Anksioznost
je
patološko stanje obilježeno iracionalnim i prekomjernim
osjećajem
ustrašenosti
i
strepnje
, koji su praćeni znakovima uzrokovanim
hiperaktivnošću vegetativnog nervnog sistema
. Razlikuje se od straha, koji predstavlja
odgovor na poznati uzrok.
Anksioznost je
difuzan, veoma neprijatan, često nejasan osjećaj tjeskobe, udružen sa
jednim ili više tjelesnih doživljaja - na primjer praznina u stomaku, stiskanje u prsima,
lupanje srca, ubrzano disanje, glavobolja ili iznenedna potreba za ekskrecijom
. Nemir
i potreba za kretanjem često su prisutni. Anksioznost izvjesnog stepena može biti
iskustvo koje poznaje svaki čovjek, a koje se odnosi na neizvjesnost usmjerenu prema
svakodnevnim životnim situacijama ili nelagodnost od suočavanja sa teškom
situacijom.
Stanje se može nazvati anksioznim poremećajem kad je anksioznost snažna,
dugotrajna i ograničava psihološko i socijalno funkcionisanje. Zajedničke
karakteristike svih anksioznih poremećaja su :
•
Subjektivni osjećaj anksioznosti
,
•
Akutni početak
(dugo traju, ali njihova evolucija nastanka nije dugotrajna),
•
Relativno očuvana radna sposobnost
,
•
Prepoznavanje patoloških misli
,
•
Izostanak otuđenja od realnosti
.
Ako anksioznost postane intenzivna ili hronična, potpuna evaluacija situacije i
okolnosti je opravdana. Pod evaluacijom podrazumijevamo pažljivu procjenu situacije
u kojoj se pacijent nalazi, pokušaj rekonstrukcije uzroka i posljedica poremećaja.
Veoma je važno dati pacijentu dovoljan broj informacija kao i pomoć da razumije
svoja osjećanja. Intelektualna i emocionalna analiza situacije zajedno sa pacijentom od
suštinske je važnosti.
Privremena medikacija može pomoći u slučajevima kada je funkcionalni kapacitet
pacijenta oštećen.
U ozbiljnim hroničnim slučajevima indikovana je dugotrajna terapija.
KLASIFIKACIJA ANKSIOZNIH POREMEĆAJA
Prema
MKB-10
anksiozni poremećaji nalaze
se u grupi „
Neurotski, sa stresom povezani i
somotiformni poremećaji
" i označeni su kao:
F 40
Fobično-anksiozni poremećaj,
F 41
Drugi anksiozni poremećaji,
F 41.0
Panični poremećaj,
F 41.1
Generalizovani anksiozni poremećaj,
F 42
Opsesivno-kompulzivni poremećaj,
F 43
Reakcije na stres i poremećaji
prilagođavanja,
F 43.1
Posttraumatski stresni poremećaj,
F 43.2
Poremećaj prilagođavanja,
F 44
Disocijativni poremećaj,
F 45
Somatiformni poremećaj,
F 48
Ostali neurotski poremećaj.
Prema
DSM-IV
anksiozni poremećaji
razvrstavaju se na sledeći način:
F 41.0
Panični poremećaj bez agorafobije,
F
40.01
Panični poremećaj sa agorafobijom,
F
40.00
Agorafobija bez predhodne anamneze
paničnog poremećaja,
F 40.2
Specifična fobija,
F 40.1
Socijalna fobija,
F 42.8
Opsesivno-kompulzivni poremećaj,
F 43.1
Posttraumatski stresni poremećaj,
F
43.0
Akutni stresni poremećaj.
EPIDEMIOLOGIJA
Neki psihoanalitičari povezuju anksioznost sa poremećajem
odnosa majka -dijete
u
ranim razvojnim fazama ili kao posljedicu porođajne traume.
Psihodinamika anksioznih poremećaja
:
1. Nesvjesni porivi, seksualni, agresivni prijete da se pojave u svjesnosti i dovode do
anksioznosti,
2. Odbrambeni mehanizmi koriste se da se suzbije anksioznost,
3. Premještanje dovodi do fobije,
4. Reaktivna formacija, negacija i premještanje dovode do opsesivno-kompulzivnog
poremećaja,
5. Slom potiskivanja dovodi do paničnog ili generalizovanog anksioznog poremećaja,
6. Agorafobija je vezana uz:
a.
Neprijateljsko
-zavisni odnos sa partnerom,
b.
Strah od agresivnih i seksualnih poriva usmjerenih prema drugim ili od drugih
usmjerenih ka pacijentu
.
Teorija učenja
1. Anksioznost nastaje zbog frustracije ili stresa. Jednom doživljena postaje uslovljena
odgovorom na druge, slabije frustrirajuće ili stresogene situacije.
2. Može biti naučena kroz identifikaciju i imitaciju anksioznih modela kod roditelja
(teorija socijalnog učenja),
3. Anksioznost je u vezi sa stvarno zastrašujućim podražajima, npr. nezgodama, koje
se prenose na druge podražaje putem uslovljavanja, dovodeći do fobije.
Biološke teorije
1. Pretjerana vegetativna reakcija sa povećanim tonusom simpatikusa,
2. Povećano otpuštanje kateholamina,
3. Povišeni metaboliti noradrenalina,
4. Skraćena latencija rem spavanja i stadija 4 spavanja,
5. Snižen nivo GABA uzrokuje hiperaktivnost centralnog nervnog sistema,
6. Povišen nivo serotonina,
7. Hiperaktivni temporalni dio kore mozga, locus ceruleus.
DIJAGNOZA ANKSIOZNOSTI
Kompletna psihijatrijska anamneza i posmatranje pacijenta imaju važnu ulogu u
postavljanju dijagnoze. Fizikalni pregled daje veoma malo kliničkih podataka. U
primarnoj zdravstvenoj zaštiti, korištenje screening upitnika može povećati procenat
otkrivanja pacijenata oboljelih od anksioznih poremećaja.
